İnsan Bedenindeki Mikro Dünyaya Yepyeni Bir Hücre Keşfi Eklendi
Bilim insanları, insan akciğerlerinin hassas, dallanan geçitlerinde saklanan yepyeni bir hücre türü keşfettiler. Yeni bir araştırmaya göre, yeni bulunan hücreler solunum sisteminin düzgün çalışmasını sağlamada hayati bir rol oynuyor ve hatta sigarayla ilgili bazı hastalıkların etkilerini tersine çevirmek için yeni tedavilere ilham verebilir.
Solunum yolu salgılayıcı (RAS) hücreleri olarak bilinen hücreler, alveoller, kan dolaşımı ile oksijen ve karbon dioksit alışverişi yapan ufacık hava kesecikleri ile kaplı bronşiyoller olarak bilinen küçük, dallanan kanallarda bulunur.
Yeni RAS hücreleri, vücuttaki diğer herhangi bir hücre tipine farklılaşabilen “boş kanvas” hücreler olan kök hücrelere benzer ve hasarlı alveol hücrelerini onarabilir ve yenilerine dönüşebilir.
Araştırmacılar, insan solunum sistemi için model olarak farelerin akciğerlerine güvenmenin sınırlamalarından giderek daha fazla hayal kırıklığına uğradıktan sonra RAS hücrelerini keşfettiler. Bununla birlikte, ikisi arasındaki belirli farklılıklar nedeniyle, bilim insanları insan akciğerleri hakkında bazı bilgi boşluklarını doldurmakta zorlandılar.
Ekip, hücresel düzeyde bu farklılıkları daha iyi anlamak için sağlıklı insan donörlerinden akciğer dokusu örnekleri aldı ve daha önce bilinmeyen RAS hücrelerini ortaya çıkaran bireysel hücrelerdeki genleri analiz etti.
Solunum sistemlerinde uzmanlaşmış Prof. Edward Morrisey, “İnsan akciğerinin hava yollarının faredekinden farklı olduğu bir süredir biliniyordu” dedi. “Ancak gelişen teknolojiler, yalnızca son zamanlarda benzersiz hücre türlerini örneklememize ve tanımlamamıza olanak sağladı.”
Ekip ayrıca, solunum sistemleri insanlara, farelerden daha çok benzeyen gelinciklerde RAS hücreleri buldu. Sonuç olarak, araştırmacılar, çoğu memelinin eşit veya daha büyük boyutta olduğundan, akciğerlerinde RAS hücrelerine sahip olduğundan şüpheleniyor.
RAS hücreleri, akciğerlerde iki ana işlevi yerine getirir. İlk olarak, bronşiyoller boyunca sıvı astarını koruyan moleküller salgılarlar, küçük hava yollarının çökmesini önlemeye ve akciğerlerin verimliliğini en üst düzeye çıkarmaya yardımcı olurlar.
İkincisi, kısmen diğer hasarlı alveolleri onarmak için kullanılan bir kimyasal salgılayan özel bir alveol türü olan alveolar tip 2 (AT2) hücreleri için progenitör hücreler olarak işlev görebilirler. (Progenitör hücre, kök hücrelerin diğer hücrelere farklılaşmasına benzer şekilde, başka bir hücre tipine farklılaşma kapasitesine sahip bir hücredir.)
Morrisey, “RAS hücreleri, bizim fakültatif progenitörler olarak adlandırdığımız şeydir,” dedi, “bu, hem progenitör hücreler olarak hareket ettikleri hem de hava yolu sağlığının korunmasında önemli fonksiyonel rollere sahip oldukları anlamına gelir.” Bu, RAS hücrelerinin sağlıklı akciğerlerin korunmasında hayati bir rol oynadığı anlamına geliyor, diye ekledi.
Araştırmacılar, RAS hücrelerinin kronik obstrüktif akciğer hastalığı ( KOAH ) gibi sigarayla ilişkili hastalıklarda önemli bir rol oynayabileceğini düşünüyor. Mayo Clinic’e göre KOAH, sigara ve bazen hava kirliliğinin neden olabileceği akciğerlerdeki hava yolu kanallarının iltihaplanmasının bir sonucudur.
Hava yollarının iltihaplanması, akciğerlerin yeterli oksijeni düzgün şekilde almasını zorlaştırır; Sonuç olarak, KOAH astıma benzer semptomlara sahiptir. KOAH ayrıca alveollerin kalıcı olarak tahrip olduğu amfizeme ve genellikle aşırı balgamın eşlik ettiği uzun süreli ve yoğun bir öksürük olan kronik bronşite yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, her yıl dünya çapında 3 milyondan fazla insan KOAH’tan ölmektedir.
Teoride, RAS hücreleri, hasarlı alveolleri onararak KOAH’ın etkilerini önlemeli veya en azından hafifletmelidir. Ancak araştırmacılar, sigara içmenin yeni hücrelere zarar verebileceğinden ve hatta tamamen yok ederek KOAH gibi hastalıkların başlamasına yol açabileceğinden şüpheleniyorlar.
KOAH’lı hastalara semptomlarını hafifletmek için sıklıkla anti-inflamatuar ilaçlar veya oksijen tedavisi verilir. Ancak bunlar yalnızca geçici çözümlerdir ve akciğer hasarını tersine çevirmek için hiçbir şey yapmazlar. Araştırmacılar, bu hücrelerin rejeneratif özelliklerini uygun şekilde kullanabilirlerse, RAS hücreleri tedavileri iyileştirmek ve hatta KOAH’ı iyileştirmek için potansiyel olarak kullanılabilir.
Morrisey, “Bu keşfin henüz KOAH için potansiyel bir tedaviye yol açıp açamayacağını gerçekten bilmiyoruz.” dedi. “Ancak, KOAH hakkında çok az şey bildiğimiz bir hastalık olduğundan, herhangi bir yeni içgörü, alanın daha iyi tedavilere yol açabilecek yeni terapötik yaklaşımlar hakkında düşünmeye başlamasına yardımcı olmalıdır.” diye ekledi.
Çalışma, Nature dergisinde 30 Mart’ta çevrimiçi olarak yayınlandı.
Derlen: Feyza ÇETİNKOL
/İnsan Bedenindeki Mikro Dünyaya Yepyeni Bir Hücre Keşfi Eklendi/