Mars’a Asteroitler Çarptı ve Bunların Kalıntıları Manto Tabakasında Sıkışıp Kaldı
Imperial College London’dan bilim insanları, 4,5 milyar yıl önce Güneş Sistemi’nin oluşumu sırasında Mars’ın mantosunda gezegene çarpan büyük antik gök cismi parçaları keşfetti. Bu keşif, 2022’de faaliyetlerine son veren NASA’nın InSight Mars sondasından alınan verilerin analizi sayesinde gerçekleşti.
NASA’nın InSight görevi, 2018’den 2022’ye kadar Mars’ta görev yaptı ve gezegenin içini bir sismometre kullanarak inceledi. 1.319 Mars depremi kaydetti. Sondanın topladığı veriler çok sayıda keşfe olanak sağladı ve bu keşifler devam ediyor. Görev, güneş panellerinde toz birikmesi nedeniyle sona erdi; paneller, cihazı çalıştırmak için yeterli enerji üretmeyi bıraktı.
Perseverance ve Curiosity keşif araçları, güneş panelleri yerine plütonyumun bozunmasıyla enerji üreten radyoizotop termoelektrik jeneratörleri kullanıyor. Bu nedenle toz, çalışmalarında bir engel teşkil etmiyor. Spirit ve Opportunity güneş pilleri üzerinde çalıştılar, ancak şanslıydılar; Mars toz şeytanları panellerini periyodik olarak tozdan arındırıyordu. Ancak InSight o kadar şanslı değildi. Son sinyal Aralık 2022’de alındı.
Mars yüzeyinin derinliklerinde, milyarlarca yıl önce gezegene çarpan devasa kayalık malzeme parçaları bulunur. Boyutları 4 kilometreye kadar varan bu kadim parçalar, manto tabakasına dağılmış olup, Mars’ın erken tarihine dair eşsiz bir kayıt sunar.
Keşif, 2022 yılında görevini tamamlayan NASA’nın InSight gezgini sayesinde mümkün oldu. Sismometre, çalışması sırasında 1.319 Mars depremi kaydetti ve bu depremlerden gelen dalgalar, bilim insanlarının gezegenin içini benzeri görülmemiş bir doğrulukla görmelerini sağladı.
Antik Çatışmalar
Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce, Güneş Sistemi’nin oluşumu sırasında meydana gelen antik çarpışmalar, yer kabuğunun ve mantonun kıta büyüklüğündeki kısımlarını eriterek geniş magma okyanusları oluşturdu. Bu felaketler, gök cisimlerinden ve Mars kayalarından gelen enkazları gezegenin derinliklerine fırlattı.
Çalışmanın başyazarı Konstantinos Charalampos, “Daha önce hiçbir gezegenin içini bu kadar ayrıntılı ve net görmemiştik,” dedi . Bilim insanı, bu parçaların Mars mantosunun çok yavaş evrimi sayesinde günümüze kadar ulaştığını vurguladı.
Mars’ta tektonik levha hareketi olmadığı için antik parçalar korunmuştur. Konveksiyonun manto malzemesini sürekli karıştırdığı Dünya’nın aksine, Kızıl Gezegen’in iç kısmı çok daha yavaş bir dolaşıma sahiptir. Charalampos, “Mars, bu düzensizlikleri düzeltecek yoğun bir karışıma maruz kalmamıştır,” diye açıkladı.
Ortak yazar Tom Pike şunları ekledi: “Mars’ın erken oluşumuna dair kayıtları tutan bir zaman kapsülü olduğunu biliyorduk, ancak InSight ile bunları bu kadar net görebileceğimizi beklemiyorduk.”
Çalışma, Venüs ve Merkür gibi tektonik plakalara sahip olmayan diğer kayalık gezegenlerin iç kısımlarında da benzer yapıların bulunabileceğini öne sürüyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Mars’a Asteroitler Çarptı ve Bunların Kalıntıları Manto Tabakasında Sıkışıp Kaldı
Galaksiden Gelen Misafirler: İnsanlık İlk Kez Gerçekten Kozmik Komşularıyla Tanışacak mı?