Mısırlılar Hiyeroglifleri Ne zaman Kullanmaya Başladılar
Bilinen en eski Mısır hiyeroglif yazıları, ya bozulabilir, artık kayıp malzemeler üzerinde geliştirildikleri için ya da “bilinmeyen bir deha tarafından hızla icat edildikleri” için tamamen biçimlendirilmiş gibi görünmektedir.
Eski Mısırlılar binlerce yıl boyunca mezarlara, papirüslere ve bazı durumlarda piramitlere hiyeroglifler yazdılar.
Peki hiyeroglifler ne zaman icat edildi? Araştırmalar, hiyerogliflerin yaklaşık 5.200 yıl önce, Mezopotamya’da çivi yazısı adı verilen başka bir yazı sisteminin icat edilmesiyle aynı dönemde ortaya çıktığını gösteriyor.
Brown Üniversitesi’nde Mısırbilim alanında emeritus profesör olan James Allen, Live Science’a gönderdiği e-postada, “Mısır’daki Abydos’ta yapılan Alman kazılarında M.Ö. 3200’lerden kalma hiyeroglif yazıtlar ortaya çıkarıldı” dedi. Benzer şekilde, Almanya’daki Bonn Üniversitesi’nde Mısırbilim profesörü olan Ludwig Morenz de Live Science’a gönderdiği bir e-postada Mısır hiyerogliflerinin “M.Ö. 3300/3200 civarında” yaratıldığını söyledi.
Allen’a göre “hiyeroglif sistemi, ya başlangıcı [günümüze ulaşmayan] bozulabilir malzemelerin üzerine yazıldığı için ya da bilinmeyen bir deha tarafından icat edildiği için ilk başta neredeyse tamamen oluşmuş gibi görünmektedir.”
Hiyeroglifler neden icat edildi?
Columbia Üniversitesi’nde tarih profesörü olan Marc Van De Mieroop, “A History of Ancient Egypt” (John Wiley & Sons Ltd., 2021) adlı kitabının ikinci baskısında, hiyerogliflerin neden icat edildiğinin bir tartışma kaynağı olduğunu yazmıştır.
Hiyerogliflerin icat edildiği dönemde Mısır tek bir devlet halinde birleşiyordu ve yönetim, hiyerogliflerin icat edilmesinin bir nedeni olabilirdi. Van De Mieroop kitabında, “Mısır’ın büyüklüğünde ve karmaşıklığında bir devletin, malların niteliği, miktarları, kaynağı ve varış yeri, bunlardan sorumlu kişiler ve işlem tarihi hakkında bilgi tutabilecek esnek bir muhasebe sistemine ihtiyaç duyması mantıklıdır” diye yazmıştır.
Bir başka teoriye göre ise hiyeroglifler tanrıları ve kralı yüceltmek için icat edilmiştir, diyen Van De Mieroop, kralları gösteren bazı eski oymaların hiyeroglif içerdiğine dikkat çekmiştir. “Kralın yüceltilmesi, yazının icadındaki itici güçlerden biri olmuş olabilir” diye yazdı.
Yaşayan en eski yazı sistemi hangisidir?
Mısırlılar hiyeroglifleri Mezopotamya’da çivi yazısının icat edilmesiyle hemen hemen aynı zamanda yaratmışlardır. Hangi sistemin önce icat edildiği akademisyenler arasında bir tartışma konusudur.
Allen, en eski çivi yazısı yazıtlarının M.Ö. 2900’lere ait olduğunu söyleyerek Mısır hiyerogliflerinin önce icat edildiğini savunmaktadır.
Örneğin Kudüs İbrani Üniversitesi’nde Mısırbilim profesörü olan Orly Goldwasser, çivi yazısının muhtemelen önce geliştirildiğini yazmıştır. Goldwasser, “Firavun’un Ülkesi ve Ötesi” adlı kitabının bir bölümünde “Eldeki kanıtlara dayanarak, yazının Mezopotamya’da doğmuş olması muhtemel görünüyor” diye yazmıştır: Antik Mısır ve Komşuları” (Oxford University Press, 2017) kitabının bir bölümünde yazmıştır.
Her iki durumda da çivi yazısı ve hiyeroglif oldukça farklıdır ve iki sistem birbirinden bağımsız olarak gelişmiş gibi görünmektedir. Allen, “Çivi yazısı ve hiyeroglif, birinin diğerini doğrudan etkilemesi için fazla farklıdır” diyor. Allen, çivi yazısı işaretlerinin “bütün kelimeleri veya heceleri temsil ettiğini”, hiyerogliflerin ise “kelimeleri veya tek tek sessiz harfleri temsil ettiğini” ve sesli harfleri temsil etmediğini belirtti.
Morenz, Mısır ve Mezopotamya halkları arasında bazı temaslar olsa da, hiyerogliflerin Nil Vadisi’nde geliştirildiğini söyledi. Goldwasser, iki sistem oldukça farklı olsa da, Mezopotamya’da çivi yazısının icadının Mısırlılara hiyeroglifleri icat etmeleri için ilham vermiş olmasının mümkün olduğunu yazdı.
Tennessee’deki Memphis Üniversitesi’ne göre, bilinen son Mısır hiyeroglif yazıtı M.S. 394 yılına tarihleniyor. O zamana kadar Mısır’da Kıpti gibi diğer yazı sistemleri kullanılmaktaydı. Hiyerogliflerin nasıl okunup yazıldığına dair bilgiler kaybolmuş ve ancak 19. yüzyılda hiyerogliflerin deşifre edilmesiyle tekrar okunmaya başlanmıştır.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Mısırlılar Hiyeroglifleri Ne zaman Kullanmaya Başladılar?
Baltık Denizi’nin Dibinde 10000 Yıldan Eski Bir Taş Duvar Bulundu