Kadim Proteinler İnsanlık Tarihini Ortaya Çıkarmaya Başlıyor
Uluslararası bir araştırma ekibi, 2 milyon yıl önce yaşamış Afrikalı bir hominin’in genetik bilgisini izole etti. Protein dizileri, Güney Afrika’da bir mağarada bulunan birkaç Paranthropus robustus fosil dişinden elde edildi. Bu, şimdiye kadar bulunan en eski hominin genetik izidir.
Homininler – insanlar ve onların eski akrabaları – yaklaşık 7 milyon yıl önce Afrika’da ortaya çıktı. Paranthropus, 1 milyon yıl önce büyük ihtimalle soyu tükenmiştir. Ama şimdi onların proteinlerinin parçalarına sahibiz.
Bilim insanlarına göre, bu genetik veriler homininler üzerinde toplanan en eski verilerdir. Homo’nun genetik kaydını derin geçmişe taşıyorlar.
Viyana Üniversitesi’nden bir paleontolog olan Katerina Duka, “Bu harika bir sonuç” diyor. “Bu yaşta, kalıntılar neredeyse taşa döndü.”
Kaydedilmiş DNA
Geçen yıl, araştırmacılar 2 milyon yıllık Grönland permafrost örneklerinden genetik dizilimler elde ettiler. Hayatta kalan en eski DNA’dır. Bununla birlikte, daha sıcak iklimlerde, DNA daha hızlı bozulur: Araştırmacılar, İspanya’daki bir yeraltı çukurunda bulunan en eski hominin DNA’sının bir parçasını, yani 400.000 yıllık bir Neandertal genomunu sıralamak için büyük çaba sarf etmek zorunda kaldılar.
Proteinler, DNA’dan daha kararlı olma eğilimindedir, bu da araştırmacıların moleküler tarihi daha da geriye götürmesine olanak tanır. 2016 yılında bir bilim insanı ekibi, Tanzanya’daki 3,8 milyon yıllık devekuşu (Struthionidae) yumurta kabuklarından protein dizileri elde etti.
Birkaç yıl sonra, Kopenhag Üniversitesi’nden Enrico Cappellini liderliğindeki bir ekip, İspanya’daki yaklaşık 800.000 yaşındaki Homo antecessor’un dişlerinden izole edilen proteinlerin yanı sıra 1.8 milyon yıllık bir Homo’nun protein sekansı parçalarını sıraladı.
2023 yılında yapılan bir çalışmada, Güney Kaliforniya Üniversitesi’nden Cappellini ve meslektaşları liderliğindeki bir ekip, Johannesburg’un 40 km kuzeybatısında bulunan Swartkrans Mağarası’ndan dört P. robustus dişi örnek aldı. Araştırmacılar, diş minesindeki yüzlerce amino asidi analiz etmek için kütle spektrometrisini kullandılar.
Keşfedilen proteinlerden biri olan amelogenin-Y, Y kromozomundaki bir gen tarafından üretiliyor. İki numunedeki varlığı, araştırmacıların dişlerin erkeklere ait olduğu sonucuna varmalarını sağladı.
Diğer iki diş amelogenin-Y belirtisi göstermedi ve proteinin bir X-kromozom versiyonunu içeriyordu, bu da yazarları bu örneklerin muhtemelen kadınlara ait olduğu sonucuna götürdü.
Dört örneğin hepsinde, aynı amino asitlerin yaklaşık 400’ü dizildi. Bu, araştırmacıların basit bir evrim ağacı oluşturmasına olanak tanıdı ve son 200 bin yılda Sibirya’da bulunan Homo sapiens, Neandertaller ve Denisovalıların Paranthropus’tan daha yakın akraba olduklarını doğruladı. Bu tür, hominin evriminin farklı bir koluna aittir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Kadim Proteinler İnsanlık Tarihini Ortaya Çıkarmaya Başlıyor