İnsanlık Tarihi Yanlış mı Biliyor? Atalarımızın Diyeti Hakkında Şok Edici Gerçekler
Pleistosen atalarımızın diyetleri üzerine yapılan bir araştırmaya göre, Paleolitik mutfak yağsız ve yeşilden başka bir şey değildi.
Homo sapiens ve ataları 2 milyon yıl boyunca salatayı bir kenara bırakıp et ağırlıklı beslenerek besin zincirinin en tepesinde yer aldılar.
‘Paleo’ yiyecekleri düşündüğümüzde aklımıza gelen meyveler, tahıllar ve biftekten oluşan dengeli bir diyet değil.
Ancak İsrail’in Tel Aviv Üniversitesi ve Portekiz’deki Minho Üniversitesi’nden antropologlar tarafından 2021 yılında yapılan bir araştırmaya göre, modern avcı-toplayıcılar bir zamanlar ne yediğimiz konusunda bize yanlış bir izlenim verdi.
İsrail’in Tel Aviv Üniversitesi’nden araştırmacı Miki Ben-Dor, araştırmanın yayınlandığı sırada yaptığı açıklamada, “Ancak bu karşılaştırma boşuna, çünkü 2 milyon yıl önce avcı-toplayıcı toplumlar filleri ve diğer büyük hayvanları avlayıp tüketebilirken, günümüz avcı-toplayıcılarının böyle bir cömertliğe erişimi yok” dedi.
Modern insan anatomisi ve fizyolojisinden eski insan kemikleri ve dişlerindeki izotop ölçümlerine kadar her konuda daha önce yapılmış yüzlerce araştırmaya bakıldığında, yaklaşık 12.000 yıl öncesine kadar öncelikle apeks yırtıcılar olduğumuz görülüyor.
Günümüzden 2,5 milyon yıl öncesine kadar yaşamış olan hominidlerin yiyecek listesini yeniden oluşturmak, bitki kalıntılarının hayvan kemikleri, dişleri ve kabukları kadar kolay muhafaza edilememesi nedeniyle daha da zorlaşıyor.
Diğer çalışmalar, kemiklerin ve diş minesinin kimyasal analizini kullanarak, bitki materyali ağırlıklı diyetlerin yerel örneklerini bulmuştur. Ancak bunu bir bütün olarak insanlığa uyarlamak o kadar da kolay değil.
Fosil kayıtlarında avcılıkla ilgili bol miktarda kanıt bulabiliriz, ancak ne topladığımızı belirlemek için antropologlar geleneksel olarak çok az şeyin değiştiği varsayımına dayanan günümüz etnografyasına yönelmişlerdir.
Ben-Dor ve meslektaşlarına göre bu büyük bir hata.
Ben-Dor, “Tüm ekosistem değişti ve koşullar karşılaştırılamaz” dedi.
Pleistosen dönemi, biz insanlar için Dünya tarihinde belirleyici bir dönemdi. Bu dönemin sonunda, soy ağacımızın dalındaki diğer tüm hominidlerden daha uzun yaşayarak dünyanın uzak köşelerine doğru ilerliyorduk.
Son büyük buzul çağının hakim olduğu bugünkü Avrupa ve Kuzey Amerika’nın büyük bir kısmı düzenli olarak kalın buzulların altına gömülmüştür.
Bu kadar çok su buz olarak hapsedildiğinde, dünyanın dört bir yanındaki ekosistemler bugün gördüğümüzden çok farklıydı. Mamutlar, mastodonlar ve dev tembel hayvanlar da dahil olmak üzere büyük hayvanlar, bugün gördüğümüzden çok daha fazla sayıda arazide dolaşıyordu.
Elbette Homo sapiens’in bu devasa avları avlamak için yaratıcılığını ve esrarengiz dayanıklılığını kullandığı bir sır değil. Ancak bu otçulları hangi sıklıkta avladıklarını anlamak o kadar kolay olmadı.
