İnsan Hücre Atlası Projesinde Yeni Adım: İlk İnsan Yumurtalığı Hücre Haritası Oluşturuldu
2016’da başlatılan iddialı İnsan Hücre Atlası projesine yapılan son eklemede, bilim insanları bir insan yumurtalığını oluşturan tüm farklı hücre tiplerinin ilk uzaysal haritasını oluşturdular. Bu harita şimdiden bu organların nasıl çalıştığına dair ayrıntılı bir bakış sunuyor ve gelecekte yapay yumurtalıkların geliştirilmesinin önünü açmaya yardımcı olabilir.
İnsan Hücre Atlası projesi başladığından bu yana, insan beyninin eşi benzeri görülmemiş iç karmaşıklığından, el ve ayak parmaklarının nasıl büyüdüğünü izleme şansına kadar bazı inanılmaz sonuçlar gördük.
Bu yeni atlas, bilim insanlarına yumurtalıkların nasıl çalıştığına ve işlerin nasıl ters gidebileceğine dair ayrıntılı bir pencere açıyor. Bu daha derin anlayış, bazı kısırlık türlerine bir çözüm sağlayabilecek yapay yumurtalıklar yaratma yolunda önemli bir adımdır.
Genellikle insan dişilerinin sahip olacakları tüm yumurtalarla doğdukları söylenir. Bu doğrudur, ancak bir yumurtalıkta bulunan folikül adı verilen yumurta üreten yapıların çoğunun aslında hiçbir zaman bir yumurta üretmeye devam etmediği de doğrudur.
Şimdiye kadar, bunun arkasındaki nedenler biraz gizemliydi. Foliküllerin çoğu yumurtalığın dış katmanında uykuda yatar ve sadece küçük bir alt kümesi periyodik olarak içeri göç eder. Bunların daha da küçük bir grubu, oosit adı verilen olgunlaşmamış yumurtaları olgunlaşma yolunda ilerletmek ve nihayetinde fallop tüpüne salmak için gerekli hormonları üretir.
Yumurtalık dokusunu tek bir hücre seviyesine kadar analiz edebilmek, Michigan Üniversitesi’ndeki bir ekibin yumurta üreten foliküllere odaklanmasına ve diğerlerinin başarılı olamadığı yerlerde başarılı olmalarını sağlayan gen ifadesi modellerine bakmasına olanak tanıdı.
Uzaysal transkriptomik adı verilen bir teknik kullanan bilim insanları, hangi genlerin ifade edildiğini ortaya çıkarmak için doku örneklerinde bulunan RNA iplikçiklerinden yararlanıyor. Bu deneyler için ekip, türünün ilk örneği olan bir araştırmada folikülleri ve oositleri hedef alarak beş insan donörden alınan yumurtalıkları kullandı.
“Artık oositlerde hangi genlerin ifade edildiğini bildiğimize göre, bu genleri etkilemenin işlevsel bir folikül yaratmaya yol açıp açmayacağını test edebiliriz. Bu, sonunda vücuda geri nakledilebilecek yapay bir yumurtalık oluşturmak için kullanılabilir,” diyor yardımcı yazar Ariella Shikanov yaptığı açıklamada.
Bu prosedürün bir versiyonu zaten mevcut, ancak mükemmel olmaktan uzak. Radyoterapi gibi tıbbi tedavilerden korumak için dondurulan yumurtalık dokuları, yumurta üretimini geçici olarak yeniden sağlamak için daha sonra yeniden nakledilebilir. Ancak bu çok uzun süre işe yaramıyor, çünkü foliküllerin çoğu bu süreçten sağ çıkamıyor. Gerçek yapay yumurtalıkların yaratılması büyük bir gelişme sağlayabilir.
Ve bu sadece doğurganlıkla ilgili değildir – işleyen yumurtalıklar aynı zamanda östrojen ve progesteron hormonlarını da sağlar ve bunlar olmadan kadın üreme sistemine sahip insanlar hızla menopoza girer.
Tıbbi araştırma ve eğitimde var olan ve iyi belgelenmiş erkek önyargısı, birçok kişinin yüksek kaliteli kadın sağlık hizmetlerine erişimde bildirdiği zorluklar ve dünya çapında kısırlığın yaygınlığı göz önüne alındığında, bu hücre atlasının sağlayacağı üreme sistemine ilişkin yeni bilgiler memnuniyetle karşılanmaktadır.
Shikanov özetle şunları söyledi: “Bu yeni veriler, iyi bir yumurtayı neyin oluşturduğuna, yani hangi folikülün büyüyeceğini, yumurtlayacağını, dölleneceğini ve bebek olacağını neyin belirlediğine dair anlayışımızı geliştirmeye başlamamızı sağlıyor.”
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber