İnsan Vücudunda, 11 element ve beraberinde az da olsa eser element denilen 50’ye yakın farklı elementlerin de olduğu gözlemlendi.
Normal bir insan vücudunun kütlesinin %99’u sadece 6 elementten meydana gelir.Bunlar ; Oksijen, Karbon, Hidrojen, Azot, Kalsiyum ve Fosfor’dur.
Bu elementleri bulunma yüzdelerine göre sıralarsak ;
1-Oksijen ( % 65 )
2-karbon ( % 18 )
3-Hidrojen ( % 10 )
4-Azot ( % 3 )
5-Kalsiyum ( % 1,5 )
6- Fosfor ( % 1 )
7-Potasyum ( % 0,35 )
8-Sülfür ( % 0,25 )
9-Sodyum ( % 0,15 )
10-Magnezyum ( % 0,05 )
11-Bakır, Çinko, Selenyum, Molibden, Flor, Klor, İyot, Manganez, Cobalt, Demir ( % 0,70 )
12-Lityum, Stronsiyum, Alüminyum, Silisyum, Kurşun, Vanadat, Arsenik, Brom ( eser miktarda )
Son araştırmalar 11 element dışında 40-50 kadar elementin insan vücudunda bulunduğunu gösterdi.Son yüzyılda bu elementlerden 20 kadarının yaşamsal önemi anlaşıldı.Genel olarak vücut için yaşamsal öneme sahip olan elementerin fazlası vücuda zararlı ,toksit etki yaparken ,yetersiz alımlarında eksikliklerinden kaynaklanan birçok hastalık ve bozukluklar görülür.
İnsan vücudunda fazla bulunan ve faydalı olan elementler;
-Oksijen ;yaşamın devamı için gerekli olan en önemli gazdır.Hayat döngüsü oksijenin varlığı ile devam edebilir.Atmosferin beşte biri, insan vücudunun üçte ikisi, suyun onda dokuzu oksijen içerir.Kısacası “ hayat ve nefes “ demek “ oksijen “ demektir.Oksijen olmazsa ateşte olmaz.Oksijen ve Hidrojen bileşiği suyu meydana getirir.
Oksijenin kullanıldığı alanlar; Oksijen, sıvı ve gaz halinde tıptan endüstriye kadar birçok alanda kullanılıyor.Kronik astım, kalp rahatsızlığı ve solunum yetmezliği yaşayan insanlara çeşitli aparatlarla oksijen takviyesi yapılır.Gaz zehirlenmelerinde de ilk olarak oksijen takviyesi yapılmalıdır.Füze motorları, roketler, su gazı imali, sentetik taşlar, yüksek ısılı fırınlar , kimyasal ürün ve sentezler, arıtma tesisleri, uçak ve füze yakıtları, bebek kuvözleri , çelik üretimi gibi alanlarda oksijen kullanılır.
-Karbon ; tüm canlıların yapısında bulunur.Kömür, elmas, grafit, doğalgaz, fosil yakıtlar gibi önemli maddeler temel olarak karbonun bir formudur.Karbon atmosferde karbon dioksit gazı olarak bulunur.
Karbon nerelerde kullanılır; Demir- çelik sektöründe kullanımı yaygındır.Yüksek fırınlarda demir cevherinin indirgenmesinde kullanılır.Karbondioksit içecekleri karbonatlanmasında, karbonmonoksit metalürjide indirgeyici olarak kullanılır.Matbaa mürekkebi, demir alaşımlarının işlenmesi, çelik sanayisi, nükleer tepkimelerin kontrölü ,lastikler, plastikler, boya pigmentleri, yağ ve türevleri,kurşun kalemler , enerji santralleri gibi alanlarda
karbon kullanılmaktadır.
-Hidrojen ; dünya’da en çok bulunan gaz ve elementtir.Evrenin temel enerji kaynağıdır ve yaklaşık yüzde 75’ini oluşturur.
Hidrojen nerelerde kullanılır; ısı ve patlama enerjisi gerektiren her alan ve üründe kullanılabilir.Çevre dostu , temiz ve kolay kullanımlıdır.Kömürden benzin elde etmek için hidrojen kullanılır.Ayrıca, organik bileşiklerin sentetik olarak elde edilmesinde ,sıvı yağlardan katı yağ üretimimde de kullanılır.Petrol rafinesi için önemli bir gazdır.Elektirik enerjisi üretiminde de kullanılabilmektedir.
-Azot ; atmosferde en bol bulunan elementlerdendir.Canlı hayatın devamı için azota ihtiyaç vardır.
Azotun kullanım alanları; kimya, cam ,elektronik , çelik ve demir olmayan metal üretiminde , meşrubat ve meyve suları paketleme işleminde, paketlenen gıdaların taze olmasını sağlamada, kimyasalların depolama işleminde, paslanmaz çelik üretiminde gibi alanlarda azot kullanılmaktadır.
-Kalsiyum; hayatı önemde bir mineraldir.İnsan vücudunda ki Ca %99 ‘u kemik ve dişlerde bulunur.Kalan % 1 lik oranda kan da ve yumuşak dokularda bulunur.
Sayısız faydasının yanında eksikliği ve fazlalığı çeşitli sorunlara yol açar.
