IQ Önemli mi? Zeka Testlerinin Karanlık Tarihi
Ortalama IQ puanı 100 olarak belirlenmiştir, yani test edilen kişilerin yaklaşık yarısı 100’ün üzerinde puan alırken yarısı 100’ün altında puan almaktadır.
Ayrıca 15 puanlık bir standart sapma vardır, bu da teste katılanların yaklaşık üçte ikisinin 85 ila 115 arasında puan almasına neden olur. Sınıflandırmalar değişiklik gösterir, ancak 120’nin üzerindeki puanlar genellikle “çok yüksek” veya “üstün” olarak kabul edilirken, 80’in altı “çok düşük” veya “sınırda engelli” olarak adlandırılır.
IQ benzeri testlerin yaygın olarak kullanıldığı ilk örneklerden biri, I. Dünya Savaşı sırasında ABD ordusunun seçimleri sırasında olmuştur. Hangi askerlerin hangi görevlere atanacağını belirlemek için, daha sonra öjenik hareketinin önemli bir figürü haline gelen bir psikolog olan Robert Yerkes tarafından tasarlanan bir zeka testi uygulanmıştır.
Öjenik, kaba hâliyle ilk kez Platon tarafından ortaya atılmış, ancak modern anlamıyla ilk olarak Sir Francis Galton tarafından formüle edilmiş, sağlıksız ceninleri ayırıp sağlıklı ceninler yetiştirmenin yollarını arayan, bilimselliği tartışmalı bir toplumsal akım veya toplumsal felsefedir.
Yaklaşık 1,7 milyon erkek teste tabi tutularak araştırmacılara zeka ve demografik özellikleri detaylandıran geniş bir veri bankası sağlandı. Sonuçları inceleyen bazı akademisyenlere göre bu veriler bazı gerçekleri kanıtlıyordu: zeka genetiktir, doğuştan gelir ve doğru bir şekilde tek bir sayıya indirgenebilir.
Dönemin yaygın bağnazlığı (ABD’nin Jim Crow yasalarını ortadan kaldırmasına daha 50 yıl vardı) ve milliyetçiliği nedeniyle, bulgular hızla ırkla ilgili pek çok çirkin tartışmaya karıştı.
Sonuçlar öjenikçiler tarafından, belirli ırk gruplarının, yani Siyahların, temelde daha az zeki olduğuna dair yanıltıcı iddialarda bulunmak için istismar edildi. Teste katılanların çoğunun İngilizceyi ana dil olarak konuşmayan birinci nesil göçmenler olduğu gerçeği bir yana, bir nüfus içindeki farklılıkları açıklayabilecek çevresel faktörlerin zenginliğini hesaba katmadılar.
Irk ve IQ, ABD’nin genetik stokunu geliştirmeyi amaçlayan öjenik politikasını körüklemek için kullanılan yanlış bir bağlantı haline geldi. Ordu Alfa Testi’nin mucidi olan Yerkes’in kendisi bir keresinde şöyle demişti: “Bir vatandaş olarak hiç birimiz ırkın bozulması tehdidini görmezden gelemeyiz.”
Bu fikri yok etmenin zor olduğu kanıtlandı. Psikolog Richard J. Herrnstein ve siyaset bilimci Charles Murray tarafından yazılan The Bell Curve: Intelligence and Class Structure in American Life (Çan Eğrisi: Amerikan Yaşamında Zeka ve Sınıf Yapısı) adlı kitabın yayınlanmasıyla 1994 yılında büyük bir skandalın ortasında patlak verdi.
Kitabın temel önermesi, IQ’nun insanların yaşamlarının kişisel sonuçları üzerinde, sosyoekonomik statülerinden bile daha büyük bir etkiye sahip olduğuydu. Hipotezlerine göre, mali geliriniz, iş performansınız ve suç işleme olasılığınız IQ’nuz tarafından tahmin edilebilirdi.
Akademisyenler ve gazeteciler kitabın bulgularını şiddetle eleştirmiş, argümanlarının zayıf gerekçelere dayandığını, hatalarla dolu olduğunu ve sosyal Darwinizm koktuğunu iddia etmişlerdir.
Doğaya karşı yetiştirme
O zamandan beri pek çok kişi, genetik ve ırkın entelektüel yeteneğin güvenilir belirleyicileri olarak kullanılabileceği yönündeki tehlikeli öneriye karşı çıkmış ve pek çok analizin çevresel faktörleri hesaba katmadığına işaret etmiştir.
Irkı tek başına ele almak yerine – ki kendisi de muğlak, sosyal olarak inşa edilmiş bir kavramdır – sosyal yoksunluk ve yoksulluk merceğinden anlamak çok daha doğrudur.
Irksal azınlıklar genellikle sağlık hizmetlerine ve eğitime daha az erişimi olan, ayrıca ayrımcılık ve şiddet riski yüksek olan marjinal topluluklara mensuptur. Bu çevresel faktörler uygun şekilde hesaba katıldığında veya ortadan kaldırıldığında, IQ’daki önemli farklılıklar ortadan kalkar.
Bu argümanı destekleyecek gerçek dünya kanıtları bulmak zor değil. 1984 yılında araştırmacı James Flynn çığır açan bir gözlemde bulundu: IQ puanları 1930’lar ile 20. yüzyılın sonları arasında hızla yükselmiştir. Her on yılda üç ila beş arasında değişen IQ puanı farkları görülmüş, bu da sadece 46 yılda ortalama 13,8 IQ puanlık bir artışa denk gelmiştir.
Bu sıçrama evrimle açıklanamayacak kadar hızlıdır, ancak daha iyi beslenme, bulaşıcı hastalıklarda azalma, daha iyi eğitim ve gelişmiş yaşam standartları gibi daha geniş sosyal ve çevresel eğilimlerle uyumludur.
Bu örüntüyü, araştırmacıların uluslar zenginleştikçe ve insanlara daha fazla refah sağladıkça IQ puanlarının hızla arttığını tespit ettiği günümüzde gelişmekte olan ülkelerde de görebilirsiniz.
Tarihin de gösterdiği gibi, IQ puanları ve genel zeka testleri yanlış ellere geçebilir ve önyargıları güçlendirmek için kullanılabilir – giderek kutuplaşan dünyamızda geri dönme tehlikesi olan bir şey.
Ancak biraz daha derine indiğinizde bu fikirlerin dünya için çok daha umut verici, daha az kaderci bir ders içerdiğini görürsünüz: Basitçe söylemek gerekirse, daha iyi yaşamlar daha iyi beyinler yaratır. Enerjimizi ayrılık tohumları ekmek yerine çoğunluğun hayatını zenginleştirmeye harcarsak, insanlığın kolektif zekası hepimize fayda sağlama potansiyeline sahiptir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: IQ Önemli mi? Zeka Testlerinin Karanlık Tarihi
Nükleer Kış Gerçekleşirse, Yosun Çiftlikleri İnsanlığı Açlıktan Kurtarabilir
/IQ Önemli mi? Zeka Testlerinin Karanlık Tarihi /