İki Yüzlü Yıldız, Gök Bilimcileri Şaşırttı: Bir Tarafı Hidrojen Diğer Tarafı Helyum
Gök bilimciler, bir tarafı hidrojenden ve diğer tarafı helyumdan oluşan iki yüzlü bir yıldızın keşfiyle ‘şaşırdılar’.
İki yüzlü Roma geçiş tanrısından esinlenerek adlandırılan Janus’un helyum tarafı grenli veya ‘kabarcıklı’ bir görünüme sahipken, hidrojen tarafı daha pürüzsüz ve parlaktır.
Kuğu takımyıldızında 1.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan Janus, her 15 dakikada bir ekseni etrafında ultra hızlı bir dönüş gerçekleştirerek gece gökyüzünde parlamasını sağlıyor.
Nesnenin sıcaklığı yakıcı 35.000°C’ye eşdeğer kabaca güneşimizin yüzeyinden altı kat daha sıcak.
California’daki Zwicky Geçici Tesisi (ZTF) ile birlikte bulunan Janus, California Institute of Technology (Caltech) gök bilimcileri tarafından yürütülen yeni bir çalışmada detaylandırıldı.
Ilaria Caiazzo, “Beyaz cücenin yüzeyi bir taraftan diğerine tamamen değişiyor” dedi. “Gözlemlerimi insanlara gösterdiğimde şaşkına dönüyorlar.”
Ekip, uzayda tek başına yüzen bir beyaz cücenin nasıl bu kadar farklı taraflara sahip olabileceği konusunda ‘şaşırdı’, ancak bazı olası teoriler buldular.
Tuhaf doğası, yüzeyde sıcaklık veya basınçta ‘homojen olmama’ yaratan küçük bir manyetik alanın varlığından kaynaklanabilir.
Beyaz cüceler, nükleer yakıtlarını tükettikten sonra kabaca Dünya boyutuna küçülen ölü yıldızların inanılmaz derecede yoğun yıldız kalıntıları veya ‘cesetleridir’. Evrendeki tüm yıldızların kabaca yüzde 98’i nihayetinde kendi güneşimiz de dahil olmak üzere beyaz cüceler olacak.
Beyaz cücelerin çoğu hidrojen açısından zengin bir atmosfere sahiptir, çünkü oluştukça ağır elementleri çekirdeklerine çöker ve daha hafif elementleri (hidrojen en hafifidir) yukarı doğru yüzer. Ancak zamanla beyaz cüceler soğudukça malzemelerin birbirine karıştığı düşünülüyor.
Bazı durumlarda, hidrojen iç kısımlara karıştırılır ve helyumun daha yaygın hale gelmesi için seyreltilir. Janus bu geçiş aşamasından geçiyor olabilir, ancak bu, geçişin neden ayrık bir şekilde gerçekleştiğini, bir tarafın diğerinden önce evrildiğini açıklamıyor.
Bunun cevabı, kozmiğin bir tarafında daha güçlü olma eğiliminde olan manyetik alanlar olabilir. Başka bir olası cevap, Janus’un nadir bir beyaz cüce evrimi aşamasından geçtiğine tanık olabileceğimizdir.
Caiazzo, “Hepsi değil, ancak bazı beyaz cüceler yüzeylerinde hidrojenden helyuma geçiş yapıyor” dedi. “Böyle bir beyaz cüceyi iş üstünde yakalamış olabiliriz.”
Uzmanlara göre, bu yeni beyaz cüce sınıfı, evrimlerinin ardındaki fiziksel mekanizmalara ışık tutmaya yardımcı olabilir.
Tıpkı diğer beyaz cüceler gibi, Janus da soğuyarak siyah bir cüce, ışık ya da ısı yaymayan bir “yıldız kalıntısı” haline gelene kadar soğuyacak.
Sonunda siyah cüceler, teorik olarak mümkün olan en düşük sıcaklık olan mutlak sıfıra soğur ve görünmez hale gelir.
Bir beyaz cücenin bu duruma gelmesi için gereken süre, evrenin şu anki yaşından daha uzun olduğu düşünüldüğünden, şu anda evrende herhangi bir siyah cücenin var olması beklenmiyor.
Yeni çalışma Nature dergisinde yayımlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: İki Yüzlü Yıldız, Gök Bilimcileri Şaşırttı: Bir Tarafı Hidrojen Diğer Tarafı Helyum