NASA Güneş Sistemimizin Ötesinde Kaç Gezegen Olduğunu Teyit Etti

NASA Güneş Sistemimizin Ötesinde Kaç Gezegen Olduğunu Teyit Etti

NASA, Güneş sistemimizin dışında, ötegezegenler olarak bilinen 5.000’den fazla bilinen gezegen olduğunu doğruladı. ABD uzay ajansı, çevrimiçi NASA Exoplanet Arşivi’ne 65 ötegezegen daha ekleyerek genel toplamı 5.005‘e çıkardı.

Şimdiye kadar bulunan ötegezegenler arasında Dünya gibi küçük, kayalık dünyalar, Jüpiter’den kat kat daha büyük gaz devleri ve yıldızlarının etrafında kavurucu derecede yakın yörüngelerde bulunan “sıcak Jüpiterler” yer alıyor. 

Bilim insanı Jessie Christiansen, “Bu sadece bir sayı değil. Her biri yeni bir dünya, yepyeni bir gezegen. Her biri hakkında heyecanlanıyorum; çünkü onlar hakkında hiçbir şey bilmiyoruz.” dedi. NASA’nın çevrimiçi veri tabanına göre, ötegezegenlerin çoğu, Jüpiter veya Neptün gibi karasal olmaktan ziyade gaz halindedir.    

En son teyit edilen ötegezegenler arasında, yıldızının bir yörüngesini tamamlaması 12.8 gün süren 3.51 Dünya kütlesine sahip bir ‘süper Dünya’ olan K2-377 b bulunmaktadır. TOI-1064 b olarak adlandırılan bir diğeri, NASA’ya göre ‘Dünya’dan daha büyük, potansiyel olarak kayalık bir dünya’dır. 

NASA’nın dönüm noktası, 1992’de ilk dış gezegenlerin keşfedilmesinden 30 yıl sonra geldi. O yılın Ocak ayında, Aleksander Wolszczan ve Dale Frail, Başak takımyıldızında bir pulsar olan PSR B1 257+12 yörüngesinde dönen iki kayalık gezegen keşfettiklerini duyurdular. Sistemde 1994 yılında başka bir gezegen keşfedildi.  

Penn State’de profesör olarak hâlâ ötegezegenler arayan Wolszczan, bu dönen yıldızın etrafında sadece üç gezegen bulmanın, dış gezegenleri bulmak için kapıları açtığını söyledi. NASA’ya “Bir nötron yıldızının etrafında gezegenler bulabilirseniz, gezegenlerin temelde her yerde olması gerekir” dedi.   

Kepler 16-b gibi o zamandan beri keşfedilen bazı ötegezegenler, ‘Yıldız Savaşları’ndaki Tatooine gezegeni gibi, aynı anda iki yıldızın yörüngesinde dönüyor. Yaklaşık 200 ışıkyılı uzaklıkta bulunan Kepler-16b, Jüpiter’in yaklaşık üçte biri kadar ağırlığa sahiptir ve Jüpiter’in dörtte üçü kadar bir yarıçapa sahiptir, bu da onu hem boyut hem de kütle olarak Satürn’e benzer kılmaktadır. 

Dünya’dan yaklaşık 850 ışıkyılı uzaklıkta bulunan  WASP-121b adlı başka bir ötegezegen, ana yıldızının etrafında yakın bir yörüngede bulunan Jüpiter benzeri dev bir gaz gezegen olan ‘sıcak Jüpiter’in bir örneğidir. WASP-121b, bugüne kadar tespit edilen en kısa yörüngelerden birine sahip ve yıldızını sadece 30 saatte dolaşıyor. 

Gelgit şeklinde kilitlidir, yani aynı taraf her zaman yıldızına bakar, daha soğuk ‘gece’ tarafı ise sonsuza kadar uzaya dönüktür. Bu arada Gliese 486b, Dünya’dan daha büyük ama dört gaz devi Jüpiter, Satürn, Neptün ve Uranüs’ten daha küçük olan bir ‘süper Dünya’ örneğidir. 

Gliese 486b, şimdiye kadar küçük yıldızın yörüngesinde dolandığı tespit edilen tek gezegendir ve Dünya’dan 1,3 kat daha büyük bir yarıçapa sahiptir, ancak 2,8 kat daha büyüktür. Gezegen, Dünya’nın yapısına benzer bir demir-silikat bileşimine sahiptir, ancak 2021 çalışmasına göre 802°F (428°C) yüzey sıcaklığıyla çok daha sıcaktır.

Bu arada GJ 367 b, yıldızına olan uzaklığı nedeniyle büyük miktarda radyasyona maruz kalıyor ve bu yörüngede sadece sekiz saatte dönüyor. 5.560 mil çapındaki GJ 367 b, Mars’tan biraz daha büyüktür, ancak Merkür’ün yapısına sahiptir. 

Bilim insanları hala, ötegezegenlerin ve atmosferlerinin tam olarak neyden oluştuğu hakkında daha fazla şey öğrenmeye çalışıyor. NASA, James Webb Uzay Teleskobu‘nun, yaşanabilir koşulların işaretlerini potansiyel olarak belirlemek amacıyla hangi gazların mevcut olduğunu anlamak için dış gezegenlerin atmosferlerinden ışık yakalayacağını söyledi. 

Noel Günü’nde fırlatılan 10 milyar dolarlık gözlemevi, evreni kızılötesi spektrumda keşfederek yıldızların doğduğu gaz ve toz bulutlarının arasından bakmasını sağlayacak. 

Derleyen: Feyza ÇETİNKOL

/NASA Güneş Sistemimizin Ötesinde Kaç Gezegen Olduğunu Teyit Etti/