Meşhur “İlerleme Yürüyüşü” Görseli Tamamen Yanlış
Yaratılışçılar ondan hoşlanmıyor, bilim insanları daha da fazla nefret ediyor, ancak “İlerleme Yürüyüşü” insan evriminin tanımlayıcı görüntüsü olmaya devam ediyor.
Viktorya döneminde yaratılmasından bu yana, modern bilimin tartışmasız en ikonik çizimlerinden biri haline gelmiştir. Çizim, soldan sağa doğru, kambur maymun benzeri yaratıklarla başlayıp giderek daha uzun ve dik hale gelen ve sonunda dik ve gururlu duran Homo sapiens’e ulaşan bir dizi primatı göstermektedir.
Bu görüntü, sayısız ders kitabında, popüler bilim makalelerinde, karikatürlerde, sanat eserlerinde ve memlerde yer alarak soğuk bir direğin üzerindeki sıcak bir dil gibi kamu bilincine yapışmıştır. Yalnızca bir sorun var: son derece yanıltıcı.
Günümüz bilim insanlarının çoğu, evrimin doğrusal ve ilerlemeci olduğunu yanlış bir şekilde ima ettiği için bu imgeyi reddetmektedir. Gerçekte, doğal seçilim yoluyla evrim, organizmaların çevrelerine sürekli olarak uyum sağlamasıdır; bir son noktası yoktur ve tipik olarak çok karmaşık, doğrusal olmayan bir yolculuktur.
“Newton’un prizması gibi başka bilimsel simgeler de var ama bunlar genellikle bilim insanlarının onayladığı simgeler. Leicester Üniversitesi’nde Viktorya Dönemi Edebiyatı ve Kültürü Profesörü olan Gowan Dawson IFLScience’a verdiği demeçte, “Bence bilim insanlarının gerçekten nefret ettiği bu” dedi.
Aynı zamanda Londra Doğa Tarihi Müzesi’nde Onursal Araştırma Görevlisi olan Dawson, “Tüm ikonik imgeler arasında insanları çileden çıkaran ama yine de kullanılmaya devam eden bu” diye ekledi.
Viktorya döneminde bilim tarihi ve sanatı konusunda uzmanlaşmış bir akademisyen olan Profesör Dawson, bu yanıltıcı doodle’ın nasıl bir ikon haline geldiğinin garip hikayesini yeni kitabı Monkey to Man’de anlatıyor: İlerleme Yürüyüşü İmgesinin Evrimi.
Bu görselin kökeninin Thomas Henry Huxley’in 1863 yılında yayınladığı ve insan evrimi konusunda oldukça etkili olan Evidence as to Man’s Place in Nature adlı kitabının ön yüzünde yer alan bir çizime nasıl dayandığını açıklıyor.
Darwinizm’in güçlü bir savunucusu olan Alman zoolog ve evrimci Ernst Haeckel’in bir kitabında yer alan “İlerleme Adamı ”nın erken bir yorumu. Resim kredisi: Wellcome Koleksiyonu
Gibbon, orangutan, şempanze, goril ve insandan oluşan bir dizi primat iskeletini gösteren resim, insanlarla diğer maymunlar arasında evrimsel bir bağ olduğunu öne sürme cüretini göstererek Viktorya dönemi okurlarını şok etti. Huxley’in kitabı için bu iskeletleri çizen Benjamin Waterhouse Hawkins adındaki tuhaf adam bile çizimin imalarından hoşlanmamıştı.
Gowan, “Hawkins köklü bir doğa tarihi sanatçısı ama evrime karşıydı,” dedi.
“Serbest çalışan bir sanatçıydı ve paraya ihtiyacı vardı, hayır demeyi göze alamazdı. Paraya ihtiyaç duymasının bir nedeni de – Viktorya dönemine özgü bir şekilde – iki eşli olması. İki kez evlenmiş ve birbirini tanımayan iki ailesi var […] bu yüzden alabildiği kadar paraya ihtiyacı var. Huxley’ninki gibi komisyonlara hayır diyemiyor.”
Gowan, Hawkins’in belki de başarısını kurnazca baltalamanın bir yolu olarak çizimlere evrim karşıtı temalar ekmeye çalışmış olabileceğini bile tahmin ediyor.
