Mars’ta 2 Milyar Kraterin Şaşırtıcı Kökeni: Corinto’nun Sırrı Çözülüyor

Gizemli Bir Çarpışma Mars Yüzeyinde 2 Milyar Krater Bıraktı

Mars’ta 2 Milyar Kraterin Şaşırtıcı Kökeni: Corinto’nun Sırrı Çözülüyor

Mars’ta, özellikle de Dünya ile karşılaştırıldığında, çok sayıda krater bulunmaktadır. Bunun başlıca nedeni, gezegenimizde bu tür etkilerin oluşumunu bozan ayrışma kuvvetlerinin ve güçlü levha tektoniğinin olmamasıdır.

Ancak Mars’taki tüm çarpma kraterleri doğrudan asteroit çarpmalarından kaynaklanmaz. Birçoğu, bir asteroit çarpmasından çıkan püskürtülerin gezegene geri düşmesinden kaynaklanır. Yakın zamanda yapılan bir çalışma, bunun ne kadar etkili olabileceğini gösterdi: Mars’taki tek bir büyük çarpma kraterinin neredeyse 2000 km uzaklığa kadar iki milyardan fazla daha küçük krater yarattığı sonucuna varıldı.



Teksas’ta düzenlenen 55. Yıllık Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı’nda açıklanan çalışma, Corinto adı verilen bir kratere odaklanıyor. Bu krater, Elysium Planitia’da, Kızıl Gezegen’in ekvatorunun sadece 17 derece kuzeyinde yer alıyor.

Mars standartlarına göre nispeten genç bir krater olan Corinto’nun yaşına ilişkin bilim insanlarının en iyi tahmini yaklaşık 2,34 milyon yıl öncesine ait. Yine de bu kadar genç olmasına rağmen oldukça büyüktür, çünkü bu büyüklükteki çarpışmalar arasındaki ortalama süre yaklaşık 3 milyon yıldır. Bu nedenle bilim insanları bunun Mars’ta kendi boyutlarındaki en yeni krater olabileceğini düşünüyor.

Yine de ilginç olmasının nedeni bu değil. Geniş bir “ışın sistemi”ne sahiptir. Bu, önemli miktarda püskürmenin çarpma alanından dışarı atıldığı ve gezegenin başka bir yerine indiği, merkezi çarpma noktasından bugün bile gezegenin yüzeyinin bir haritasında görülebilen “ışınlar” oluşturduğu anlamına gelir.

Corinto krateri yaklaşık 14 km çapında ve 1 km derinliğindedir. İç çanağı, çarpmanın gerçekleştiği diğer daha küçük kraterlerle çukurludur. Çarpışmadan sonra aşırı ısınmış buzda bir miktar gaz çıkışı olduğu görüldüğünden, göstergeler çarpma sırasında su buzu ile dolu olduğunu göstermektedir. Hesaplamalar, düzlemden yaklaşık 30-45 derecelik nispeten dik bir çarpma açısına işaret ediyor – ve çarpanın kuzeyden geldiği görülüyor.

Sonuç olarak, fırlatma etkisi alanının büyük bir kısmı kraterin güneyinde, özellikle de güneybatısında yer almaktadır. Bazı ikincil fırlatma kraterleri ana kraterin kuzeyinde yer alsa da, çarpma açısının çoğu fırlatmayı güneye itecek kadar önemli olduğu açıktır.

Birkaç milyon yıl sonra bu fırlatmanın izlediği yolu takip etmek kolay değil. Bilim insanları, HiRISE ve Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) üzerindeki Context Camera (CTX) tarafından toplanan verileri kullandılar ve ana Corinto kraterini çevreleyen daha küçük kraterlerin özelliklerini analiz ettiler. Özellikle de gezegenler arası bir çarpma aracından ziyade ejektadan kaynaklanmış gibi görünen kraterleri aradılar.

Buldukları farklı tipteki ejekta kraterlerini, öncelikle ana kraterden ne kadar uzakta olduklarına odaklanarak beş farklı “fasiyes” halinde gruplandırdılar. Her fasiyesin kendine özgü özellikleri vardır. Örneğin, ana kratere en yakın olan Facies 0, yarı daireseldir, herhangi bir ejektaya sahip görünmez veya çok belirgin kenarlara sahiptir. Öte yandan, Facies 3 kraterleri yarı dairesel olmaktan ziyade uzun ve dardır (bir şeyin onları oluşturmak için yuvarlandığını ima eder) ve MRO görüntülerinde çok parlak olarak ortaya çıkmıştır.

Makaleden elde edilen iki ana bulgu muhtemelen en çok dikkat çekecek olanlardır. Bilim insanları Corinto’dan fırlayan parçaların neden olduğu 10 metreden büyük 2 milyara yakın ikincil çarpma krateri olduğunu tespit etti. Ve bu ikincil kraterler 1850 km uzaklığa kadar görünüyor. Bu da Corinto’yu, fırlattığı maddelerin sayısı ve uzaklığı bakımından son zamanlarda Mars’ta meydana gelen kraterler arasında açık ara en etkili (kelime oyunu amaçlı) krater yapmaktadır.

Derleyen: Deniz KAFKAS

Kaynak: Mars’ta 2 Milyar Kraterin Şaşırtıcı Kökeni: Corinto’nun Sırrı Çözülüyor

Astronomik Devrim: Einasto Süperkümesi ile Evrenin Yeniden Tanımı

Astronomik Devrim: Einasto Süperkümesi ile Evrenin Yeniden Tanımı

 

2 thoughts on “Mars’ta 2 Milyar Kraterin Şaşırtıcı Kökeni: Corinto’nun Sırrı Çözülüyor

Bir yanıt yazın

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Çok Okunan Yazılar