İnsanlığın Yeraltı Suyu pompalaması Dünya’nın Eğimini Değiştirdi
Dünya’nın kutuplarını etkileyen önemli bir faktör olabilir. Bu yeni çalışma, jeofizikçilerin ve uzmanların, yeraltı suyunun pompalanmasının Dünya’nın dönüşünü etkileyebileceği fikrini ortaya koyuyor ve bilim dünyasında büyük bir ilgi uyandırıyor.
Dünya, dönme hareketi sırasında bir topaç gibi eğik bir şekilde sallanır. Bu sallanmanın nedeni, Dünya’nın çekirdeğindeki erimiş demirin hareketi, buzulların erimesi, okyanus akıntıları ve hatta kasırgalar gibi birçok faktöre bağlı olabilir. Ancak şimdi yapılan araştırmalar, yeraltı suyunun pompalanmasının da bu sallanmanın bir parçası olabileceğini gösteriyor.
NASA’nın Jet İtiş Gücü Laboratuvarı’nda görevli olan jeofizikçi Surendra Adhikari, “Gezegenin sallanma şekli, bizim faaliyetlerimizden etkilenebiliyor” diyor ve bu durumun oldukça şaşırtıcı olduğunu belirtiyor. Bu durumu anlamak için, bir basketbol topunu parmağınızın üzerinde döndürdüğünüzü düşünün. Eğer topu dengede tutabilirseniz, kendi ekseni etrafında düzgün bir şekilde döner. Ancak topa bir ağırlık eklerseniz ya da ağırlığı kaldırırsanız, top dengesizleşir, sallanır ve dönüş ekseni değişir. İşte Dünya’nın dönüşü de benzer bir şekilde etkilenir ve kutuplar yavaş yavaş kayar. Kuzey Kutbu, yılda yaklaşık 10 metre genişliğinde bir daire çizer ve bu hareketin merkezi de zamanla değişir. Son zamanlarda, kayma İzlanda yönünde yılda yaklaşık 9 santimetre kadar eğilme göstermiştir.
Clark R. Wilson ve ekibi, Texas Üniversitesi’nde jeofizik alanında çalışan bilim insanları, yeraltı suyunun pompalanmasının bu sallanmayı etkileyebileceğini öne sürmüşlerdir. Ancak bunun tek bir faktöre dayandığına inanmıyorlardı. Wilson, “Kutupların hareketine neden olan birçok farklı unsur var” diyor.
Araştırmacılar, 1993 ile 2010 yılları arasında gözlemlenen kutup hareketlerini açıklayan bir model oluşturmak için rezervuarlarda su birikimi ve buzulların erimesi gibi faktörleri hesaba kattılar. Bu dönemde uydu ölçümleri, kutuplarda sadece birkaç milimetrelik bir kaymayı bile tespit edebilecek kadar hassastı.
Ancak, barajlar ve buzullardaki değişiklikler, gözlemlenen kutup hareketleriyle tam olarak uyuşmuyordu. Ancak araştırmacılar, hidrolojik modellerin tahmin ettiği 2150 gigaton yeraltı suyunun da etkisini hesaba katarak, gözlemlerle daha tutarlı bir sonuca ulaştılar. Wilson ve ekibi, bu yeraltı suyunun Dünya okyanuslarına yeniden dağıtılmasının, bu dönemde Dünya’nın kutuplarının yaklaşık 80 santimetre kaymasına neden olduğunu buldular. Araştırmacılar, yeraltı sularının çekilmesinin Grönland ya da Antarktika’daki buzulların erimesinden daha büyük bir etkiye sahip olduğunu gösteren bulgulara ulaştılar.
Bu etki, yeraltı sularının özellikle kuzey orta enlemler, kuzeybatı Hindistan ve batı Amerika Birleşik Devletleri gibi sıcak noktalarda çekilmesiyle daha da artmaktadır. Wilson, su kaybının ekvatora veya kutuplara daha yakın bölgelerde gerçekleştiğinde etkinin daha az olduğunu belirtiyor.
Wilson, bu fazladan sallanmanın hava durumu veya mevsimleri çok fazla etkilemediğini söylüyor. Ancak bu bulgular, kutup hareketlerini diğer fenomenleri ölçmek için bir araç olarak kullanmanın mümkün olabileceğini göstermektedir. Araştırmanın başyazarı olan Ki-Weon Seo, Seul Ulusal Üniversitesi’ndeki jeofizikçi, yeraltı suyunun pompalanmasıyla ilgili çalışmanın deniz seviyesindeki yükselmeyi kontrol etme yöntemi sunabileceğini söylüyor. Bu yeni yöntem, suyun akışı sırasında deniz seviyesindeki artışı takip etmeyi sağlar.
Yayınlanan makale ayrıca, yeraltı suyunun çekilmesinin 1993 ile 2010 yılları arasında küresel deniz seviyesinde yaklaşık 6 milimetrelik bir yükselmeye katkıda bulunduğunu doğrulamaktadır. Seo, bu yeni yöntemin diğer tahminlerle uyumlu olmasından “çok memnun” olduğunu söylüyor. Kutup ekseni konumu hakkında ayrıntılı astronomik ölçümler 19. yüzyılın sonlarına kadar uzanırken, kutup hareketleri Seo’nun insan etkisinin gezegenin suyu üzerindeki izini takip etmesine olanak tanıyabilir.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: İnsanlığın Yeraltı Suyu pompalaması Dünya’nın Eğimini Değiştirdi