Kızıl Gezegendeki Geometrik Sır: Curiosity Mars’ta Neden Bal Peteği Şeklinde Kayalar Buldu?
Mars’taki tuhaf, petek benzeri bir arazi yapısı; antik yağış, kuraklık ve çatlayan çamur döngülerinin izlerini taşıyor olabilir.
Mars yüzeyi, Güneş Sistemi’ndeki en nefes kesici ve hayranlık uyandırıcı manzaralardan bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bunun temel nedeni, Kızıl Gezegen’in; levha tektoniği, volkanizma ve akan su gibi Dünya’da var olan ve yüzeyi sürekli yenileyen süreçlerden yoksun olmasıdır.
Mars’ta toz fırtınaları görülse de, bunlar gezegenin milyarlarca yıldır büyük ölçüde değişmeden kalan yüzeyini yeniden şekillendirme konusunda çok az etkili olmuştur. Yine de, bu bozulmamışa yakın manzara, bilim insanlarının geçmişe bakmalarına ve Mars’ın çok eski zamanlardaki durumunu yavaş yavaş bir yapboz parçaları gibi birleştirmelerine olanak tanımıştır.
Şimdiyse NASA’nın Mars keşif aracı Curiosity, çokgen benzeri yapılar içeren bir arazinin görüntülerini Dünya’ya gönderdi. Mars’ın başka bölgelerinde daha önce gözlemlenmiş olsa da, bu kendine özgü manzara, otomobil büyüklüğündeki keşif aracı için bir ilk olma özelliği taşıyor.
Bu çokgen yapıların, çamur çatlakları şeklinde oluştuğu varsayılmaktadır. Bu süreç, *Nature* dergisinde 2023 yılında yayımlanan bir çalışmada ele alınmış; araştırmacılar, Gale Krateri’ndeki Curiosity gözlemlerine dayanarak bu yapıların yoğun ıslak-kuru döngüleri sonucunda oluştuğu hipotezini öne sürmüşlerdi.
Söz konusu çalışma, bu çamur çatlaklarının, yaklaşık 3,8 ila 3,6 milyar yıl önce gerçekleşen ve araştırmacıların Mars’ın Dünya benzeri bir iklime sahip olabileceğini düşündükleri “Noachian-Hesperian geçişi” sırasında oluşmuş olabileceği sonucuna varmıştı. Ancak, çapları yaklaşık 4 ila 8 santimetre (1,5 ila 3 inç) arasında ölçülen bu yeni çokgen yapıları inceleyen araştırmacılar, oluşum süreçlerini tam olarak anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Curiosity Bir Çokgen Denizini İnceliyor
NASA Jet İtki Laboratuvarı’nda Curiosity keşif aracı görevinde bilim insanı olarak çalışan Dr. Ashwin Vasavada, “Curiosity’nin gözünden pek çok büyüleyici manzara gördük ancak bu çokgen denizi nefesimizi kesti,” dedi. “Şekillerini ve kimyasal yapılarını dikkatle ölçtük; verilerin, bu yapıların nasıl oluştuğuna dair ipuçları barındırdığını umuyoruz.”
Belirtildiği üzere, Mars genelinde çokgen yapılar gözlemlenmiştir. Bu son keşfedilen çokgenlerin çamur çatlakları şeklinde oluştuğu varsayılırken, Mars’ın diğer bölgelerindeki çokgenlerin donma-çözülme döngüleri ya da tektonik veya volkanik gerilimler sonucunda meydana geldiği düşünülmektedir. Gale Krateri, çamur çatlaklarının gözlemlendiği tek bölge olmasa da, bir keşif aracı (rover) tarafından zemin seviyesinde incelenen tek bölgedir.
Mars genelinde, yörünge araçları —özellikle de NASA’nın Yüksek Çözünürlüklü Görüntüleme Bilim Deneyi (HiRISE) aracı— tarafından başka çokgen yüzey yapıları da gözlemlenmiştir. HiRISE, Kızıl Gezegen’in belki de en büyüleyici görüntülerinden bazılarını sunarken 2006’dan beri Mars yörüngesinde görev yapmaktadır. Zemin seviyesindeki gözlemler ile yörünge aracı gözlemleri arasındaki temel fark çokgenlerin boyutudur; zemin seviyesinde gözlemlenen çokgenler (Curiosity tarafından yakın zamanda görüntülenenler gibi) nispeten küçükken, yörünge araçlarıyla tespit edilenler çok daha büyüktür ve çapları 15 ila 350 metrenin (50 ila 1.000 fitin) üzerinde değişmektedir.
Mars’taki Çokgenlerin Su Hakkında Ortaya Koydukları
Mars’ta büyük çokgenler sergileyen bölgelere örnek olarak, geçmişte orada durgun su bulunduğuna işaret edebilecek geniş ve çatlak yüzeylere sahip “krater tabanı çokgenleri” (CFP’ler) gösterilebilir. CFP’lerin bulunduğu bu bölgeler arasında Hellas Planitia, Noachis Terra ve Margaritifer Terra yer alır; bunlardan Hellas Planitia, yaklaşık 2.300 kilometrelik (1.400 mil) çapı ve Mars’ın sıfır noktası (referans seviyesi) kabul edilen “datum” seviyesinin 7.000 metreden (23.000 fitten) fazla altındaki derinliğiyle Mars’taki en büyük çarpma havzasıdır.
Günümüzde Mars soğuk ve kuru bir gezegendir; ancak yüzeyi, milyarlarca yıl önce —gezegenin Pre-Noachian, Noachian ve muhtemelen Hesperian dönemlerinde— gerçekleşmiş olabilecek süreçlerin izlerini hâlâ taşımaktadır. Toplamda günümüzden 4,5 ila 3,0 milyar yıl öncesini kapsadığı tahmin edilen bu dönemlerin ardından, şu anda Amazonian Dönemi yaşanmaktadır.
Bilim insanları, önümüzdeki yıllarda ve on yıllarda Mars’taki çokgen araziler hakkında ne tür yeni bulgulara ulaşacaklar? Bunu sadece zaman gösterecek; işte bilim yapmamızın nedeni de tam olarak bu!
Kaynak: https://scitechdaily.com
Kızıl Gezegenin Mavi Geçmişi: Mars’ta Bir Zamanlar Okyanus Vardı