Kanıtlar, Mars’ın Ölü Olmaktan Çok Uzak Olduğunu Gösteriyor
Mars’ın bildiğimizden daha gürültülü olduğu ortaya çıktı. Yeni teknikler, Mars yüzeyi altında daha önce tespit edilmemiş depremleri ortaya çıkardı ve bilim insanlarına göre, şimdiye kadarki en iyi açıklama, devam eden volkanik aktivitedir.
Kanıtlara göre, Mars ölü olmaktan çok uzak, ancak tozlu, çorak yüzeyinin altında sismik aktivite ile fışkıran bir iç mekana ev sahipliği yapıyor gibi görünüyor.
Avustralya’daki Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden jeofizikçi Hrvoje Tkalčić, “Mars mantosunun hala aktif olduğunu bilmek, Mars’ın bir gezegen olarak nasıl evrimleştiğini anlamamız için çok önemlidir” diyor.
“Güneş Sistemi ve Mars’ın çekirdeğinin, mantosunun durumu ve şu anda eksik olan manyetik alanının evrimi hakkındaki temel soruları yanıtlamamıza yardımcı olabilir.”
Bilim insanları çok uzun bir süre Mars’ın içinde pek bir şey olmadığına inanıyorlardı. Gezegende çok az bir manyetik alan var. Gezegensel manyetik alanlar (genellikle) gezegenin içinde, dinamo denilen bir şey tarafından üretilir: Bu, kinetik enerjiyi manyetik enerjiye dönüştüren, bir manyetik alanı uzaya döndüren dönen, taşınan ve elektriksel olarak iletken bir sıvıdır.
Mars’ın manyetik alan eksikliği, aktivite eksikliğini gösteriyor. Bu çok önemli; aslında, bir manyetik alan yaşam ve ölüm arasındaki fark anlamına gelebilir. Burada, Dünya’da, manyetik alan bizi yaşamı yok edebilecek kozmik radyasyondan koruyor. Mars’ta, Güneş’ten daha uzak olmasına rağmen radyasyon seviyeleri çok daha yüksektir.
Tkalčić, “Dünya’nın manyetik alanı ve bizi kozmik radyasyondan koruma yeteneği nedeniyle dünyadaki tüm yaşam mümkündür, bu nedenle bildiğimiz gibi manyetik alan olmadan yaşam mümkün olmazdı,” diye açıklıyor.
Ancak NASA’nın InSight aracı Kasım 2018’de gelip Mars’ın kalp atışlarını dinlemeye başladığında, gerçekten dikkate değer bir şey öğrendik: Mars gürlüyor. Bugüne kadar, InSight yüzlerce marsdepremi tespit etti ve bu bize Mars’ın iç kısmının ayrıntılı bir haritasını vermeye yetecek kadar fazladır.
Tkalčić ve meslektaşı, Çin Bilimler Akademisi’nden jeofizikçi Weijia Sun, InSight verilerinde fark edilmemiş olabilecek depremleri aramak istedi. InSight verilerindeki sismik olayları yakalamak için jeofizikte henüz yeni uygulanan iki alışılmadık teknik kullandılar.
Bilinen mars depremlerinin dokuz şablonuna dayanarak, ikili, Mars’ta Cerberus Fossae adlı bir bölgeden gelen 47 yeni sismik olay tespit etti: kabuğu parçalayan fayların oluşturduğu bir çatlak sistemi.
Bu yeni sismik olayların çoğu, 2019 yılının Mayıs ve Temmuz aylarında gerçekleşen iki önemli Cerberus Fossae depreminin dalga biçimlerine benziyor ve bu da daha küçük depremlerin daha büyük olanlarla ilişkili olduğunu gösteriyor.
Ardından araştırmacılar depremlerin nedenini bulmaya çalıştı. Analizleri, Mars uydusu Phobos’un etkisi gibi nedenleri eleyerek, depremlerin zamanlamasında bulunacak bir model olmadığını buldu.
Tkalčić, “Bu mars depremlerinin Mars gününün tüm zamanlarında tekrar tekrar meydana geldiğini bulduk, oysa geçmişte NASA tarafından tespit edilen ve rapor edilen mars deprelerinin yalnızca gezegenin daha sessiz olduğu gecenin köründe meydana geldiği ortaya çıktı” diyor.
“Bu nedenle, Mars mantosundaki erimiş kaya hareketinin Cerberus Fossae bölgesinin altındaki bu yeni tespit edilen 47 marsquake için tetikleyici olduğunu varsayabiliriz.”
Cerberus Fossae’deki Mars yüzeyindeki özelliklerin önceki analizi, bölgenin son 10 milyon yıl içinde volkanik olarak aktif olduğunu keşfetti.
Sun ve Tkalčić tarafından tanımlanan ve Mars mantosundaki tekrarlayan magmanın hareketine atfedilen aktivite, Mars’ın düşündüğümüzden daha volkanik ve sismik olarak aktif olduğunu da gösteriyor. Eğer durum buysa, sonuçlar Mars’ın tarihini ve geleceğini anlamamız için çıkarımlara sahip olacaktır.
Tkalčić “Mars depremleri dolaylı olarak gezegenin içinde konveksiyon olup olmadığını anlamamıza yardımcı oluyor ve eğer bu konveksiyon oluyorsa, ki bu bizim bulgularımıza dayanıyor gibi görünüyor, o zaman oyunda bir manyetik alanı engelleyen Mars’ta gelişen başka bir mekanizma olmalı.” diyor.
“Mars’ın manyetik alanını, nasıl evrimleştiğini ve gezegenin tarihinin hangi aşamasında durduğunu anlamak, gelecekteki görevler için açıkça önemlidir ve bilim insanları bir gün Mars’ta insan yaşamı kurmayı umuyorlarsa bu kritiktir.”
Araştırma Nature Communications’da yayınlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
/Kanıtlar, Mars’ın Ölü Olmaktan Çok Uzak Olduğunu Gösteriyor/Kanıtlar