Kalsiyum hangi alanlarda kullanılır ; endüstri, gıda, tıp, kimya sektörlerinde çok sık kullanılan ve aranan elementlerden biridir.En yaygın kullanımı çelik üretimidir.Deniz altı ses aletleri, organik çözücüler, fotoğrafçılık, gübreler, alkolsüz içecekler, diyet gıdaları, ilaçlar, lazerler, boya, kağıt, çimento, şeker, havai fişekler, diş macunu, temizlik maddeleri gibi alanlarda Kalsiyum kullanılmaktadır.
Hangi elementler insan Vücudunu hastalıklardan korur?Hangi elementlerin fazlası insanı zehirler?
-İyot ; eksikliği ,guatr hastalığına neden olmaktadır.Artan bebek ve çocuk ölümlerinin nedenleri içinde iyot eksikliği de sayılmaktadır.Ayrıca yorgunluk, atardamarların içinde görülen yağlı plakların oluşumu, ağrılı meme hastalıkları, migren, hipertansiyon, karaciğer yetersizliği, vajinal enfeksiyonlar gibi pek çok hastalığın arkasında iyot eksikliği vardır.İyot, çocukta zeka geriliğini önler.
İyot en çok deniz suyunda bulunur.
-Çinko; besinlerle yeterli çinko alınmaması halinde kaşınma ve cilt bozukluğu, büyüme ve gelişim bozukluğu, vücut zayıflığı, neşesiz ve durgunluk, tat alma bozukluğu gibi sorunlara yol açmaktadır.
-Kobalt ; Kobalt kan sistemini kuvvetlendirir.Eksikliğinde anemi riski artar.
-Demir ;eksikliğini yaşayan kişilerde birçok hastalık görülmektedir.Demir eksikliği çocuğun zekasını olumsuz etkiler.Anemi, iştahsızlık, hafıza sorunu, ciltte solma, halsizlik, yorgunluk, huzursuzluk, depresyon gibi hastalıklara neden olmaktadır.
İnsan vücudunda zehirli olan elementlerde vardır.Bunlar;
-Arsenik ; Tarih boyunca hep zehir olarak kullanıldı..Ayrıca havadan alınan Arseniğin kanserojen olduğu da kanıtlandı.Eksikliğinin zararı bilinmese de arsenik de diğer zehirli ve kanserojen olan kadminyum ve kurşun gibi “yaşamsal öneme sahip” eser elementler arasına alınmıştır.
-Kurşun ; Kemiklerde birikir.Kurşundan kaynaklanan hastalıklar meslek hastalıkları arasında ilk sırayı alır.Kurşun zehirlenmesi en çok görünen zehirlenmedir.
-Kadminyum ; aşırı toksit elementtir.Özellikle gümüş kaynak şeridi ile çalışan kişilerde kadminyum zehirlenmesinden kaynaklanan ölümler görülmüştür.Kolay buharlaşan kadminyum bileşikleri solunum yoluyla zehirler.
-Civa ; Civa’nın özelikle organik bileşikleri zehirlidir.Civa’nın yara iyileştirici,koruyucu merhem ve tohum ilacı gibi kullanımları bile sınırlandırılmıştır.
-Nikel ; Cilt ve organizmaya alerjik ve kanserojen etkisi bilinen bir elementtir.Ancak nikelin bütün canlılar için “ yaşamsal önemi “ de kesin olarak ispatlanmıştır.Demirin canlılar tarafından daha iyi değerlendirilmesine yardım eder.Arginaz, karboksilaz, asetil-koenzim sentetaz gibi enzimleri ve tripsin fermentini aktiflediği , asit fosfatazın etkisini azalttığı, yağ döngüsü ve hormanları etkilediği sanılmaktadır.Ama aşırısı kanserojen etki yapar.
Faydalı elementler ;
-Selenyum ; Selenyum, görme yeteneğini arttırıcı, romatizmal hastalıkları önleyici, kalp fonksiyonlarını düzenleyici, yara iyileştirici ve kansere karşı koruyucu özelliği ile adeta ilaç özelliği kazanmıştır.E vitamini ancak eser selenyum bulunması halinde etkili olur.Aşırı alınırsa zehir etkisi yapar.
-Molibden ; Bitkilerin protein sentezleyebilmesi için azotu bağlamada önemlidir.
-Vanadyum ; kemik ve diş oluşumu için önemli bir elementtir.
-Mangan ; Çinko gibi bazı enzimlerin yapısında bulunur hem de bazı enzimleri aktifler.Ayrıca bağ dokusu yapımında, üre oluşumu, protein ve yağ asitleri sentezine katılır.
-Bakır ; vücutta ki tüm oksidasyon olaylarında, enzimlerin kontrollü çalışması için gereklidir.
-Potasyum ; böbreklerin salgılama fonksiyonunun korunmasına, su-tuz dengesinin ve ozmotik basıncın korunmasına, hücreler arası temasın korunmasına yardımcı olur ve asit- alkali dengesinin muhafaza edilmesini sağlar.
-Magnezyum ; protein, yağ ve karbonhidrat metabolizmasına, mitokondriyal süreçlere katkı sağlar.Trombosit birikiminin önlenmesini ve kan basıncının azalmasını sağlar.
İnsan vücudunda görüldüğü gibi faydalı olduğu kadar zehirli elementler de vardır.Bazı elementlerin eksikliği bir çok hastalığa yol açarken, bazı elementlerin aşırısı kanserojen ve zehirli etki gösterdiği bilinmektedir.
Kaynaklar :
www.kimyaca.com
www.webders.com
www.makaleler.com
www.gelgez.net
Derleyen: NAYE ALİEFENDİOĞLU