Galaksideki Evimiz Nerede?
Samanyolu Galaksisi’nin şeklini içeriden çözmek oldukça zor oldu, ancak yavaş yavaş küçük bir kolda olduğu ortaya çıkan yerimizi bulduk. Eğer gece gökyüzüne sadece gözlerinizle bakıyorsanız, görebildiğiniz şeylerin çoğu aynı kolun bir parçasıdır.
Douglas Adams Dünya’nın konumunu şöyle tarif ediyor; “Galaksinin batı spiral kolunun modası geçmiş ucunun keşfedilmemiş durgun sularında…” Bulunduğumuz yerin büyük bir spiral kolda bile değil, nispeten cılız bir dalda olduğu o zamanlar biliniyor olsaydı, Adams’ın ne gibi küçümseyici sözler söyleyebileceğini ancak hayal edebiliriz.
Bunun modaya uygun olup olmadığını anlamak için uzaylı türlerle temas kurmayı beklememiz gerekecek, ancak dünyalı astronomlar spiral kolları genellikle doğu ya da batı olarak adlandırmazlar. Bunun yerine, kollar Dünya’nın gökyüzündeki takımyıldızlardan sonra adlandırılır.
Düşünecek olursanız, bu daha da keyfi bir tanımlama. Geleceğin galaktik kaşifleri bir gün, birilerinin yıldızların göreceli konumlarından uydurduğu ve gelecekteki galaktik kaşifler için hiçbir anlam ifade etmeyecek garip kalıplara dayanarak yönlerini bulabilirler. Bu takımyıldızları Dünya’dan oldukça uzak bir konumdan hiçbir anlam ifade etmemekle kalmaz, yıldızlar farklı şekilde dizileceğinden, buradan bile yıldızlar hareket ettikçe veya öldükçe zamanla değişeceklerdir.
Neden Orion?
Yine de takımyıldız temelli isimler en azından kulağa daha göksel geliyor ve bu nedenle galaksiye hakim olan iki spiral kol Perseus ve Scutum-Centaurus Kolları olarak biliniyor. Muhtemelen daha küçük olan diğer iki kol ise Sagittarius-Carina ve Norma-outer olarak adlandırılır. Bu dört kol galaksinin merkezi şişkinlik ve çubuk dışındaki yıldızlarının büyük kısmını barındırsa da, bu kadar büyük bir galakside daha birçok yıldız için yer vardır. Buna Orion ya da Orion-Cygnus Kolu olarak adlandırdığımız çok daha küçük bir filamentin parçası olan Güneş de dahildir.
Samanyolu’nun nasıl göründüğünün, öne çıkan nesnelerin ve büyük takımyıldızların yönlerinin işaretlendiği bir rekonstrüksiyonu. Orion kolu alt tarafa yakın.Resim Kredisi: Pablo Carlos Budassi CC By-SA 4.0
Orion Kolu adını ünlü takımyıldızdan alır çünkü Betelgeuse ve Orion Nebulası gibi önemli cisimler bu kolun içinde yer alır. Öte yandan, diğer takımyıldızlarda görebildiğimiz yıldızların çoğu da bu kolun içindedir. Kol 10.000-20.000 ışık yılı uzunluğunda ve en az bin ışık yılı genişliğinde olduğunda bu neredeyse kaçınılmazdır. Her ikisi de Yay-Karina Kolu’nda bulunan Lagün Nebulası ve Eta Carinae gibi görünür istisnalar nadirdir.
Orion Kolu, yıldızlarla nispeten yoğun bir şekilde paketlenmiş birçok uzun, ince şeritten biridir. Son kanıtlar, eskiden düşündüğümüzden daha büyük olduğunu gösteriyor, ancak yine de muhtemelen ana kollardan daha küçük.
Diğer spiral galaksilerden daha küçük kolların yaygın bir özellik olduğunu görebiliyoruz – mükemmel dört kollu spiral nadirdir ve Samanyolu muhtemelen çoğundan daha yakındır.
Varlığımızı Orion Kolu’na mı Borçluyuz?
Evrendeki yerimiz üzerine düşünürken kaçınılmaz bir soru da galaksideki konumumuzun bir tesadüf mü olduğu yoksa bu konumun kendi evrimimize olanak tanıyan bir yanı olup olmadığıdır. Teknolojik uygarlıklar yalnızca küçük kollar gibi durgun sularda ortaya çıkabilir mi?
Böyle bir soruya verilebilecek mevcut yanıtlar ancak spekülatif olabilir. Belki de büyük kollar yaşam için daha da zengin ev sahipleridir: uzak gezegenleri inceleme kapasitemiz çok daha gelişene kadar bunu bilemeyeceğiz.
Bununla birlikte, Galaksi’nin, tıpkı bireysel yıldız sistemlerinde olduğu gibi, yaşanabilir bir bölgeye sahip olduğu neredeyse kesindir. Galaksinin kalbindeki süper kütleli kara deliğin yakınında, muhtemelen yaşama ya da en azından karmaşık çok hücreli yaşama izin vermeyecek kadar fazla radyasyon vardır. Dahası, diğer yıldızlarla yakın karşılaşmalar çok sık olacaktır ve ortaya çıkan bozulmalar muhtemelen medeniyetlerin gelişmesini engelleyecektir – her birkaç milyon yılda bir dinozor katili büyüklüğünde çarpışmaların meydana geldiğini ve evrimsel saati sıfırladığını hayal edin.
Öte yandan, galaksilerin dış kısımlarındaki yıldızlar ya da kollar arasındaki göreceli boşluklar metal bakımından fakirdir. Bu da muhtemelen bizimki gibi kayalık gezegenlerin oluşmasını engelleyerek yaşamın önünde bir başka engel teşkil eder. Kollar neredeyse kesinlikle bulunulması gereken yerlerdir.
Diğer kısıtlamalar daha çok tartışılmaktadır. Bununla birlikte, daha büyük kolların rahatlık için galaktik merkeze çok fazla benzemesi mümkündür. Ana kollarda çok sayıda sıcak genç yıldız vardır, bu da daha fazla süpernova patlaması anlamına gelir.
Eğer öyleyse, Orion Kolu’nda ortaya çıkmamız tesadüf değildir – galaksinin haritasını çıkarabileceğimiz ve bu soruları sorabileceğimiz noktaya kadar hayatta kalabileceğimiz çok az yerden biri olabilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Samanyolu’nun Kalbindeki Gizemli Yıldızlar Karanlık Bir Sır Saklıyor