İnanılmaz Beyin İmplantı Yıllardır Konuşamayan İnsanlara Ses Veriyor
Konuşma yetisini kaybeden insanlar için yeni bir umut var. İki ayrı vakada bilim insanları, biri felç, diğeri amiyotrofik lateral skleroz (ALS) nedeniyle sesleri kesilen hastalara seslerini geri vermek için beyin implantlarını ve makine öğrenimini başarıyla kullandılar.
Bu sonuçlar, felçle yaşayan insanların çevrelerindeki dünyayla iletişim kurabilmeleri için yeni bir yol umudunu temsil ediyor.
2005 yılında felç geçirdikten sonra kilitlenme sendromu yaşayan Ann,”Hastaların… beni görmelerini ve hayatlarının artık sona ermediğini bilmelerini istiyorum,” diye yazıyor. “Onlara engellerin bizi durdurmak ya da yavaşlatmak zorunda olmadığını göstermek istiyorum.”
Son yıllarda beyin arayüzü teknolojisinde büyük adımlar atıldı, ancak bu herkese uyan tek bir çözüm değil.
Elektrotlar, bir kişinin belirli bir görevi veya eylemi gerçekleştirmeyi düşünürken nöral aktivitesini kaydetmek için kullanılır. Bu kayıtlar daha sonra söz konusu görevi yerine getirecek donanım veya yazılımı eğitmek için kullanılır; örneğin, protez bir kol, kolunu bükmeyi düşünen bir kişiye yanıt olarak bükülür.
Yine de her insanın beyin aktivitesi farklıdır, bu nedenle sinir sinyallerini çözecek makinelerin eğitimi her hasta için yeniden yapılmalıdır. Dilin kendisinin son derece karmaşık olduğu düşünüldüğünde, bir kişinin düşüncelerini konuşulan kelimelere çevirebilen bir beyin arayüzü veya nöroprotez gerçekleştirmek hiç de kolay değil.
Beyin cerrahı Edward Chang ve meslektaşları Ann’in konuşmasını yeniden sağlarken, Stanford Üniversitesi’nden sinirbilimci Frank Willett ve meslektaşları da merhum fizikçi Stephen Hawking’i de etkileyen motor nöron hastalığı ALS nedeniyle konuşma yetisini kaybeden Pat Bennett’in konuşmasını yeniden sağladı.
“Bennett şöyle yazıyor: “Alışveriş yapmak, randevulara gitmek, yemek sipariş etmek, bankaya gitmek, telefonda konuşmak, sevgiyi ya da takdiri ifade etmek, hatta tartışmak gibi günlük faaliyetlerin, sözel olmayan insanlar düşüncelerini gerçek zamanlı olarak iletebildiklerinde ne kadar farklı olacağını hayal edin.”
Her iki ekip de benzer bir metodoloji kullanmıştır. Elektrot dizileri her hastanın beynine implante edildi: Bennett’te 128 ve Ann’de 253 elektrot.
Daha sonra her biri farklı kelime ve cümleleri konuşmayı düşünmek gibi özenli bir süreçten geçti.
Ann’in repertuarı 1.024 kelimeden oluşuyordu, ancak yüz ifadeleri yapmayı da düşündü. Buna ek olarak yapay zeka, kelimeleri değil, fonemleri – kelimeleri oluşturan temel ses birimlerini – tanımak üzere eğitildi. Bu, yapay zekanın anlaması gereken birim sayısını önemli ölçüde azalttı.
Ekip bu verileri ve Ann’in felç geçirmeden önceki konuşma kayıtlarını kullanarak onun sesiyle konuşan sanal bir avatar yarattı. Sonuçta Ann, avatarı aracılığıyla neredeyse etrafındaki insanlar kadar hızlı iletişim kurabildi.
“Rehabilitasyon hastanesindeyken konuşma terapisti benimle ne yapacağını bilmiyordu,” diye yazıyor. “Bu çalışmanın bir parçası olmak bana bir amaç duygusu verdi, topluma katkıda bulunduğumu hissediyorum. Yeniden bir işim varmış gibi hissediyorum. Bu kadar uzun yaşamış olmam inanılmaz; bu çalışma hala hayattayken gerçekten yaşamamı sağladı!”
Öte yandan Bennett, büyük bir veri setinden rastgele seçilen cümleleri tekrarlayarak, yine fonemlere dayalı yaklaşık 100 saatlik bir eğitimden geçmiştir. Bu eğitimden sonra sistemin hata oranı, 50 kelimelik bir kelime dağarcığında, sadece yüzde 9,1’dir ve Bennett’in konuşması dakikada yaklaşık 62 kelime hızında çözülür.
Araştırmacılar, 125.000 kelimelik bir kelime dağarcığındaki hata oranının yüzde 23,8 olduğunu, ancak bu kadar geniş bir kelime dağarcığının bu tür bir teknolojiyle ilk kez test edildiğini belirtiyorlar. Sonuçların son derece umut verici olduğu konusunda herkes hemfikir.
Bennett, “Bu ilk sonuçlar konsepti kanıtladı ve eninde sonunda teknoloji, konuşamayan insanlar için kolayca erişilebilir hale gelecektir” diye yazıyor.
“Sözel olmayanlar için bu, daha büyük dünyayla bağlantıda kalabilecekleri, belki de çalışmaya devam edebilecekleri, arkadaşlarını ve aile ilişkilerini sürdürebilecekleri anlamına geliyor.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İnanılmaz Beyin İmplantı Yıllardır Konuşamayan İnsanlara Ses Veriyor
Yapay Zeka Göğüs Röngeninden Kişinin Yaşını Doğru Tespit Ediyor