İlk “Süperkilonova” mı? Gökbilimciler Çift Yıldız Patlaması Tespit Etti
Gökbilimciler, “süperkilonova” olarak adlandırılan ve süpernova ile kilonovanın özelliklerini birleştiren çift patlama olayının ilk örneği olabilecek bir kozmik olayı kaydettiler.
Söz konusu olay , başlangıçta kompakt cisimlerin klasik bir birleşmesi gibi görünen AT2025ulz’dir . Ancak beklenmedik bir şekilde, bu olay dev bir yıldızın patlamasının özelliklerini ortaya koymuştur. Bu yorum doğrulanırsa, iki tür felaket süreci arasında önemli bir bağlantı oluşturacaktır.
Bunlar uzun zamandır teoride tartışılıyordu, ancak daha önce hiç gerçek hayatta kaydedilmemişti.
Gökbilimciler bir yıldızın iki kez patlamasını kaydetti.
En büyük kütleli yıldızların çoğu yaşamlarını süpernova patlamasıyla sonlandırır ve karbon ve demir gibi elementleri evrene dağıtır.
Kilonovalar, nötron yıldızlarının çarpışması sonucu oluşur ve altın ve platin de dahil olmak üzere daha ağır elementlerin oluşumundan sorumludur.
Araştırmacılara göre AT2025ulz, her iki senaryoyu da birleştiriyor.
Sinyal ilk olarak 18 Ağustos 2025’te LIGO ve Virgo yerçekimi dalgası dedektörleri tarafından tespit edildi. Bu sinyal, iki kompakt cismin birleşmesine karşılık geliyordu.
Bundan kısa bir süre sonra, Kaliforniya’daki Zwicky Geçici Tesis teleskobu, hızla sönmekte olan kırmızı bir ışık kaynağı tespit etti; bu, bir kilonovanın tipik bir belirtisidir.
Ancak, cismin davranışı alışılmadık çıktı.
Beklendiği gibi sönmek yerine parladı ve özellikle Hawaii’deki Keck Gözlemevi ile yapılan spektral gözlemler, hidrojen ve helyumun varlığını ortaya çıkardı. Bu, süpernovaların karakteristik “imzasıdır”.
ABD’deki Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nden astrofizikçilerin de aralarında bulunduğu çalışmanın yazarları şu modeli öneriyor: Hızlı dönen dev bir yıldız süpernova olarak patladı, ancak çekirdeği tek bir kompakt nesne oluşturmadı, bunun yerine iki hafif nötron yıldızına ayrıldı .
Saatler içinde birbirlerine yaklaştılar ve çarpıştılar, bu da süpernovanın genişleyen kabukları içinde bir kilonovaya neden oldu.
Bu durum, olayın karmaşık, “iki aşamalı” ışık eğrisini açıklıyor.
Hipotezi destekleyen ek bir kanıt da yerçekimi dalgası verileridir: %99 olasılıkla, cisimlerden en az birinin kütlesi Güneş’inkinden daha azdı; bu durum nötron yıldızlarının oluşumu hakkındaki standart fikirlerle çelişiyor, ancak hızla dönen bir çekirdeğin çökmesi senaryosuna uyuyor.
Bilim insanları, birbirinden bağımsız olayların tesadüf olma olasılığını tamamen dışlamanın henüz mümkün olmadığını vurguluyor .
Süperkilonların varlığı ancak Vera Rubin Gözlemevi ve Nancy Grace Roman Teleskobu da dahil olmak üzere gelecekte yapılacak gözlemlerle doğrulanabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İlk “Süperkilonova” mı? Gökbilimciler Çift Yıldız Patlaması Tespit Etti
Hubble Şimdiye Kadar Görülen En Büyük Gezegen Oluşum Bölgesini Keşfetti