Mars’taki Gizemli İzlerin Sırrı Çözülüyor: Su Değilse Ne?
Mars’ın 86.000’den fazla yüksek çözünürlüklü görüntüsünü tarayan kapsamlı bir makine öğrenimi çalışması, Mars yamaçlarında görülen gizemli çizgilerin daha önce umulduğu gibi akan suyun kanıtı değil, muhtemelen kuru toz kaymaları olduğunu ortaya koyuyor.
Günümüz suyunun (ve dolayısıyla yaşanabilirliğin) olası göstergeleri olarak uzun süredir tartışılan bu çizgiler -bazıları mevsimsel olarak tekrar eden- şimdi daha çok rüzgar aktivitesi ve toz hareketiyle uyumlu görünüyor.
Mars’taki Su Akışlarına Şüpheyle Bakılıyor
Brown Üniversitesi ve Bern Üniversitesi’nden bilim insanlarının yaptığı şaşırtıcı yeni bir çalışma, Mars hakkında bildiğimizi sandığımız şeyleri sarsıyor. Yıllardır Kızıl Gezegen’in kayalıklarında ve krater duvarlarında gizemli karanlık çizgiler görülüyordu. Bazı uzmanlar bu çizgilerin sıvı sudan kaynaklandığına inanıyor ve Mars’ın bugün hala yaşanabilir ortamlara sahip olabileceğine dair umutları artırıyordu.
Ancak son araştırma farklı bir hikaye anlatıyor. Makine öğrenimini ve Mars’ın eğim özellikleri için şimdiye kadar oluşturulmuş en kapsamlı veri setlerinden birini kullanan araştırmacılar, su izine rastlamadı. Bunun yerine, çizgilerin muhtemelen değişen toz ve rüzgar aktivitesi gibi kuru süreçlerin sonucu olduğuna dair güçlü kanıtlar keşfettiler.
Araştırmayı Bern’de araştırmacı olan Valentin Bickel ile birlikte kaleme alan Brown’da doktora sonrası araştırmacı olan Adomas Valantinas, “Mars araştırmalarının büyük bir odak noktası, yüzeyde sıvı su olasılığı da dahil olmak üzere Mars’taki günümüz süreçlerini anlamaktır” dedi. “Çalışmamız bu özellikleri inceledi ancak suya dair hiçbir kanıt bulamadı. Modelimiz kuru oluşum süreçlerini destekliyor.”
ESA’nın ExoMars Eser Gaz Yörünge Aracı’ndaki CaSSIS kamerası Arabistan Terra’da Mars’ın tozlu yüzeyi boyunca
uzanan koyu renkli parmak benzeri eğim çizgilerini yakalıyor. Kredi: NASA
Viking Görevinden Bu Yana Tespit Edilen Çizgiler
Bu tuhaf çizgiler ilk kez 1970’lerde NASA’nın Viking görevi tarafından görüntülendi. Çevredeki araziden daha koyu renkte görünüyorlar ve dik yamaçlarda yüzlerce metre boyunca uzanıyorlar. Bazıları yıllarca buralarda kalırken, diğerleri mevsimlerle birlikte ortaya çıkıp kayboluyor gibi görünüyor.
Daha kısa ömürlü olanlara yinelenen yamaç çizgileri ya da RSL adı verilir. Bunlar Mars’ta yılın en sıcak zamanlarında aynı yerlerde ortaya çıkma eğilimindedir. Bu mevsimsel örüntü, birçok bilim insanının, muhtemelen eriyen yeraltı buzu, tuzlu tuzlu sular veya havadan çekilen nemden kaynaklanan suyun söz konusu olabileceğine inanmasına yol açtı.
Eğer bu doğruysa, bu çizgiler başka türlü çorak bir dünyada nadir bulunan, yaşam dostu vahaları temsil ediyor olabilir.
Su Hipotezini Herkes Kabul Etmedi
Tüm araştırmacılar su açıklamasına ikna olmadı. Bazıları bu çizgilerin uzaydan bakıldığında sadece akan sıvı gibi görünebileceğine inanıyordu. Gerçekte ise bu özelliklerin küçük kaya kaymaları ya da güçlü Mars rüzgârları gibi tamamen kuru faaliyetlerden kaynaklanabileceğini savundular.
Yeni bilgiler edinmeyi uman Bickel ve Valantinas, mümkün olduğunca çok sayıda yamaç çizgisini kataloglamak için bir makine öğrenimi algoritmasına başvurdular. Algoritmalarını teyit edilmiş yamaç çizgisi gözlemleri üzerinde eğittikten sonra, 86.000’den fazla yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsünü taramak için kullandılar. Sonuç, 500.000’den fazla çizgi özelliği içeren, türünün ilk örneği küresel bir Mars yamaç çizgileri haritası oldu.
Bickel, “Bu küresel haritaya sahip olduğumuzda, onu sıcaklık, rüzgar hızı, hidrasyon, kaya kayması aktivitesi ve diğer faktörler gibi diğer şeylerin veritabanları ve kataloglarıyla karşılaştırabiliriz” dedi. “Daha sonra, bu özelliklerin oluştuğu koşulları daha iyi anlamak için yüz binlerce vaka üzerinde korelasyonlar arayabiliriz.”
Rüzgar, Toz ve Gerçek Suçlular
Bu jeoistatistiksel analiz, yamaç çizgilerinin ve RSL’lerin genellikle belirli bir yamaç yönelimi, yüksek yüzey sıcaklığı dalgalanmaları veya yüksek nem gibi sıvı veya don kökenli olduğunu gösteren faktörlerle ilişkili olmadığını göstermiştir. Bunun yerine, çalışma her iki özelliğin de ortalamanın üzerinde rüzgar hızı ve toz birikiminin olduğu yerlerde oluşma olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur ki bu da kuru bir kökene işaret eden faktörlerdir.
Araştırmacılar, çizgilerin büyük olasılıkla ince toz katmanlarının dik yamaçlardan aniden kaymasıyla oluştuğu sonucuna varıyor. Belirli tetikleyiciler değişebilir. Yamaç çizgileri, şok dalgalarının yüzey tozunu gevşetebileceği yeni çarpma kraterlerinin yakınında daha yaygın görünmektedir. Bu arada RSL’ler, toz şeytanlarının veya kaya düşmelerinin sık görüldüğü yerlerde daha sık bulunur.
Gelecekteki Mars Görevleri için Çıkarımlar
Birlikte ele alındığında, sonuçlar eğim çizgileri ve RSL’lerin yaşanabilir ortamlar olduğu konusunda yeni şüpheler doğurmaktadır.
Bunun gelecekteki Mars keşifleri için önemli sonuçları olacaktır. Yaşanabilir ortamlar kulağa iyi keşif hedefleri gibi gelse de NASA mesafesini korumayı tercih edecektir. Bir uzay aracına binmiş olabilecek herhangi bir Dünya mikrobu, yaşanabilir Mars ortamlarını kirletebilir ve Mars tabanlı yaşam arayışını zorlaştırabilir. Bu çalışma, eğim çizgisi alanlarındaki kirlenme riskinin çok fazla endişe verici olmadığını göstermektedir.
Valantinas, “Bu büyük veri yaklaşımının avantajı da bu” dedi. “Keşif için uzay aracı göndermeden önce yörüngedeki bazı hipotezleri eleyebilmemize yardımcı oluyor.”
Kaynak: https://scitechdaily.com
Mars’ta Yaşam İzleri İçin Test: Europa Clipper Teknolojisi Ne Gösterdi?