“Bu ünlü resimdeki goril, yakından bakarsanız, bu tür ilerici bir şekilde ilerlemek yerine, sanki düşmek üzereymiş gibi görünüyor. Bu Hawkins’in gorillere karşı duyduğu eski nefreti yansıtıyor,” diyor Gowan.
“Aslında hepsinin öldürülmesi gerektiğini düşünüyordu. Evet, inanılmaz tuhaf bir adam” diye ekledi.
“İlerleme Yürüyüşü”, Tahran, İran’daki bu savaş karşıtı sokak sanatı gibi popüler kültürde sıkça referans verilen bir eylemdir. Resim kredisi: Paul Keller/Flickr (CC BY 2.0)
Huxley’in imajı belli bir başarı elde etti ve Viktorya dönemi İngiltere’sinin ortamına yerleşmeye başladı. Birkaç on yıl sonra, Tennessee’deki bir devlet okulunda evrimi öğrettiği için fen bilgisi öğretmeni John Scopes’un yargılandığı 1925 tarihli meşhur Scopes “Maymun” Davası’nın ardından ABD’de Atlantik ötesinde bir başka popülerlik dalgası yakaladı.
Ancak büyük çıkış 1965 yılında Time-Life tarafından yayınlanan ve oldukça popüler bir kitap serisi olan Life Nature Library’nin Early Man cildinde “March of Progress” resminin katlanmış bir illüstrasyonunun yer almasıyla gerçekleşti.
Bu illüstrasyonda 19. yüzyıldaki görselin aksine iskeletler değil, sanatsal olarak yeniden inşa edilen ve giderek uzayan insan ataları yer alıyordu. İnsanların hayvanlardan sapienslere doğru istikrarlı bir şekilde evrimleştiği yönündeki ilerleme iması daha da netti.
Resim ünlü bir paleo-sanatçı olan Rudolph Zallinger tarafından çizilmişti. Tıpkı Hawkins gibi o da kendi imgesinden nefret ediyordu.
Zallinger, paleoantropolog Elwyn Simons tarafından önerilen çizimlerinin doğrusal düzeninden hoşlanmıyordu. Evrimin ilerlemeci ve doğrusal olduğunu ima etmeyen başka çizimler sunmaya çalıştı, ancak önerileri bilim insanları tarafından reddedildi.
“Günümüzde bilim insanları bu görüntüden nefret ediyor çünkü bunun bir tür evrimi ve evrime dair modern görüşlerini yanlış temsil ettiğini düşünüyorlar. Ama aslında bu şekilde çizilmesini isteyen sanatçılar değil, o zamanki bilim insanlarıydı,” diyor Gowan IFLScience’a.
Eksikliklerine rağmen, “İlerleme Yürüyüşü” hepimizin beynine kazınmıştır. Google’a “insan evrimi” yazdığınızda bu imgenin kimi bilimsel, kimi mizahi olmak üzere sayısız temsili ve tekrarıyla karşılaşacaksınız. Gowan’ın kitabında yazdığı gibi, bu popülerliğin nedenleri karmaşıktır, ancak inkar edilemez bir şekilde harika bir görüntü olduğu gerçeğine dayanıyor gibi görünüyor (en azından estetik olarak konuşursak).
“Bence bunun nedeni kısmen bir illüstrasyon olarak çok iyi çalışması. Bir başlangıcı ve ortası var ve izini sürebileceğiniz bir anlatımı var. Ne söylediği hemen anlaşılıyor,” diye açıklıyor Gowan.
“Evrim için kolay bir steno. Başka hangi stenolara sahip olduğumuzdan emin değilim.”
İnsan evrimi karmaşıktır. Boşluklarla, çıkmaz sokaklarla ve iç içe geçmiş derin ilişkilerle dolu düğümlü bir öyküdür. Bilim insanları ne zaman bu hikayeyi bir illüstrasyonla göstermeye çalışsa, kafa karışıklığını gidermek yerine anlayışımızı bulandırma eğilimindedir.
Can sıkıcı bir şekilde, insan evrimine dair başka hiçbir görsel “İlerleme Yürüyüşü” kadar estetik bir etkiye sahip değildir. Ne yazık ki tamamen yanlış.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
İnsanlar Avlarını Yakalamak İçin Hızlı ve Uzun Koşmak Üzere Evrimleşti