Araştırmacılar, yalnızca fosil kayıtlarına güvenmek ya da tarım öncesi kültürlerle zayıf karşılaştırmalar yapmak yerine, kendi bedenlerimizde gömülü olan kanıtlara yöneldi ve bunları en yakın kuzenlerimizle karşılaştırdı.
Ben-Dor, “Taş devri insanlarının diyetini yeniden yapılandırmak için başka yöntemler kullanmaya karar verdik: kendi bedenlerimizde korunan hafızayı, metabolizmamızı, genetiğimizi ve fiziksel yapımızı incelemek” dedi.
“İnsan davranışları hızla değişir ama evrim yavaştır. Vücut hatırlar.”
Örneğin, diğer primatlarla karşılaştırıldığında, vücutlarımız birim vücut kütlesi başına daha fazla enerjiye ihtiyaç duyar. Özellikle de enerjiye aç beyinlerimiz söz konusu olduğunda. Çocuk yetiştirmek gibi sosyal zamanlarımız da yiyecek aramak için harcayabileceğimiz süreyi kısıtlıyor.
Daha yüksek yağ rezervlerimiz var ve ihtiyaç duyulduğunda yağları hızla ketonlara dönüştürerek bunları kullanabiliyoruz. Yağ hücrelerinin az ama büyük olduğu diğer omnivorların aksine, bizimkiler küçük ve çok sayıdadır, bir yırtıcı hayvanınkileri yansıtır.
Sindirim sistemlerimiz de şüpheli bir şekilde besin zincirinin üstündeki hayvanlarınkine benzer. Alışılmadık derecede güçlü mide asidine sahip olmak, proteinleri parçalamak ve bir haftalık mamut pirzolasında bulmayı beklediğiniz zararlı bakterileri öldürmek için ihtiyaç duyabileceğimiz şeydir.
Ben-Dor, “Örneğin, genetikçiler insan genomunun bazı bölgelerinin yağ açısından zengin bir diyete olanak sağlamak için kapatıldığı, şempanzelerde ise genomun bazı bölgelerinin şeker açısından zengin bir diyete olanak sağlamak için açıldığı sonucuna vardılar” dedi.
Ekibin argümanı, alet kullanımındaki kanıtlara, Paleolitik kalıntılardaki eser element ve nitrojen izotoplarının izlerine ve diş aşınmasına değinen kapsamlı bir argümandır.
Tüm bunlar, cinsimizin trofik seviyesinin – Homo’nun besin ağındaki konumu – yaklaşık 2,5 milyon yıl önce biz ve kuzenlerimiz Homo erectus için yüksek derecede etçil hale geldiği ve yaklaşık 11.700 yıl önce üst Paleolitik döneme kadar bu şekilde kaldığı bir hikaye anlatıyor.
Bu noktadan sonra, modern avcı-toplayıcı topluluklar üzerine yapılan çalışmalar, büyük hayvan popülasyonlarının azalması ve dünya genelinde kültürlerin parçalanmasıyla birlikte daha fazla bitki tüketiminin görüldüğü ve Neolitik tarım ve çiftçilik devrimiyle doruğa ulaştığı için biraz daha faydalı hale gelmektedir.
Bunların hiçbiri daha fazla et yememiz gerektiği anlamına gelmiyor. Evrimsel geçmişimiz insan sağlığı konusunda bir kılavuz değildir ve araştırmacıların da vurguladığı gibi dünyamız eskiden olduğu gibi değildir.
Ancak atalarımızın besin ağında nereye oturduğunu bilmek, kendi sağlığımız ve fizyolojimizden geçmişte çevre üzerindeki etkimize kadar her şeyi anlamada büyük bir etkiye sahiptir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: İnsanlık Tarihi Yanlış mı Biliyor? Atalarımızın Diyeti Hakkında Şok Edici Gerçekler
Kitlesel Yok Oluş Hikâyesine Yeni Bir Bakış: Dinozorlar Buzdan Yükseldi
Kitlesel Yok Oluş Hikâyesine Yeni Bir Bakış: Dinozorlar Buzdan Yükseldi
İnsanlık Tarihi Yanlış mı Biliyor? Atalarımızın Diyeti Hakkında Şok Edici Gerçekler