Mars’ın Nehirleri ve Zamanın Yavaş Akışı: Yüz Milyon Yıl Öncesine Yolculuk
Bilim insanı Alexander Morgan Mars’taki “suyun” zaman diliminin oldukça geniş olduğunu gösterdi: Mars’ta yüz milyonlarca yıl boyunca nehirler aktı. Ancak akışları sabit değildi: periyodik olarak kuruyor, sonra tamamen kuruyana kadar tekrar akıyorlardı.
3 milyar yıl önce Mars’ta nehirler aktı ve nehir vadileri oluştu. Bu ne kadar sürdü? Son tahmin: yüz milyonlarca yıl. Bu o kadar uzun bir zaman dilimi ki, Mars’ın erken dönemlerinde yaşam olasılığı güçlü bir şekilde artıyor.
“Bugün Mars küresel bir çöldür, ancak yüzeyi, görünüşe göre nehir vadileri de dahil olmak üzere geçmişte akan suyun bol miktarda kanıtını koruyor. Bu vadilerin oluştuğu zaman ölçeği, erken Mars’ın yaşanabilirliği sorusunu çözmek için önemlidir. İstikrarlı sıvı su içeren uzun dönemler yaşam için daha elverişlidir,” diyor.
Mars nehir sistemleri
Mars vadi sistemleri 3 milyar yıldan daha uzun bir süre önce oluşmuştur ve uzun zamandır Mars’ın erken dönemlerinde sıvı suyun varlığına dair en güçlü kanıtlar arasında sayılmaktadır.
Önceki çalışmalar bu vadilerin aşınmasının en az on binlerce yıl sürdüğünü göstermiştir, ancak vadilerin oluştuğu toplam zaman aralığı henüz tahmin edilmemiştir.
“Bu çalışmada, nehir vadisi sistemleri oluşmadan önce ve sonra meydana gelen çarpma kraterlerini, sistemlerin oluştuğu çağın maksimum sınırlarını belirlemek için kullandım. Oluşum zamanının yüz milyonlarca yıl olduğu ortaya çıktı. Bu sonuçlar Mars nehirlerinin aktif olduğu zaman için bir üst sınır sağlıyor” diyor Morgan.
“Mars’ın erken dönemlerindeki erozyon oranları hakkında bildiklerimiz göz önüne alındığında, daha uzun bir zaman dilimi, nehirlerin aktığı koşulların çok düzensiz olduğunu, kısa su aktivitesi dönemleri arasına uzun kurak dönemlerin serpiştirildiğini ima ediyor.”
Mars’ın erken dönemlerini inceleyen bilim insanları tarihsel olarak iki sonuçtan birine yönelmişlerdir: Mars’ın erken dönemleri ya büyük bir okyanusla “sıcak ve ıslak” ya da devasa buz tabakalarıyla “soğuk ve buzlu” idi.
Morgan, “Son on yıl içinde bu tanımların çok genel olduğunu ve yüz milyonlarca yıllık iklim geçmişini iki kelimelik bir tanıma sıkıştırmaya çalışmanın gerçekten bir anlamı olmadığını fark ettik” diyor.
Dünya gibi Mars’ın erken dönemleri de karmaşıktı ve yüzey suyunun ortaya çıkmasını sağlayan koşullar muhtemelen önemli ölçüde değişiklik gösteriyordu.
Dünya, tarihi boyunca büyük iklim değişiklikleri geçirmiştir – örneğin, 20.000 yıl önce Chicago’nun şu anda bulunduğu bölge yarım kilometre kalınlığında bir buz tabakasının altındaydı.
Mars’ın erken dönemlerinde nehirlerin ortaya çıkmasını sağlayan yüzey koşulları da muhtemelen dramatik bir şekilde değişiyordu.
Nehir sistemlerinde kısa ve uzun vadeli değişiklikler
Sonuçlar, Mars’ın nehir sistemlerinin kabaca Şili’deki Atacama Çölü gibi çok yavaş aşındığını gösteriyor. Nehirler çok seyrek akmış olabilir – zamanın %0,001’i kadar az.
Bu, Mars’taki nehir yataklarının neredeyse her zaman kuru olduğu, ancak volkanik aktivite veya gezegenin eksenindeki ve Güneş etrafındaki yörüngesindeki değişiklikler Mars yüzeyini ısıttığında suyla dolabileceği anlamına gelir.
Bu uzun vadeli iklim değişiklikleri Dünya’da da meydana gelir (bunlara Milankovitch döngüleri denir) ve son buzul çağlarının nedenidir.
“Kısa zaman ölçeklerinde, nehir akışları yağış veya kar erimesi tarafından kontrol edilir. Daha uzun zaman ölçeklerinde ise Dünya’nın nehirleri iklim değişikliğinden etkilenir” diyor Morgan. –
“Örneğin, 20.000 yıl önce Nevada çölünde büyük göller ve nehirler vardı. Mars nehirleri de hemen hemen aynıydı: fırtınalar veya kar erimesi nedeniyle kısa vadeli değişkenlik ve gezegenin dönüşündeki ve güneş etrafındaki yörüngesindeki değişiklikler nedeniyle uzun vadeli değişkenlik.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Mars’ın Nehirleri ve Zamanın Yavaş Akışı: Yüz Milyon Yıl Öncesine Yolculuk