İnsanlar Gelecekte Fosil Yakıt Olabilir mi?
Uzak bir gelecekte, çoktan ölmüş olduğumuzda kalıntılarımıza ne olacağını hiç düşündünüz mü? Birkaç on yıl ya da birkaç yüz yıldan bahsetmiyoruz, insan ırkının dinozorların yolundan gitmiş olabileceği gelecek çağlardan bahsediyoruz. Bazılarımızın, uzun zaman önce ölmüş organizmaları bugün dünyamızı beslemek için kullandığımız maddelere dönüştüren dönüştürücü süreçleri deneyimlemesi mümkün mü? Kısacası, insanlar hiç fosil yakıt haline gelebilir mi?
Varsayımsal yeterlilik
Bu zor bir soru, ancak cevabın imkansızlıktan ziyade tamamen olasılık dışı olduğu görülüyor. Esasen, insan bedenlerinin fosil yakıt olarak bildiğimiz maddeler gibi bir şeye dönüşmesi teorik olarak mümkündür, ancak bu tür bir dönüşümün gerçekleşmesi için son derece düşük ihtimalli birkaç koşulun gerçekleşmesi gerekir. O zaman bile, eğer bir vücut bir şekilde bu sonuca ulaşırsa, geride pek bir şey bırakmayacaktır.
Ancak, bu tür sınırlamalar hakkındaki spekülasyonlarımızı durdurmak hiç eğlenceli olmadı. Peki, bunun gerçekleşeceğini varsayalım – insan bedeninin bu simyasını tamamlamak için ne tür şeylerin gerçekleşmesi gerekir?
Kalıntılarımızın nasıl fosil yakıtlara dönüşebileceğini hayal etmek ve bunun gerçekten gerçekleşmesinin neden bu kadar olası olmadığını anlamak için, bu maddelerin ne olduğunu ve ilk etapta nasıl oluştuğunu anlamamız gerekir.
Fosil yakıtlar dinozor değildir
Belirtilmesi gereken en önemli nokta, fosil yakıtların yaygın olarak inanıldığı gibi dinozorlar olmadığıdır. Bu yanılgının nereden kaynaklandığı tam olarak açık değildir, ancak muhtemelen fosillerin çoğu zaman özellikle dinozorlara atıfta bulunduğuna dair modern fikrimizle bir ilgisi vardır. Durum her zaman böyle değildi.
18. yüzyılın ortalarına kadar “fosil” kelimesi aslında uzun süre önce ölmüş bir organizmaya atıfta bulunmak yerine “kazılmış” bir şeye veya bir şeyi kazma sürecine atıfta bulunuyordu. Dolayısıyla bugün anladığımız anlamı daha sonraki bir gelişmeydi ve 19. yüzyılın ortalarına kadar “fosil yakıt” teriminin daha geniş anlamda kullanıldığını görmeye başlamadık.
Dinozorlardan ziyade, fosil yakıt haline gelen organizmaların çoğu çok daha küçük boyutlardaydı ve bazı durumlarda (sadece olmasa da) “korkunç kertenkeleler” gezegende dolaşmaya başlamadan çok önce ölmüşlerdi. Bu nedenle, yakıt ikmali yaparken arabalarınıza sıvı dinozor dökmüyorsunuz, en azından büyük miktarlarda değil.
Adına rağmen, fosil yakıtlar fosil bile değildir. Dinozorlar (ya da insanlar) kadar karmaşık olmayan ölü organizmaların ayrışması ya da parçalanması sonucu ortaya çıkan karbon bileşikleridir.
Bunun yerine fosiller ya bir hayvanın geride bıraktığı izler ya da çürümeye direnen sert kısımlarının (iskeletler, kemikler veya kabuklar) kalıntıları olma eğilimindedir. Bu parçalar hızlı bir şekilde gömülürse, çevreleyen dokunun bir kısmı – yumuşak kısımlar – korunabilir, ancak o zaman bile basitçe taşlaşabilir (taşlı bir madde haline gelebilir). Aynı şekilde, karbon içermeyen kemikler, kabuklar ve dokular zamanla mineralleşebilir (katı mineraller haline gelebilir). Bu nedenle, yakıldıklarında korkunç yakıtlar olurlar.
Peki, fosil yakıtlar nelerden oluşur?
Fosil yakıtlar – kömür, petrol (petrol) ve doğal gaz – çoğunlukla on milyonlarca yıl önce var olan tarih öncesi bitkilerden ve küçük hayvanlardan oluşur. Örneğin kömür, bir zamanlar bataklık ormanlarda yaşayan bitkilerin içerdiği enerjiyi barındırır. Öldüklerinde, kalıntıları suyun dibine çökmüş ve oksijensiz bir ortamda kısmi çürümeye maruz kalmışlardır. Bu da onları turbaya dönüştürdü.
Zamanla sulak alanlar kurudu ve diğer malzemeler turbanın üzerini kapladı. Bu malzemelerin altına gömülmenin neden olduğu basınç ve ısı, bitki materyalini kömür dediğimiz şeye dönüştürdü. Bugün kullandığımız kömürün çoğu, yaklaşık 350-300 milyon yıl önce Karbonifer döneminde (kelime anlamı “kömür taşıyan” dönem) bu uzun süreçte ortaya çıkmıştır.
