İlk Kez Bir Dünya Benzeri Gezegenin Atmosferi Görüldü; Peki Orada Gerçekten Ne Saklı?
LHS 1140 b Atmosferi Keşfi: Yaşanabilir Bölgede Dünya Benzeri Bir Gezegenin Atmosferi İlk Kez Doğrulandı
İnsanlık onlarca yıldır tek bir sorunun peşinden gidiyor: Evrenin başka bir köşesinde gerçekten yaşanabilir bir dünya var mı?
Şimdi ise gökbilimciler, bu soruya biraz daha yaklaşmış olabilir.
Bilim insanları, Güneş Sistemi’nin dışındaki kayalık bir gezegenin milyarlarca yıl boyunca atmosferini koruduğuna dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtı elde etti. Üstelik bu gezegen, yıldızının yaşanabilir bölgesinde bulunuyor. Bu da sıvı suyun var olabileceği sıcaklık koşullarına sahip olabileceği anlamına geliyor.
Araştırma, yalnızca yeni bir dış gezegen keşfi değil. Aynı zamanda yaşam arayışında onlarca yıldır beklenen dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Peki bu keşif neden astronomi tarihine geçebilir? Ve gerçekten Dünya’ya benzeyen başka bir gezegenle karşı karşıya olabilir miyiz?
LHS 1140 b Atmosferi Keşfi Neden Tarihi Bir Dönüm Noktası?
Bilim insanları bugüne kadar altı binden fazla ötegezegen keşfetti. Bunların önemli bir kısmı kayalık yapıya sahipti. Ancak bu gezegenlerin gerçekten atmosfer taşıyıp taşımadığı büyük ölçüde bilinmiyordu.
Çünkü kayalık gezegenlerin atmosferleri, Jüpiter veya Neptün gibi dev gaz gezegenlerinin atmosferlerine göre son derece ince yapıdadır. Bu nedenle onlarca ışık yılı uzaklıktan doğrudan tespit edilmeleri son derece zordur.
İşte bu yüzden yeni çalışma astronomi dünyasında büyük heyecan yarattı.
Araştırmacılar atmosferi doğrudan görmek yerine çok daha akıllıca bir yöntem kullandı. Gezegenin uzaya kaçırdığı helyum gazını izlediler. Bu gazın varlığı ise gezegenin hâlâ bir atmosfere sahip olduğunu gösteren güçlü bir işaret olarak kabul edildi.
Bu yöntem daha önce kayalık bir gezegen üzerinde hiç doğrulanmamıştı.
Dolayısıyla LHS 1140 b, yalnızca yeni bir keşif değil; aynı zamanda yeni bir gözlem tekniğinin de başarısını kanıtladı.
LHS 1140 b Nasıl Bir Gezegen? Dünya’nın Büyük Kardeşi mi?
LHS 1140 b, Dünya’dan yaklaşık kırk sekiz ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.
Gezegen, küçük ve soğuk bir kırmızı cüce yıldızın çevresinde dönüyor.
Kütlesi Dünya’nın yaklaşık beş virgül altı katı olduğu için “Süper Dünya” sınıfına giriyor. Bu sınıftaki gezegenler Dünya’dan büyük olsalar da Neptün gibi gaz devlerinden çok daha küçüktür.
Yıldızından Dünya’nın Güneş’ten aldığı ışığın yarısından daha azını alıyor.
Atmosfer hesaba katılmadan yapılan hesaplamalara göre yüzey sıcaklığı yaklaşık eksi kırk yedi santigrat derece civarında bulunuyor.
İlk bakışta bu sıcaklık yaşam için oldukça düşük görünebilir.
Ancak burada kritik nokta atmosferdir.
Eğer gezegen yeterince kalın bir atmosfere sahipse sera etkisi sayesinde yüzey sıcaklığı önemli ölçüde yükselebilir.
Dünya’da da atmosfer olmasaydı gezegenimiz bugün yaşanamaz kadar soğuk olurdu.
Peki LHS 1140 b’de de benzer bir süreç gerçekleşiyor olabilir mi?
Helyum Gazı Atmosferin Sessiz Tanığı Oldu
Bilim insanları Şili’deki Magellan Clay Teleskobu üzerinde bulunan gelişmiş WINERED spektrografını kullandı.
Araştırmacılar, LHS 1140 b yıldızının önünden geçerken yıldız ışığının küçük bir bölümünün gezegen atmosferinden süzülmesini bekledi.
Eğer atmosfer gerçekten varsa belirli dalga boylarında yıldız ışığını emecekti.
Tam da beklenen oldu.
Araştırmacılar kızılötesi bölgede helyumun oluşturduğu belirgin sinyali yakaladı.
Bu yalnızca atmosferin varlığını değil, aynı zamanda atmosferden uzaya doğru sürekli gaz kaçışı yaşandığını da ortaya koydu.
İlginç olan ise bu yöntemin tamamen matematiksel modellere dayanmasıydı.
Şimdi ise bu modeller ilk kez gerçek gözlemlerle doğrulanmış oldu.
Komşu Gezegen Neden Atmosferini Kaybetti?
Sistemde yalnızca LHS 1140 b bulunmuyor.
Araştırmacılar aynı gece yıldızın önünden geçen ikinci gezegen LHS 1140 c’yi de gözlemledi.
Ancak burada dikkat çekici bir fark ortaya çıktı.
LHS 1140 c’de hiçbir helyum izi bulunamadı.
Üstelik bu gezegen yıldızına çok daha yakın konumda yer alıyor.
