Jüpiter’in Muhteşem X-ışını Auroralarının Arkasındaki Gizem Çözüldü
Yapılan keşiflerinden kırk yıl sonra nihayet Jüpiter’in muhteşem X-ışını auroralarına neyin güç verdiğini anlıyoruz. Bu ışık gösterileri parlak, kısa ve düzenli olarak birkaç dakikada bir gerçekleşiyor. Yine de, tüm uygarlığımızı birkaç anlığına beslemeye yetecek yüzlerce gigawatt gücü serbest bırakırlar.
Şimdi, gök bilimciler ilk kez bu ışık gösterilerinin kıvılcımlarına ne olduğunu gördüler. Science Advances’te yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, auroralara Jüpiter’in manyetik alan çizgilerinin periyodik titreşimi neden oluyor. Titreşimler, dev gezegenin etrafında plazma dalgaları yaratarak manyetik alanı değiştirir. Bu plazmadaki iyonlar, Jüpiter’in volkanik uydusu Io’nun patlamasından kaynaklanır ve çoğunlukla kükürt ve oksijendir. Dalgalar bu malzemeyi Jovian atmosferine çarparak enerji salarak gönderir.
UCL Mullard Uzay Bilimleri Laboratuvarı’ndan Dr William Dunn yaptığı açıklamada, “Jüpiter’in kırk yıldır X-ışını aurora ürettiğini gördük, ancak bunun nasıl olduğunu bilmiyorduk. yalnızca iyonlar gezegenin atmosferine çarptığında üretildiklerini biliyorduk.” dedi.
“Artık bu iyonların plazma dalgaları tarafından taşındığını biliyoruz. Benzer bir süreç Dünya’nın kendi aurorasını üretmesine rağmen daha önce önerilmemiş bir açıklama. Bu nedenle, uzayda birçok farklı ortamda mevcut olan evrensel bir fenomen olabilir.”
Bunu bulmak için, Jüpiter’i yakından inceleyen, manyetik alandaki değişiklikleri ölçen NASA’nın Juno misyonundan ve Dünya’nın yörüngesinden yayılan X-ışınlarını ölçen Avrupa Uzay Ajansı’nın XMM-Newton’undan elde edilen verileri kullandılar.
Bizimkiler çok daha az enerjik olsa da bu dalgalar, Dünya’nın auroralarına güç verenlere benzer elektromanyetik iyon siklotron (EMIC) dalgaları olarak bilinir. Bu, bunun evrende yaygın bir fenomen olabileceğini düşündürmektedir.
“Şimdi bu temel süreci belirledik, daha sonra nerede çalışılabileceğine dair çok sayıda olasılık var. Çin Bilimler Akademisi’nden yardımcı yazar Dr Zhonghua Yao, benzer süreçler muhtemelen Satürn, Uranüs, Neptün ve muhtemelen ötegezegenler çevresinde de meydana geliyor ve farklı türde yüklü parçacıkların dalgalarda ‘sörf yapması’ ile gerçekleşiyor” dedi.
Çalışma, 16-17 Temmuz 2017 tarihleri arasında 26 saatlik gözlemlere dayanıyor. Bu süre zarfında Jüpiter, her 27 dakikada bir X-ışınları patlaması üretiyordu. Manyetik alanın titreşmesine neyin neden olduğu belirsizdir. Güneş rüzgarı olası bir sebep olabilir. Sıcaklık farklılıkları da bir rol oynayabilir. Ekip, diğer plazma etkilerinin de rol oynayabileceğini öne sürüyor.
Çok önemli bir mekanizma keşfedilmiş olsa da, Jüpiter’in inanılmaz auroralarının tam resmi henüz elde edilmedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Juno, Güneş Sisteminin En Büyük Uydusunun Görüntülerini Yanı Başından Çekti
Juno, Güneş Sisteminin En Büyük Uydusunun Görüntülerini Yanı Başından Çekti
/Jüpiter’in Muhteşem X-ışını Auroralarının Arkasındaki Gizem Çözüldü/