Genç Yıldızın Etrafındaki Dev Gezegenler Gökbilimcileri Şaşırttı Bu araştırma gezegenlerin nasıl oluştuğunu yeniden sorgulamamızı gerektiriyor.
Araştırmacılar, etrafındaki yörüngede dört tane Jüpiter ve Satürn büyüklüğünde gezegen olan genç bir yıldız sistemi tanımladı. İlk kez bu kadar genç bir sistemde çok sayıda büyük gezegen tespit edildi. Sistem, gözlemlenen en yoğun yörünge aralığına sahip olduğu için de yeni bir rekor kırdı.
En dıştaki gezegen sayısı, en içteki yıldızdan bin katından daha fazla. Bu tür bir sistemin nasıl oluşmuş olabileceğine dair ilginç sorular doğdu.
Yıldız sadece iki milyon yaşında, astronomik terimlerle ifade edecek olursak daha yeni yürümeye başlayan bir çocuğun yaşında. Büyük bir toz ve buz diskiyle çevrili. Gezegensel disk olarak bilinen bu disk; yıldız sistemlerinde gezegenler, aylar, asteroitler ve diğer astronomik nesnelerin bulunduğu yerdir.
Yıldızın dikkat çekici olduğu zaten biliniyordu. Çünkü bu tür bir genç yıldızın etrafında keşfedilmiş olan ilk büyük yıldız, kendi sıcak Jüpiter’ini (ana yıldızına çok yakın olan yörüngede dönen devasa bir gezegen) içeriyor. Sıcak Jüpiter’ine sahip keşfedilen ilk ve tek tür gezegen olmasına rağmen, varoluşları uzun zamandır şaşkın gökbilimcilerinin dikkatini çekiyor. Çünkü çoğu zaman kendi yıldızlarına çok yakın oldukları düşünülür.
Cambridge Üniversitesi’nden bir araştırmacı ekibi, bu sıcak Jüpiter’in gezegen kardeşlerini aramak için Atacama Büyük Milimetre /Milimetre-altı Dizisi (ALMA)’sini kullandı. Çalışmalar, diskin üç farklı boşluğunu ortaya çıkardı. Teorik modellemelere göre, bu boşluklar genç yıldızın etrafında dönen üç tane ek gaz devi gezegenden kaynaklanıyor. Sonuçlar Astrofizik Dergi’sinde yayınlanmıştır.
Yıldız, CI Tau, galaksinin yüksek verimli bir yıldız ‘kreş’ bölgesinde yaklaşık 500 ışıkyılı uzaklıkta yer almaktadır. Dört gezegen de yörüngede büyük ölçüde farklı özelliklerde bulunuyor. En yakın olan sıcak Jüpiter, Merkür yörüngesinin eşiğindeyken en uzak yörüngeler Neptün’ünkinden üç kat daha fazla. İki dış gezegen, Satürn’ün kütlesi ile ilgilidir. Oysa iki iç gezegen, sırasıyla Jüpiter’in kütlesinin bir ve 10 katı civarındadır.
Cambridge Astronomi Enstitüsü’nden Profesör Cathie Clarke: “Bu keşif astronomlar için pek çok soruyu gündeme getiriyor. Yıldızların yaklaşık % 1’i sıcak Jüpiter barındırır. Fakat bilinen sıcak Jüpiter’lerin çoğu CI Tau’dan yüzlerce kat daha büyüktür. Şu anda CI Tau’da görülen aşırı gezegensel mimarinin sıcak Jüpiter sistemlerinde yaygın olup olmadığını söylemek imkansızdır. Çünkü bu kardeş gezegenlerin tespit edildiği şekilde, gelişmekte olan gezegenlerin disk üzerindeki etkileri ile eski sistemlerde çalışamaz.
Araştırmacılara göre, kardeş gezegenlerin en içteki gezegeni çok yakın olan yörüngesine çekmek için bir rol oynayıp oynamadığı ve bunun genel olarak sıcak Jüpiter’ler yapımında bir etken olup olmadığı da net değil. Aslında başka dikkat çeken bir gizem de, dıştaki iki gezegenin nasıl oluştuğudur.
Clarke: “Gezegen oluşumu modelleri, zaten gözlemlenmiş olan gezegen türlerini yapabilmeye odaklanma eğilimindedir. Bu nedenle yeni keşifler modellere mutlaka uymayacaktır. Satürn kütlesindeki gezegenlerin, önce bir katı çekirdek biriktirmesi ve daha sonra üstte bir gaz tabakası bırakarak içine çekilmesiyle oluşması beklenir. Ancak bu işlemlerin yıldızdan büyük mesafelerde çok yavaş olması gerekir.
Çoğu modelde bu mesafeden bir kütlenin gezegenlerini oluşturması için mücadele etmesi gerekir.” Öncelikli görev, diskin ve gezegenlerin özellikleri hakkında daha fazla ipucu almak için bu şaşırtıcı sistemi çoklu dalga boylarında incelemek olacak. Bu arada ALMA (yapımdaki gezegenleri görüntüleme kabiliyetine sahip ilk teleskop), diğer sistemlerde başka sürprizlere de yol açacak ve gezegensel sistemlerin nasıl oluştuğuna dair resmimizi yeniden şekillendirecek.
Araştırma, Avrupa Araştırma Konseyi tarafından desteklenmiştir.
Kaynak: https://www.bizsiziz.com/giant-planets-around-young-star-raise-questions-about-how-planets-form/
http://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/aae36b/meta
Çeviri: Tuğba Aydın