Jüpiter’in Gizemli Kırmızı Lekesi: Yeni Bir Misafir Mi Var?
Çok küçük ama orada. Şimdiye kadar hepimiz NASA’nın Juno görevi sayesinde Jüpiter’in muhteşem fotoğraflarını rutin olarak görmeye alıştık. Bunların çoğu gönüllü “vatandaş bilim insanları” tarafından işleniyor ve uzay aracının JunoCam’i sayesinde Jove’un dönen bulut tepelerini çarpıcı ayrıntılarla gösteriyor.
Geçtiğimiz günlerde JunoCam özel bir şey yakaladı. Jüpiter’in 7 Mart 2024 tarihli yan yana görüntülerine yakından baktığınızda, sol baştaki görüntüde Büyük Kırmızı Leke’den geçen ve sağdaki görüntüde olmayan küçük bir leke göreceksiniz. Bu, sadece 84 kilometre genişliğindeki küçük iç uydu Amalthea’dır. Görüntü, “Gezegenlerin Kralı”nın 59. perijove’u (yakın geçiş) sırasında 265.000 kilometre mesafeden (Dünya-Ay mesafesinin yaklaşık üçte ikisi) çekilmiştir.
Amalthea: Bir köken hikâyesi
Bulunması zor ay, 9 Eylül 1892 gecesi üretken astronom ve gözlemci E.E. Barnard tarafından keşfedildi. Barnard, 12 saatlik yörüngesinde Jüpiter’den hiç uzaklaşmayan (gezegenin görünür çapından daha az) +14. büyüklükteki uyduyu tespit etmek için Lick Gözlemevi’ndeki 91 santimetre çapındaki refraktör teleskobunu kullandı.
Amalthea, doğrudan görsel gözlem yoluyla keşfedilen son uydu ve Galileo’nun 1610 yılında dört büyük Galilei uydusunu ilk kez tespit etmesinden bu yana keşfedilen ilk Jüpiter uydusu olma özelliğini taşıyor. Bugün Jüpiter’in çoğu yakalanan asteroitler olmak üzere bilinen 95 uydusu vardır. Bunlar çoğunlukla fotoğrafik olarak ve uzay aracı uçuşları sırasında keşfedilmiştir.
Diğer küçük uydular gibi Amalthea da kendini gerçek bir küreye dönüştürecek kadar büyük değildir. Bunun yerine, Mars uyduları Phobos ve Deimos gibi, Amalthea da patates şeklinde, ele geçirilmiş bir asteroittir.
Amalthea: Daha fazla kırmızı yok
Ay aynı zamanda Güneş Sistemi’ndeki en kırmızı cisimdir ve hiç şüphesiz yakınlardaki Jove’un muazzam çekim alanı sayesinde ciddi bir gelgit esnemesine maruz kalmaktadır. Amalthea, Jüpiter’in Roche sınır yarıçapının 100.000 kilometreden biraz daha fazla dışında, Jüpiter’den 180.000 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Jüpiter’e biraz daha yaklaşırsa Amalthea parçalanacaktır. En içteki ay Metis, bu sınırın sadece üzerinden geçer.
Voyager 1 ve 2 bize ayın ilk bulanık görüntülerini verdi. NASA’nın diğer tek Jüpiter yörünge aracı Galileo, 26 Kasım 1999’da 374.000 kilometre mesafeden yaptığı bir uçuşla Amalthea’nın bugüne kadarki en iyi görüntülerini bize sağlamıştır. Bu görüntüler, Mars’ın uydusu Deimos’a benzemeyen şekilsiz bir dünyayı gözler önüne sermektedir. Amalthea’nın yüzeyinden bakıldığında Jüpiter, 42 derecelik bir açıyla gökyüzünün neredeyse yarısını kaplayan muhteşem bir manzara sunacaktır.
Juno ve Görevin Mevcut Durumu
Juno 5 Ağustos 2011’de Cape Canaveral’dan fırlatıldı ve 5 Temmuz 2016’da Jüpiter’e ulaştı. Görev, Jüpiter’in içini, manyetik ve radyasyon ortamını araştırıyor. Juno, gezegenin katı bir çekirdeğe sahip olup olmadığı da dahil olmak üzere kilit soruları yanıtlayacaktır.
Juno, dış gezegenlere yönelik ilk güneş enerjili (nükleer/plütonyum yakıtlı olanların aksine) görevdir, yani nominal geniş yörüngesi güneş panellerinin radyasyondan zarar görmesini önlemek içindir. Mühendisler, uzay aracının Jüpiter’in iç uydularını geçmesine yalnızca görevin uzatılmış ve son aşaması sırasında izin verdiler. Juno, en az Eylül 2025’e kadar görev yapacak.
İki görev daha Jüpiter’e doğru yol alıyor; ESA’nın JUICE (Jüpiter Buzlu Aylar Kaşifi) 14 Nisan 2023’te ve NASA’nın Europa Clipper’ı Ekim 2024’te fırlatılacak.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Jüpiter’in Gizemli Kırmızı Lekesi: Yeni Bir Misafir Mi Var?
Gökbilimde Devrim: Bilinen En Büyük Gezegen Oluşturan Disk Keşfedildi!
Gökbilimde Devrim: Bilinen En Büyük Gezegen Oluşturan Disk Keşfedildi!