Daha fazla radyasyona maruz kalıyor.
Yerçekimi de daha zayıf.
Bu nedenle atmosferden kaçan gazın daha kolay tespit edilmesi bekleniyordu.
Fakat hiçbir şey görülmedi.
Bilim insanları bunun en mantıklı açıklamasının gezegenin atmosferini milyarlarca yıl önce tamamen kaybetmiş olması olduğunu düşünüyor.
Buna karşılık daha uzak yörüngedeki LHS 1140 b atmosferini korumayı başarmış görünüyor.
Bu karşılaştırma araştırmanın güvenilirliğini önemli ölçüde artırıyor.
Kırmızı Cüce Yıldızlar Gerçekten Yaşamı Destekleyebilir mi?
Astronomlar uzun yıllardır kırmızı cüce yıldızların çevresindeki gezegenlerin yaşanabilir olup olmadığını tartışıyor.
Çünkü bu yıldızlar zaman zaman güçlü radyasyon patlamaları gerçekleştiriyor.
Bu patlamalar gezegen atmosferlerini tamamen yok edebiliyor.
İşte bu nedenle birçok araştırmacı kırmızı cüce sistemlerinde yaşam ihtimaline şüpheyle yaklaşıyordu.
Ancak LHS 1140 b bu görüşü değiştirebilir.
Araştırmaya göre yıldızın yaşı en az üç virgül bir milyar yıl.
Bu kadar uzun süre boyunca atmosferini koruyabilmiş olması oldukça dikkat çekici.
Acaba evrende düşündüğümüzden çok daha fazla yaşanabilir dünya bulunuyor olabilir mi?
Belki de şimdiye kadar yanlış yıldızları inceliyorduk.
Atmosfer Bulundu Ama Yaşam Bulundu mu?
Bilim insanları bu konuda oldukça temkinli davranıyor.
Çünkü helyumun tespit edilmesi tek başına yaşam anlamına gelmiyor.
Araştırma yalnızca atmosferin en üst katmanlarını gözlemleyebildi.
Henüz atmosferin büyük kısmının hangi gazlardan oluştuğu bilinmiyor.
Örneğin oksijen var mı?
Karbondioksit bulunuyor mu?
Su buharı mevcut mu?
Metan veya azot gibi gazlar atmosferin temel bileşenleri arasında yer alıyor mu?
Bu soruların hiçbirinin kesin cevabı henüz verilmiş değil.
Dolayısıyla LHS 1140 b yaşanabilir olabilir.
Ancak gerçekten yaşanıyor olduğunu söylemek için elimizde hiçbir kanıt bulunmuyor.
James Webb Uzay Teleskobu Bu Gizemi Çözebilir mi?
Araştırmacılar şimdi gözlerini James Webb Uzay Teleskobu’na çevirmiş durumda.
Webb’in yüksek hassasiyetli spektroskopi yetenekleri sayesinde atmosferde bulunan moleküller tek tek belirlenebilir.
Eğer su buharı, karbondioksit, metan veya başka biyolojik açıdan önemli gazlar tespit edilirse LHS 1140 b bir anda Dünya dışı yaşam araştırmalarının merkezine yerleşebilir.
Bunun yanında gelecekte geliştirilecek dev teleskoplar, bu gezegenin bulutlarını, iklimini ve hatta olası okyanuslarını inceleyebilecek kapasiteye ulaşabilir.
Belki de insanlık ilk kez gerçekten Dünya’ya benzeyen bir dünyanın ayrıntılı hava durumunu gözlemleyecek.
Bu Keşif Geleceğin Başlangıcı Olabilir
Yirmi yıl önce bilim insanları Dünya benzeri gezegenlerin gerçekten var olup olmadığını bile bilmiyordu.
Bugün ise onların atmosferlerini incelemeye başladık.
Yarın belki de okyanuslarını haritalandıracağız.
Daha sonra mevsim değişimlerini izleyeceğiz.
Ve belki bir gün, uzak bir yıldızın çevresindeki soluk mavi noktadan gelen ışığın içinde yaşamın kimyasal izlerini göreceğiz.
LHS 1140 b, henüz ikinci Dünya olmayabilir.
Ancak insanlığın evrendeki yalnızlığını sorgulayan en güçlü adaylardan biri hâline geldi.
Belki de asıl soru artık “Evren’de yalnız mıyız?” değildir.
Belki de sormamız gereken soru şudur:
Başka yaşamların izlerini görebilecek teknolojiye ulaşmamıza daha ne kadar kaldı?
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: İlk Kez Bir Dünya Benzeri Gezegenin Atmosferi Görüldü; Peki Orada Gerçekten Ne Saklı?
İlk Kez Bir Dünya Benzeri Gezegenin Atmosferi Görüldü; Peki Orada Gerçekten Ne Saklı?
Kaynaklar
- Science — “Detection of Escaping Helium from the Atmosphere of the Habitable-Zone Super-Earth LHS 1140 b” (on altı Temmuz iki bin yirmi altı).
- Harvard University – Department of Earth and Planetary Sciences.
- Live Science – Astronomers discover an atmosphere around an Earth-like planet in the habitable zone for first time ever.
- Magellan Clay Telescope – WINERED Spectrograph gözlem verileri.
- NASA Exoplanet Exploration Program – LHS 1140 b ve yaşanabilir bölge araştırmaları.
İlk Kez Bir Dünya Benzeri Gezegenin Atmosferi Görüldü; Peki Orada Gerçekten Ne Saklı?