Gökbilimciler İkili Yıldızların Etrafında Gezegenlerin Oluştuğunu Gördü
Uzak yıldız sistemlerinin etrafında 5,000’den fazla ötegezegen keşfedilmiştir. Protoplanetary diskler de keşfedilmiştir ve tüm gezegen sistemleri bunlardan oluşur.
Bu tür diskler yakın zamanda iki çift yıldız sisteminde bulunmuştur. Birindeki yıldız bileşenleri 14 astronomik birim (Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklık bir astronomik birimdir), diğer sistem ise 22 astronomik birimlik bir uzaklığa sahiptir.
Bu gibi sistemleri incelemek, bir ikili sistemdeki yıldızların nasıl etkileşime girdiklerini ve gezegenimsi diskleri nasıl bozabildiklerini görmemizi sağlar.
Diğer yıldızların etrafındaki gezegen sistemlerinin keşfi evrene bakışımızı ve yıldız sistemlerinin nasıl evrimleştiğini değiştirmiştir. İlk teyit edilmiş keşif 1995 yılında gerçekleşti ve o zamandan bu yana gelişmiş teleskoplar ve tespit teknikleri binlerce ötegezegenin tespit edilmesini sağladı.
Kepler ve TESS gibi uzay misyonları gezegenlerin sınıflandırılmasına yardımcı oldu ve bazıları yıldızlarının yaşanabilir bölgesinde bulunan büyük gaz gezegenlerinden Dünya büyüklüğünde kayalık dünyalara kadar birçok gezegen tespit etti.
Protoplanetary diskler de incelenmiş ve böylece gezegen sistemlerinin oluşumuna ilişkin anlayışımız o zamandan bu yana önemli ölçüde gelişmiştir.
Yıldızların etrafındaki gaz ve toz disklerinin birkaç yıldır gezegen sistemlerinin öncüsü olduğu bilinmektedir. Belirsiz olan şey, diskin gezegenlerin oluşması için yeterince uzun süre kalmasına izin veren koşullar ve erken dağılmalarına neyin yol açabileceğidir.
Amerikan Astronomi Topluluğu’nun bir toplantısında, Ulusal Radyo Gözlemevi’nden bir grup araştırmacı tarafından genç çift yıldızların etrafındaki gezegenimsi disklere ilişkin bir duyuru yapıldı.
Araştırmacılar, ALMA olarak da bilinen Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi’ni ve Keck II 10 metre teleskobunun yakın kızılötesi kapasitesini kullandılar.
ALMA, havanın temiz ve kuru olması için Atacama Çölü’nde 5.000 metre yükseklikte kurulmuştur. Evrendeki en soğuk ve en uzak nesneleri incelemek için bir interferometre olarak birlikte çalışan 66 antenden oluşmaktadır.
Açıklandığı üzere ana dizi öncesi ikili yıldızların etrafındaki diskler, diskleri incelemek ve sorulara yanıt bulmak için mükemmel bir fırsat sunuyor.
Ekip, yıldızın dönüş hızı ve manyetik alan gücüyle ilişkili olarak disk boyutlarını, yapısını ve eğimini araştırarak, oyundaki karmaşık süreçleri anlamaya çalıştı.
Çalışmanın hedefi olan DF Tau ve FO Tau ikili sistemi gibi ikili ve çoklu yıldız sistemleri yaygındır ve mükemmel bir vaka çalışması oluşturur.
DF Tau, bileşen ayrımı 14 astronomik birim olan ve uzun yörüngelere sahip bir ikili yarı-ikiz yıldız sistemidir. ALMA, biri manyetik olarak yıldıza kilitlenmiş ve üzerine malzeme yığan iki yıldız çevresi serin toz diski tespit etti.
İç disk büyük ölçüde aşınmış ve hızla dönen yıldızdan ayrılmış gibi görünüyor. Bu durum yıldızın dönüşü, manyetik disk kilitlenmesi ve bunun sonucunda erken disk dağılması arasında bir bağlantı olduğunu düşündürmektedir.
Yörüngelerin ve disklerin yanlış hizalanması diskin evrimini etkileyebilir. FO Tau, disklerin ikili yörünge ile hizalandığı, yıldızların mütevazı dönüş hızlarına sahip olduğu ve manyetik olarak disklerine kilitlenmiş göründüğü biraz farklıdır.
ALMA, tek yıldızlar ve geniş çift yoldaşlar etrafındaki spiral desenleri, boşlukları ve halka oluşumlarını içeren disk alt yapılarının ince seviyelerini ortaya çıkaran yüksek çözünürlüklü görüntüler sağlamıştır.
Henüz DF Tau ve FO Tau sistemlerinin disklerindeki ayrıntıları çözemese de, yakın çift sistemlerdeki disk özelliklerini belirleyebilmek gezegen oluşumunu anlamamızda ileri bir adımdır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Gökbilimciler İkili Yıldızların Etrafında Gezegenlerin Oluştuğunu Gördü