Kızıl Gezegen Canlanıyor mu?: Mars’ın Yüzeyinden Sızan O Kokulu Gaz Hangi Büyük Sırrı Saklıyor?
Mars, son birkaç yüzyılda bazı muazzam PR değişimlerinden geçti.
Bir zamanlar adı bilinmeyen bir uzaylı ırkının yarattığı kanallarla kesiştiği düşünülürken, o zamandan beri hâlâ kırmızı ama ezici çoğunlukla ölü olarak yeniden sınıflandırıldı.
Daha yeni araştırmalar, küçük komşumuzun bir zamanlar merak uyandırıcı derecede sulu ve yaşanabilir olduğunu gösterdi ve artık onun her türden aktif olduğunu, yeşil kutup ışıklarıyla (bir gün bizzat göz atabileceğimiz) şaşırtıcı derecede yeni lav akıntıları ve bazı gerçek sarsıntılı depremlerle dolu olduğunu biliyoruz.
Şimdi, bazı kötü kokulu gazların tespiti, kalbinin (veya bağırsaklarının) hala erimiş magma ile attığını gösteriyor.
Science Advances dergisinde yayınlanan yeni bir çalışmada, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) ExoMars Trace Gas Orbiter’ını (TGO) kullanan gökbilimciler, Mars’taki (yüzey alanına göre) en büyük yanardağ olan Alba Mons’un etrafında dolaşan zararlı hidrojen klorürün (HCl) tespit edildiğini bildirdi.
Keşifleri, komşumuzun iç kısmında magmatik olarak hâlâ aktif olduğunu gösteriyor.
TGO’nun başarılarına genel bakış. (ESA)
Araştırmada araştırmacılar, “Sonuçlarımız en iyi şekilde Mars’ın iç kısmında devam eden magmatik süreçlerle açıklanabilir” dedi.
Klor döngüsü olarak bilinen bir süreç Dünya’da da meydana gelir; gezegen oluşumunun ilk günlerinde klor iç kısımdan kaçarken başlar ve daha sonra volkanizma tarafından beslenir.
Klor hareketli olduğundan ve kolayca çözündüğünden, önemli ölçüde etrafta dolaşır, çökeltiler, su, permafrost ve buz bulutları gibi çok sayıda malzemeye ‘bağlanır’ ve bunların içinde geri dönüştürülür.
Mars‘ın, 3,7 ila 3 milyar yıl önce, Hesperian döneminde ergenlik döneminde volkanik olarak oldukça aktif olduğu ve daha sonra, kendisi de yalnızca yaklaşık iki milyon yıl önce yakın zamanda faaliyet göstermiş olabilecek Olympus Mons da dahil olmak üzere Güneş Sistemindeki en büyük volkanları oluşturduğu biliniyor.
Alba Mons yanardağının kuzey yamaçlarında yer alan Mars bölgesi. Beyaz noktalar, magmatik gazların gezegenin iç kısmından kaçtığı havalandırma deliklerinin etrafındaki birikmeden kaynaklanabilir. (ESA/TGO/CaSSIS)
Kızıl gezegenin birçok bölgesi, son on milyonlarca yıldaki son volkanik aktivitenin işaretlerini gösteriyor ve sıcak manto tüyleri, bugün bile Mars’ın iç kısmının bazı kısımlarını eritiyor olabilir.
Ancak termal imzalar, yüzey özellikleri, sülfürlü gazlar ve bunların ürünlerinin elde edilmesi zor veya sonuçsuz kaldı.
Patlamalar sona erdikten sonra bile magmadan sızmaya devam eden HCl’ye girin. Mars’taki meteoritlerde, kayalarda ve regolitlerde Dünya’ya kıyasla yüksek klor oranları da tespit edildi.
Araştırmacılar, Mars’ın kuzey Tharsis Platosu’ndaki Alba Mons yanardağı yakınındaki çatlaklı zemin üzerinde çok sayıda HCl tespitinin bulunduğunu bildiriyor; bu bölge yakın zamanda, hatta belki de devam eden bir yeraltı faaliyeti bölgesi.
Alba Mons’un Viking yörünge aracı tarafından görüntülenen hali. (JMARS/Arizona Eyalet Üniversitesi/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0)
Bilim adamları, Mars yılının çeşitli mevsimlerinde Mars boyunca birçok HCl sinyali tespit etti, ancak bunların çoğunun Mars’ın hidrolojik ve atmosferik süreçleriyle ilişkili olduğu görülüyor.
