İklim Değişikliği Yiyeceklerimizin Besleyiciliğini Azaltıyor
İklim değişikliğinin gıda üretimini, özellikle de ürün verimini nasıl etkilediğini çok duyuyoruz. Ancak giderek artan sayıda araştırma, daha sessiz ve daha az görünür bir tehdide işaret ediyor: Gıdalarımızın besin kalitesi değişiyor ve bu değişim iyiye doğru değil.
Yeni bulgular, artan CO2 seviyeleri ve artan sıcaklıkların yaygın ürünlerin kimyasını değiştirdiğini gösteriyor. Sonuç ne mi? Bitkiler sağlıklı görünüp hızlı büyüyebilir, ancak daha az temel besin içeriyorlar.
Bunun, özellikle gıda güvensizliği ve kronik hastalıklarla mücadele eden ülkelerde halk sağlığı açısından büyük etkileri var.
Yarın için sebzeleri test ediyoruz
Liverpool John Moores Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan Jiata Ugwah Ekele, “Çalışmamız yediğimiz şeylerin niceliğinin ötesine, niteliğine bakıyor” dedi.
Ekele’nin araştırması, artan karbondioksitten yükselen sıcaklıklara kadar çevresel stres faktörlerinin gıda ürünlerinin besin yapısını nasıl değiştirdiğine odaklanıyor.
Ekibi, üniversitedeki iklim kontrollü odalarda lahana, roka ve ıspanak gibi popüler yapraklı sebzeler yetiştiriyor. Araştırmacılar, CO2 seviyelerini ve sıcaklıkları Birleşik Krallık’ın gelecekteki iklim projeksiyonlarını yansıtacak şekilde ayarlıyor.
Ekele, “Bu çevresel değişiklikler fotosentezden büyüme hızlarına, bitkilerdeki besin maddelerinin sentezinden depolanmasına kadar her şeyi etkileyebilir ” dedi.
Bitki aktivitesinin izlenmesi
Araştırma, bitkilerin içinde neler olup bittiğine daha yakından bakıyor. Bilim insanları, klorofil floresansı ve kuantum verimi ölçümlerini kullanarak bitkiler büyürken fotosentez aktivitesini izliyor.
Ekip, hasat sırasında verimi ve biyokütleyi ölçüyor, ardından hangi besin maddelerinin mevcut olduğunu görmek için kimyasal testler yapıyor.
Yüksek performanslı sıvı kromatografisi ve X-ışını floresansı kullanarak şekerleri, proteinleri, flavonoidleri, vitaminleri ve antioksidanları analiz ediyorlar.
Daha büyük mahsuller, daha az besin
İlk veriler, ekinlerin daha yüksek CO2 seviyelerinde daha büyük büyüdüğünü gösteriyor . Ancak bu, daha sağlıklı oldukları anlamına gelmiyor.
Ekele, “Bir süre sonra mahsullerde kalsiyum ve bazı antioksidan bileşikler gibi temel minerallerde azalma görüldü” dedi.
Karışıma ısı da eklendiğinde işler daha da kötüye gidiyor. Ekele’ye göre, CO2 ve ısı stresi arasındaki etkileşimin karmaşık etkileri var: ürünler eskisi kadar büyük veya hızlı büyümüyor ve besin kalitesindeki düşüş yoğunlaşıyor.
Sonuçlardaki şaşırtıcı bir gelişme, tüm sebzelerin aynı şekilde tepki vermemesiydi. Bazı sebzelerin besin değerlerinde keskin düşüşler görülürken, diğerleri daha dirençliydi.
Ekele, “Tepkilerdeki bu çeşitlilik, ürünler arasında genelleme yapamayacağımızı gösteriyor. Bu karmaşıklık hem büyüleyici hem de zorlayıcı oldu ve bize birden fazla stres faktörünü birlikte incelemenin neden önemli olduğunu hatırlatıyor,” dedi.
Mahsuller hastalıkları körükleyebilir
En önemli endişelerden biri, mahsuller temel besin maddelerini kaybettiğinde ne olacağıdır. Yüksek CO2, meyve ve sebzelerdeki şeker içeriğini artırabilir; ancak genellikle protein, vitamin ve mineral seviyelerini düşürür.
Ekele, “Bu değişen denge, kalorisi yüksek ancak besin değeri düşük diyetlere yol açabilir” dedi.
“Özellikle meyve ve sebzelerde şeker oranının artması, özellikle bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadele eden toplumlarda obezite ve tip 2 diyabet riskinin artmasına yol açabilir .”
İnsanlar protein, demir, kalsiyum veya diğer temel besin maddelerinden yoksun yiyecekler tükettiğinde, bağışıklık sistemleri zayıflayabilir ve mevcut sağlık sorunları kötüleşebilir. Bu durum, gıda seçeneklerinin sınırlı olduğu düşük ve orta gelirli ülkelerde en çok hissedilir.
Ekele, “Önemli olan sadece ne kadar yiyecek yetiştirdiğimiz değil, aynı zamanda bu yiyeceklerin içinde ne olduğu ve uzun vadede insan refahını nasıl desteklediğidir” dedi.
Gıda sistemleri küresel stresle karşı karşıya
Çalışma, İngiltere’nin gelecekteki iklim koşullarını simüle etse de, bulgular İngiltere sınırlarının çok ötesine uzanıyor.
Ekele, “Küresel Kuzey’deki gıda sistemleri, değişen hava koşulları, öngörülemeyen büyüme mevsimleri ve daha sık görülen sıcak hava dalgaları nedeniyle zaten zorluk yaşıyor ” dedi.
“Tropikal ve subtropikal bölgelerde, bu alanlar kuraklık, zararlılar ve toprak bozulması gibi örtüşen stres faktörleriyle de mücadele ediyor ve gıda ve gelir için doğrudan tarıma bağımlı milyonlarca insana ev sahipliği yapıyor.”
Ekele, bu çalışmanın daha fazla araştırmaya ve disiplinler arası iş birliğine ilham vermesini umuyor. Gıdanın sadece kaloriden ibaret olmadığını, aynı zamanda insan gelişimi ve iklim adaptasyonunun da temeli olduğunu söyledi.
Bitki bilimini insan refahının daha geniş sorunlarıyla ilişkilendirmek, özellikle iklim değişirken ve uluslar yalnızca verimliliği değil aynı zamanda sağlığı, eşitliği ve dayanıklılığı da destekleyen bir gıda sistemi inşa etmeye çalışırken hayati önem taşıyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İklim Değişikliği Yiyeceklerimizin Besleyiciliğini Azaltıyor