Petrol (Latince “kaya yağı” anlamına gelir) çoğunlukla tarih öncesi okyanuslarda başlayan benzer bir süreçten gelir. Burada, antik planktonlar öldükten sonra okyanus tabanına batıyordu. Küçük bedenleri daha sonra yüzeyden aşağı sürüklenirken daha fazla kalıntı ile kaplandı ve kum, silt ve kaya ile karıştı.
Kömürde olduğu gibi, bu katmanlardan gelen ısı ve basınç, kalıntıları petrol veya ham petrol olarak bildiğimiz şeye dönüştürdü. Ancak bu sürecin sadece deniz mikroorganizmalarına özgü olmadığı, alglerin aynı süreçten geçtiği tarih öncesi göllerden de petrol elde edilebildiği unutulmamalıdır.
Petrol çeşitli hidrokarbon bileşiklerinden oluşur ve sıvı halde bulunur. Genel olarak, sıvı yeraltında tortul kayaların derinliklerinde birikir, ancak bazen kırılmış granit gibi sert kayalarda da oluşabilir. Ayrıca katran veya bitüm olarak kabardığı yüzeye daha yakın yerlerde de ortaya çıkabilir.
Bileşimine bağlı olarak, petrolün rengi biraz değişebilir – eğer az metal veya sülfür içeriyorsa, daha açık olabilir. Bazı durumlarda neredeyse berrak olabilir.
Peki ya gaz?
Petrol ve kömürün yanı sıra doğal gaz da bulunmaktadır. Bu yakıt çoğunlukla metandan oluşur, ancak küçük oranlarda etan, propan, bütan ve pentan da içerebilir (bu da muhtemelen birçok okuyucu için GCSE sınavlarının anılarını çağrıştıracaktır) ve bunlar uzun süre önce ölmüş deniz mikroorganizmaları tarafından üretilmiştir (bazı eski karasal bitkiler de ayrıştıklarında doğal gaz üretmiştir).
Petrolün üretildiği koşulların aynısı altında, organizmalar oksijensiz ortamlara gömüldüklerinde maruz kaldıkları ısı ve basınç nedeniyle dönüşüme uğradıklarında gaz ortaya çıkar. Metan en hafif ve en basit hidrokarbondur. Doğal halinde renksiz ve kokusuzdur ancak aynı zamanda oldukça yanıcıdır.
Gaz oluştuktan sonra yüzeye çıkmaya çalışacaktır, ancak ilerlemesi onu çevreleyen kayanın yapısına bağlıdır. Eğer kaya gözenekli ve geçirgen ise (çok sayıda birbirine bağlı boşluğa sahipse), gaz daha kolay kaçabilir.
Günümüzde kullanılan gaz yataklarının çoğu geçirimsiz kayaların altında gömülü olan gözenekli kayalardaki yataklardan gelmektedir. Bu tür gaz bazen geleneksel doğal gaz olarak adlandırılır. Ancak bazen gaz bazı şeyl, kumtaşı veya diğer tortul kaya oluşumlarının içindeki küçük gözeneklere sıkışır. Bu gaz “şeyl gazı” veya “sıkı gaz” ya da bazen konvansiyonel olmayan gaz olarak adlandırılır. Diğer durumlarda, gaz ham petrol yataklarıyla birlikte bulunur ve bu da ilişkili doğal gaz olarak adlandırılır.
Fosil yakıtlar, bugün kullandığımız hidrokarbonları yaratmak için bir araya gelen yüz milyonlarca yıllık özel ve karmaşık süreçlerin ürünüdür. Esas olarak bitki ve mikroorganizmalardan elde edilmeleri, insanların onları yaratan aynı dönüşümsel süreçleri deneyimlemelerinin son derece düşük bir ihtimal olduğu anlamına gelmektedir. Bu mümkün olmadığı anlamına gelmez, ancak bilimsel olasılıktan ziyade bilim kurguya daha uygun bir fikir olmaya devam etmektedir.
Daha büyük olasılıkla, bu da son derece nadir olsa da, yumuşak etli parçalarımız çürüyüp gidecek ve bu da minerallerden oluşan ve büyük ölçüde karbon veya hidrojenden yoksun olan kemiklerimize, koşullar mükemmel olsaydı fosillere dönüşme şansı verebilirdi. Ancak yukarıda da belirtildiği gibi, iyi bir yakıt olmazlardı.
Genel olarak konuşmak gerekirse, vücudumuzdaki bazı organik moleküller bu süreçten geçebilir, ancak miktarları o kadar az olacaktır ki, asla yararlı olmayacaklardır – muhtemelen yola uygun bir araba bir yana, oyuncak bir arabaya güç sağlamak için bile yeterli olmayacaktır.
Ama sonuçta bu tartışmalı bir nokta. Fosil yakıtlara dönüşebilseydik, çevreye zarar verecek başka bir kirlilik kaynağı daha ister miydik?
Fosil yakıtları oluşturan maddelere dönüşmemiz mümkün olmasa bile, bir tür olarak mirasımız şüphesiz Dünya’nın jeolojik tarihinde bize özgü başka izler bırakacaktır.
Tüm “açıklayıcı” makaleler, yayınlandıkları tarihte doğruluk kontrolörleri tarafından onaylanmıştır. Metin, resim ve bağlantılar, bilgileri güncel tutmak için daha sonraki bir tarihte düzenlenebilir, kaldırılabilir veya eklenebilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Fosil Yakıtlara Daha Çevreci Bir Alternatif: Su ve Işıktan Hidrojen Üretiliyor