Bununla birlikte, gezegenin potansiyel olarak hala erimiş olan bağırsaklarından bir avuç HCl sinyali sızıyor gibi görünüyor. Bu ilgi çekici sinyaller, kuzey yarımkürede yaz başında, Mars’ın Güneş’ten en uzak noktası olan günöte noktasına yaklaştığı sırada ortaya çıkıyor.
Bu kuzey yazı güney yazından farklıdır. Hava daha soğuk ve atmosfer toz ve su buharından daha temiz. Bu, HCl sinyallerinin atmosferik aerosollerin sonucundan ziyade magmatik kökenli olma ihtimalinin daha yüksek olduğu anlamına gelir. Buna göre, daha düşük irtifalarda yayılıyor gibi görünüyorlar.
Yaz başındaki ısınma, üstteki buzu yücelterek HCl’nin Mars’ın iç kısmına giden çatlaklardan kaçmasına izin veriyor; aksi takdirde -120 santigrat dereceye (-184 Fahrenheit derece) düşen soğuklar sırasında donabilir.
C: Mars atmosferinde farklı mevsimlerde hidrojen klorür tespitleri. Mavi elmaslar küresel olarak dağılmış günberi gözlemlerini temsil ederken, kırmızı olanlar bu yazıda ele alınan izole günötesi tespitlerini temsil etmektedir. B: Örtülmeler sırasında ölçülen HCl’nin dikey profilleri. (Trokhimovskiy ve diğerleri, Science Advances, 2206)
Polonya Bilimler Akademisi Uzay Araştırma Merkezi’nde gezegen bilimcisi olan eşbaşkan yazar Daniel Mège, “Trace Gas Orbiter dumanı tüten silahı bulmayı başardı. Samanlıkta iğne aramak gibiydi” diye açıklıyor.
“Tüm Mars atmosferini izlemek için yörüngesi boyunca sürekli hareket ederken, muhtemelen aralıklı bir kaynaktan gelen bir avuç molekülü tespit etmesi gerçekten şaşırtıcı.”
Gerçekten de, bu pis kokulu sinyaller incedir ve milyarda bir oranında hayalet benzeri konsantrasyonlara sahiptir. Bu, muhtemelen fabrikadaki bir fiyasko sırasında devrilen milyarlarca meyankökü aromalı armut denizinden tek bir armut jölesini veya 10.000 galonluk yüzme havuzundaki bir damla mürekkebi toplamak gibidir.Araştırmacılar, HCl tespitleri için üç potansiyel atmosferik olmayan nedeni öne sürüyorlar.
Birincisi, derin volkanik kökenli olabilirler.
İkincisi, bunlar, yine volkanik bir kaynağı destekleyen, magma ile etkileşime girmeleri durumunda gezegenin bağırsaklarından kabarcıklar halinde HCl salabilen çamur volkanlarından kaynaklanıyor olabilir.
Üçüncüsü, klor içeren bileşiklerin yüzeyde ayrışmasıyla açıklanabilir.
Ancak araştırmacılar yerel, magmatik bir kaynağın en iyi açıklamayı sağlayabileceğini söylüyor.
Özellikle HCl, bazen onlarca kilometre boyunca uzanan “sürüler” oluşturan, bazen koyu renkli halelerle çevrelenen, belki de Dünya’daki fumarollerin etrafındakilere benzeyen küçük çatlaklarla bağlantılı olduğundan.
Bu çatlakları koruyan bir şey olmasaydı, biriken toz veya mevsimsel arazi deformasyonları altında çağlar önce ortadan kaybolurlardı. Şaşırtıcı bir şekilde, bunlar Mars’ın derinliklerindeki “volkanik tesisat sistemine” bağlı hidrotermal sistemlerin bacaları olabilir.
Elbette bunun en önemli soruyla ilgili sonuçları var; eriyen magmalar dünya dışı varlıklar için ısı ve besin sağlayabilir.
Mège şu sonuca varıyor: “Alba Mons bölgesinin sızan çatlaklarında Mars’taki yaşamı aramak çok mantıklı olacaktır.”
“Eğer hidrotermal sistemler aktifse, mikroorganizmaların gelişmesi için gereken bileşenleri ve enerjiyi içerebilir ve mikroorganizmaları yüzeyin üzerindeki düşmanca ve değişen ortamdan koruyabilir.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
İnsan Saçından Yedi Yüz Kat Daha İnce: Mars Tozu Astronotlar İçin Gizli Bir Tehlike mi?