Hubble, Nadir Görülen Dokuz Halkalı Galaksiyi Görüntüledi
Hubble’ın yüksek çözünürlüklü görüntüleri araştırmacıların Bullseye galaksisinin halkalarına daha fazla odaklanmasını sağladı ve hangi galaksinin çekirdeğine daldığını doğrulamaya yardımcı oldu.
Kuzey Sümsük Kuşu gibi deniz kuşları balık yakalamak için bazen 100 feet (30 metre) yükseklikten doğrudan okyanusa dalarlar. Keskin, mızrağa benzeyen gagaları ve düzgünce katlanmış kanatlarıyla, su küçük dalgalar halinde dışarı doğru dalgalansa da, çarpma anında sıçramayı en aza indirirler.
Şimdi, benzer bir olayın uzayda gerçekleştiğini hayal edin – ama bir kuş yerine küçük bir galaksi ve okyanus yerine çok daha büyük bir galaksi hayal edin.
Yaklaşık 50 milyon yıl önce, küçük bir mavi cüce galaksi devasa Bullseye galaksisinin içine daldı ve çarpıcı bir dalgalanma etkisi yarattı. Ancak uzayda bu “dalgalar” farklı davranır. Çarpma, su yerine gaz, toz ve yıldızları hem içe hem de dışa doğru iterek büyük galakside en az dokuz parlayan halka oluşturdu.
Bu ayrıntı düzeyi galaktik çarpışmalarda nadiren gözlemlenir. Hem Hubble Uzay Teleskobu’ndan hem de Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’nden gelen veriler Bullseye galaksisinin eşi benzeri görülmemiş dokuz halkaya sahip olduğunu doğruladı – bilinen diğer tüm galaksilerden altı fazla. Hubble ayrıca suçluyu da belirledi: Bullseye’ın çekirdeğinin hemen solunda yer alan mavi cüce galaksi.
Bu çizim Bullseye olarak adlandırılan devasa galaksiyi yüz üstü göstermektedir. Noktalı daireler, yaklaşık 50 milyon yıl önce mavi bir cüce galaksinin (gösterilmiyor) çekirdeğinden fırlamasının ardından bir göldeki dalgacıklar gibi oluşan halkalarının her birinin nerede olduğunu gösteriyor. NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu, araştırmacıların birçoğu merkezde yığılmış olan halkaların çoğunun yerini dikkatle belirlemelerine yardımcı oldu. Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’nden gelen veriler ekibin başka bir halkayı doğrulamasına yardımcı oldu. Kredi: NASA, ESA, Ralf Crawford (STScI)
Tam isabet: Hubble Dokuz Halkalı Gökadayı Araştırıyor
NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu olağanüstü bir kozmik bullseye yakaladı. Devasa galaksi LEDA 1313424 dokuz farklı, yıldız dolu halkayla dalgalanıyor – gökbilimcilerin şimdiye kadar tek bir galakside gördüklerinden çok daha fazlası. Sebebi ne? Çok daha küçük bir mavi cüce galaksi, hedefe isabet eden bir ok gibi doğrudan merkezine daldı.
Hubble’ı kullanan gökbilimciler sekiz görünür halka tespit ederek, diğer galaksilerde görülen sadece iki ya da üç halkadan oluşan önceki rekoru aştılar. Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’nden gelen verilerle dokuzuncu bir halka daha teyit edildi ve bu daha önce benzeri görülmemiş bir keşif oldu.
Büyük Etkisi Olan Şanslı Bir Keşif
New Haven, Connecticut’taki Yale Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan baş araştırmacı Imad Pasha, “Bu tesadüfi bir keşifti” dedi. “Yer tabanlı bir görüntüleme araştırmasına bakıyordum ve birkaç net halkası olan bir galaksi gördüğümde hemen dikkatimi çekti. İncelemek için durmak zorunda kaldım.” Ekip daha sonra galaksiye “Bullseye” adını verdi.
Hubble ve Keck Gözlemevi’nin takip gözlemleri de araştırmacıların Bullseye’ın merkezinden hangi galaksinin geçtiğini kanıtlamalarına yardımcı oldu – merkez solundaki mavi bir cüce galaksi. Bu nispeten küçük müdahil galaksi yaklaşık 50 milyon yıl önce Bullseye’ın çekirdeğine doğru bir ok gibi ilerledi ve arkasında bir göldeki dalgalar gibi halkalar bıraktı. Şu anda birbirlerinden 130.000 ışık yılı uzakta olmalarına rağmen, ince bir gaz izi bu ikiliyi birbirine bağlamaktadır.
Yeni çalışmanın ortak yazarlarından ve Yale’de profesör olan Pieter G. van Dokkum, “Bullseye’ı çok özel bir zamanda yakalıyoruz” dedi. “Çarpışmadan sonra böyle bir galaksinin bu kadar çok halkaya sahip olabileceği çok dar bir pencere var.”
