Maya Kültüründe Ruhani Ayinler ve Halüsinojenik Maddeler
Meksika ve Orta Amerika’nın Maya ve yerli halkları, ruhani ayinlerde ve ritüellerde değişen bilinç durumlarına neden olmak için kullanılan bir tür psychedelic olan enceogens adı verilen halüsinojenik maddelere erişebiliyordu.
Bu maddelerin amacı, zamansal ve mekânsal bir yönelim bozukluğu durumuna ulaşmak ve kullanıcıya iç huzur ve doğa ve tanrılarla birlik duygusu vermekti.
Amerika’da enteojen tüketimi Olmek dönemine kadar uzanmaktadır, ancak Popol Vuh gibi Maya dini metinleri ve 16. yüzyıl İspanyol kayıtları sayesinde Maya enteojen kullanımını daha iyi anlayabiliyoruz.
Maya ritüellerinde enteojen kullanımı genellikle yeraltında veya mağaralarda gerçekleşirdi. Bunlar yeraltı dünyasına kutsal erişim noktaları olarak kabul edilir ve içsel görüşü geliştirdiği ve ruhlar dünyasıyla temas için uygun bir ortam sağladığı düşünülürdü.
En yaygın Maya entheojenlerinden biri balche adı verilen, bal ve suyla fermente edilmiş bir baklagil ağacının kabuğundan yapılan hafif alkollü bir içkiydi.
Balche genellikle elementler ve ruhlarla bir araya gelme ritüellerinde kötü hasat, hastalık veya savaşın sonucu gibi olayları önceden haber vermek veya anlamak için kullanılırdı. Düşük alkol içeriği nedeniyle, balche kusturmak için büyük miktarlarda içilir ve kusmuk bir çuvalda toplanarak kullanıcının boynuna asılırdı.
Chee aynı zamanda maguey bitkisinin özsuyunun fermente edilmesiyle yapılan alkollü bir içkidir. Özsu, Magay tanrıçası Maya Heul’un kanını anımsatmaktadır. Klasik Maya dönemine ait çeşitli seramik kapların üzerinde ‘chi’ karakteri bulunmaktadır. Bu içeceğin kullanımına dair referanslar Dresden Kodeksi, Borgia Kodeksi, Floransa Kodeksi ve Borbonicus Kodeksi’nde bulunabilir.
Mayaların piziette adını verdikleri yabani tütün (Nicotiana rustica) de vizyon görmek ve kendini feda etmekten kaynaklanan acıyı en aza indirmek için kullanılırdı. Tütün, sinir sistemi üzerinde etkili olan bir alkaloid olan nikotin içeriyordu ve halüsinojenik etkiyi arttırmak için çiğneniyor, solunuyor ya da datura yapraklarıyla karıştırılıyordu.
Sıvılar ve gazlar genellikle lavmanlarda kullanılırdı ve uyuşturucunun etkilerini arttırmak için kabak veya kilden yapılmış şırıngalarla rektuma maddeler enjekte edilirdi. Bir kişi kustu ve diğerine lavman uygulandı. Geç Klasik Maya çanak çömlekleri üzerindeki çizimlerde mayalanmış içecek kabarcıklarıyla dolup taşan kaplar ve lavman yapan bir kişi tasvir edilmiştir. Çeşitli sömürge kayıtlarında da (örneğin Floransa el yazmaları) lavmanların hastalık ve sindirim bozukluklarıyla mücadele etmek için kullanıldığından bahsedilmektedir.
Mayalar tarafından k’aizalaj okox olarak bilinen halüsinojenik mantarlar genellikle ritüellerde tüketilirdi. Mantarlar taze, çiğ ya da ayrı halüsinojenik bileşikler, psilosibin ve psilosin içeren kurutulmuş, toz haline getirilmiş mantarlar olarak tüketilir ve kullanıcı halüsinasyonlar görürdü. ‘Mantar taşı’ adı verilen bir eser de Maya kült grupları tarafından mantar tüketildiğine işaret etmektedir ve insan kafası kesme, savaş ve Mezoamerikan top oyunlarıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Nymphaea ampulla gibi diğer bitkiler de kullanıcıda afyon benzeri etkiler yaratır ve Mayalar tarafından sakinleştirici ve hafif trans uyarıcı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Olori auricularia LSD’den farklı alkaloidler içeren tohumlar içerir ve toz haline getirilip kakaolu içeceklerle karıştırıldığında halüsinojenik görüntüler üretir.
Mayalar tarafından kullanılan alışılmadık bir enteojen de çeşitli kurbağa türlerinin deri ve parotis bezlerinden elde edilmiştir; 16. yüzyıl kayıtlarında Mayalar etkilerini arttırmak için barche gibi içeceklere tütün ve kurbağa Bufo marinus derisi eklemişlerdir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak:Maya Kültüründe Ruhani Ayinler ve Halüsinojenik Maddeler