İnsanoğlu Son 100 Yılda Nasıl Değişti?
Büyük büyükanne ve büyükbabalarımızdan ne farkımız var? Geçtiğimiz 100 yıl içinde insanlar daha uzun ve daha şişman oldu! Son yüzyılda başka nasıl “evrimleştik”?
Uzmanlara göre, evrimsel değişikliklerin meydana gelmesi için bir yüzyıl yeterli değildir. Bu kadar kısa bir süre içinde meydana gelen değişikliklerin çoğu “sadece vücudun değişen koşullara verdiği tepkilerdir.”
Ancak bu değişikliklerin oluşumu tahmin edilebileceğinden çok daha karmaşıktır. Bilim insanları her şeyin doğal seçilimle ilgili olduğuna inanıyor!
Doğal seçilimin bugün bizi geçmişte olduğu kadar etkilemesi garip görünebilir. Ancak bu mekanizma, bir tür olarak insanın oluşumunda hala rol oynamaktadır.
Sadece eskiden çevresel koşullardan etkilenirken, şimdi kültürden etkileniyoruz. Örneğin, aşılamayı reddeden toplumlar var. Bunun belirli bir grubun “hayatta kalması” üzerinde büyük bir etkisi var. Gelin bu değişikliklerden bazılarına daha yakından bakalım.
Boy
Yakın zamanda yapılan bir araştırma, Birleşik Krallık’taki gençlerin 20. yüzyılın başından bu yana 10 santimetre uzadığını ortaya koydu. Yüzyılın başında 20 yaşındaki erkeklerin ortalama boyu yaklaşık 168 santimetreydi; şimdi ise boyları ortalama 178 santimetre. Bu artış büyük olasılıkla beslenme, sağlık hizmetleri ve hijyen alanındaki gelişmelere bağlanabilir.
Diğer bazı gelişmiş ülkelerde de insanların boyları uzamaktadır. En yüksek ortalama boy 185 santimetre ile Hollanda’da kaydedilmiştir. İlginç bir şekilde, Amerikalılar İkinci Dünya Savaşı sırasında dünyanın en uzun insanlarıydı, boyları 177 santimetreydi, ancak yüzyılın sonunda kısaldılar.
Bilim insanları, savaşlar, hastalıklar ve diğer ciddi sorunlardan muzdarip bazı ülkelerde ortalama boy uzunluğunun şu ya da bu zamanda azaldığını belirtiyor.
Örneğin, 19. yüzyılın sonları ile 1970 yılları arasında Güney Afrika’da boy ortalamasında bir düşüş yaşanmıştır. Bu düşüş büyük olasılıkla apartheid öncesi ve sırasında kötüleşen sosyo-ekonomik koşullardan kaynaklanmaktadır.
(Apartheid, Afrika’nın güneyinde bulunan Güney Afrika Cumhuriyeti ile bu devlete bağlı Güneybatı Afrika’da 1948-1994 yılları arasında resmî devlet politikası olarak iktidarda bulunan Ulusal Parti hükûmeti tarafından uygulanan ve bu doğrultuda yasalar çıkartarak ırksal ayrımcılığı savunan sistemdir.)
Kilo
Guatemala ve Meksika’dan gelen Hintli çocukların büyüme modelleri üzerine yapılan bir çalışmada, Amerika Birleşik Devletleri’nde doğan çocukların Meksika veya Guatemala’da doğan kardeşlerinden 11,4 santimetre daha uzun olduğu bulunmuştur.
Bu durum muhtemelen daha besleyici gıdaların bulunmasından kaynaklanmaktadır. Bu, okul öğle yemeği programlarının yanı sıra gelişmiş sağlık hizmetlerinden de kaynaklanıyor olabilir. Ancak bu çocuklar sadece büyümekle kalmıyor, aynı zamanda şişmanlıyorlar.
İnsanların tam olarak neden şişmanladığı şu anda hararetli bilimsel tartışmalara konu olmaktadır. Bazı araştırmacılar çok fazla yemek ve çok az egzersizin suçlu olduğu yönündeki geleneksel argümana işaret ederken, diğerleri obezite ile bağlantılı genetik ve virüslerin rolü de dahil olmak üzere alternatif açıklamalar sunmaktadır.
Fazla kilo ve obezite konusu, obeziteyi yoksullukla ilişkilendiren ve obezite ile zenginlik arasındaki popüler ilişkiyle çelişen birçok çalışma nedeniyle daha da kafa karıştırıcı hale gelmektedir.
Araştırmada Amerikan yerlisi çocuklar, Amerikalılar, Afrikalı Amerikalılar, Haitililer ve Avrupalılara kıyasla en yüksek aşırı kilo oranlarına sahipti.
Bilim insanları bunun epigenetik ya da kalıtsal değişikliklerle ilgili olabileceğini düşünüyor. “Eğer anneniz ya da büyükanneniz açlık çekiyorsa, bu size de geçebilir. Bu nedenle, açlık koşullarında yaşamıyor olsanız bile, vücudunuz yağ şeklinde enerji depolamaya devam edebilir” diye açıklıyorlar.
Ergenlik
Birçok ülkede çocuklar daha erken büyümeye başlamıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde menarş (ilk adet görme) yaşı 1800’lerin ortalarından 1960’lara kadar her on yılda yaklaşık 0,3 yıl azalmıştır.
Bilim insanları bu durumu daha iyi beslenme, sağlık ve ekonomik koşullara bağlamıştır. Bugün, Amerika Birleşik Devletleri’nde kız çocukları için ortalama menarş yaşı 12,8 ila 12,9’dur.
Bununla birlikte, ergenliğin başlangıcı, bir kızın göğüslerinin gelişmeye başladığı zaman olarak tanımlanır. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu oran beyaz kızlar için 9,7 yıl, siyahi kızlar için 8,8 yıl, Hispanik(İspanyol kültüründen türemiş anlamında kullanılır) kızlar için 9,3 yıl ve Asyalı kızlar için 9,7 yıldır.
Ayrıca kilo, yani obezite de ergenliği etkilemektedir. VKİ’si (Vücut kitle indeksi) daha yüksek olan kızlar daha hızlı olgunlaşır.
Yaş
Ve tabii ki insanlar artık 100 yıl öncesine göre daha uzun yaşıyor. Dünya genelinde ortalama yaşam süresi 20. yüzyılda yaklaşık 30 yıl iken 2012 yılında yaklaşık 70 yıla çıkmıştır!
Dünya Sağlık Örgütü, Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde 2030 yılında doğan kadınlar için beklenen yaşam süresinin 85 yıla yükseleceğini öngörmektedir.
Bu artış temel olarak tıptaki ilerlemeler, gelişmiş sanitasyon (temiz içme suyu, atık su ve kanalizasyonunun yeterli arıtımı ve bertarafı ile ilgili halk sağlığı koşullarını ifade eder) ve temiz suya erişimden kaynaklanmaktadır.
Tüm bu faktörler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanan ölümleri önemli ölçüde azaltırken, Alzheimer hastalığı, kalp hastalığı ve kanser gibi dejeneratif hastalıklardan kaynaklanan ölümler artmaktadır.
Ne yazık ki bu durum, daha uzun yaşasanız bile ömrünüzün sonunda ciddi bir hastalığa yakalanma olasılığınızın daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca bilim insanları, “süper hijyen” olgusu karşısında bağışıklık sistemimizin daha savunmasız hale geldiğini belirtiyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İnsanoğlu Son 100 Yılda Nasıl Değişti?
Şaşırtıcı Doğa Olayı: Lav Gibi Görünen Şelalenin Optik İllüzyonu!