Bu çizim, kendi Samanyolu galaksimizin boyutunu Bullseye lakaplı devasa galaksi LEDA 1313424 ile karşılaştırmaktadır. Samanyolu yaklaşık 100.000 ışık yılı çapındadır ve Bullseye 250.000 ışık yılı genişliğiyle neredeyse iki buçuk kat daha büyüktür. Kredi: NASA, ESA, Ralf Crawford (STScI)
Nadir ve Güçlü Bir Galaktik Olay
Galaksiler kozmik zaman ölçeklerinde oldukça sık çarpışır ya da birbirlerini kıl payı ıskalarlar, ancak bir galaksinin diğerinin merkezine dalması son derece nadirdir. Mavi cüce galaksinin Bullseye’den geçen düz yörüngesi daha sonra malzemenin dalgalar halinde hem içe hem de dışa doğru hareket etmesine neden olarak yeni yıldız oluşum bölgelerini tetikledi.
Bullseye ne kadar büyük? Samanyolu galaksimizin çapı yaklaşık 100.000 ışık yılıdır ve Bullseye 250.000 ışık yılı genişliğiyle neredeyse iki buçuk kat daha büyüktür.
Araştırmacılar Hubble’ın net görüşünü kullanarak halkaların çoğunun yerini dikkatlice tespit ettiler, çünkü birçoğu merkezde yığılmış durumda. Pasha, “Hubble olmasaydı bu imkansız olurdu” dedi.
Bir halkayı daha doğrulamak için Keck Gözlemevi’ni kullandılar. Ekip, 10. bir halkanın da var olduğundan şüpheleniyor, ancak solmuş ve artık tespit edilemiyor. Hubble’ın görüntüsündeki en geniş halkadan üç kat daha uzakta olabileceğini tahmin ediyorlar.
Bullseye lakaplı LEDA 1313424 çarpışmalı halka galaksisinin bu görüntüsü Hubble Uzay Teleskobu’nun Gelişmiş Araştırma Kamerası (ACS) tarafından çekilmiştir. Görüntüde bir ölçek çubuğu, pusula okları ve referans için renk anahtarı gösterilmektedir. Kredi: NASA, ESA, Imad Pasha (Yale), Pieter van Dokkum (Yale)
Teorik Tahminler Doğrulandı
Pasha ayrıca Bullseye ile uzun zamandır bilinen bir teori arasında çarpıcı bir bağlantı buldu: Galaksinin halkaları neredeyse tam olarak modellerin öngördüğü şekilde dışa doğru hareket etmiş görünüyor.
Van Dokkum, “Bu teori, birilerinin bu kadar çok halka gördüğü gün için geliştirildi” dedi. “Uzun süredir devam eden bu öngörüyü Bullseye galaksisi ile doğrulamak son derece sevindirici.”
Yukarıdan bakıldığında galaksinin halkalarının bir dart tahtasındaki gibi eşit aralıklarla dizilmediği daha açık bir şekilde görülebiliyor. Hubble’ın görüntüsü galaksiyi hafif bir açıdan gösteriyor. Pasha, “Eğer galaksiye doğrudan aşağıdan baksaydık, halkalar dairesel görünürdü, halkalar merkezde toplanır ve uzaklaştıkça giderek daha aralıklı hale gelirdi,” diye açıkladı.
Bu halkaların nasıl oluşmuş olabileceğini gözünüzde canlandırmak için bir gölete bir çakıl taşı attığınızı düşünün. İlk halka dalgalanarak zamanla en geniş halka haline gelirken, diğerleri ondan sonra oluşmaya devam eder.
Araştırmacılar Bullseye’deki ilk iki halkanın hızlı bir şekilde oluştuğunu ve daha geniş daireler halinde yayıldığını düşünüyorlar. Mavi cüce galaksinin geçişi ilk halkaları daha önemli ölçüde etkilediğinden, ek halkaların oluşumu biraz kademeli olmuş olabilir.
Tek tek yıldızların yörüngeleri büyük ölçüde bozulmamış olsa da, yıldız grupları milyonlarca yıl boyunca ayırt edilebilir halkalar oluşturmak için “yığıldı”. Bununla birlikte, gaz dışarıya doğru taşındı ve yeni yıldızlar oluşturmak için tozla karışarak Bullseye’ın halkalarını daha da parlaklaştırdı.
Mavi cücenin “geçişinden” önce ve sonra hangi yıldızların var olduğunu anlamak için yapılması gereken daha çok araştırma var. Gökbilimciler artık galaksinin milyarlarca yıl boyunca nasıl evrimleşmeye devam edebileceğini gösteren modelleri de geliştirebilecekler, buna ilave halkaların kaybolması da dahil.
Galaktik Keşifte Yeni Bir Çağ Bekliyor
Bu keşif tesadüfi bir bulgu olsa da, gökbilimciler yakında bunun gibi daha fazla galaksi bulmayı dört gözle bekleyebilirler. Van Dokkum, “NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu bilim faaliyetlerine başladığında, ilginç nesneler çok daha kolay ortaya çıkacak” dedi. “Bu muhteşem olayların gerçekten ne kadar nadir olduğunu öğreneceğiz.”
Kaynak: https://scitechdaily.com