Farkında Olmadan Süperkütleli Kara Deliklerin Gücünden Nasıl Yararlanıyorsunuz?
İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde yönümüzü bulmak için yıldızlara güvendik. Saati ve günü bilmek ve bazı yıldızların sabit göründüğü kutup bölgelerine doğru bakmak bize ana yönleri sağlıyordu. Bugün, yalnızca haritalarda ve trafik uygulamalarında değil, fotoğraflardan bankacılığa kadar sayısız başka uygulamada da kullanılan uydu bilgilerini kullanarak yönümüzü buluyoruz. Hala göksel navigasyona güveniyoruz – ancak yıldızlar yeterince iyi değil. Süper kütleli kara deliklere ihtiyacımız var.
Gökbilimciler her galaksinin merkezinde süper kütleli bir kara delik olduğuna inanıyor. Çoğu zaman bu kara delikler sessizdir, ancak aktif olarak beslenmeye başlarlarsa, örneğin üzerlerine büyük miktarda gaz düşerse, gaz inanılmaz güçlere maruz kaldığı için son derece parlak hale gelebilirler. Bazı durumlarda, bir kuasar evresine girerler – ve bu yararlıdır.
Kuasarlar son derece parlaktır ve kabaca noktasal kaynaklardır. Ayrıca o kadar uzaktadırlar ki sahip oldukları herhangi bir içsel hareket ölçümleri etkilemez. Gökyüzünde sabit görünürler. Ayrıca çeşitli dalga boylarında yayılım gösterirler, böylece radyo dalgaları, görünür ışık ve daha fazlası ile takip edilebilirler. Bu kuasarların konumu Göksel Referans Çerçevesi’nde kullanılır.
“Göksel referans çerçevesinin önemi nedir? Uzayda nerede olduğumuzu bu şekilde biliyoruz. Dünya’da Greenwich meridyenine sahibiz, bu da boylamın başladığı yerdir. Uzayda ise kuasarları, yani radyo statik ışını gönderen galaksileri kullanırız ve koordinatlarımızı bu şekilde belirleriz,” diyor NASA Jet İtki Laboratuvarı’ndan Dr. Christopher S. Jacobs IFLScience’a.
Göksel Referans Çerçevesi Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) için önemlidir çünkü Dünya kendi ekseni ve Güneş etrafında mükemmel periyodik hareketlerle dönen mükemmel bir küre değildir. Dünya’nın kusurlarından kaynaklanan küçük sapmaları dengelemek için GPS, Göksel Referans Çerçevesine göre kalibre edilir. Bu ideal olarak günlük bazda yapılır.
Hassasiyetin günlük hayatınızda fark edilebilir bir seviyeye düşmesinin haftalar alacağı tahmin edilmektedir ve sadece yeni bir şehirde yolunuzu bulmaya çalışıyorsanız yine de sorun olmayabilir. Ancak gemiler ya da uzay araçları gibi daha yüksek hassasiyet gerektiren durumlarda bu büyük bir sorun olabilir.
“Tüm GPS sistemi, sabitleneceği sabit bir nokta olmadığı sürece uzun vadede sürüklenebilir. Yani GPS ile yön bulduğunuzda, telefonunuzla gerçekten kuasarlara bağlanıyor. Bankalar bunu zamanlama için kullanıyor, eğer büyük miktarda para göndereceklerse, belirli bir zamanda nerede olduğunu bilmek istiyorlar. Okyanustaysanız, yönünüzü bulmaya çalışıyorsanız, nerede olduğunuzu bilmeniz gerekir,” diyor Dr. Jacobs IFLScience’a.
“Benim işim Mars’a ve diğer gezegenlere giden gezegenler arası sondalarla. Dünya’nın ötesine geçtiğinizde artık GPS yok. Kuasarlar ve göksel çerçeve de burada devreye giriyor.”
Jacobs, Cape Town’da düzenlenen 32. Uluslararası Astronomi Birliği Genel Kurulu’nda astrometri oturumlarını yönetti. Sunulan çalışmalar arasında, göksel referans çerçevesini daha iyi hale getirmek için Profesör Patrick Charlot tarafından yürütülen araştırma da yer alıyor.
“[Göksel referans çerçevesini] çeşitli şekillerde geliştirebiliriz. İyileştirmek, kaynakların konumunu daha hassas ölçmek anlamına gelir. İyileştirmek aynı zamanda daha fazla kaynağa sahip olmak ve gökyüzüne daha iyi yayılmak anlamına gelir. Ayrıca, örneğin Gaia tarafından oluşturulan optik çerçeve ile karşılaştırıldığında daha iyi bir kapsama alanına ihtiyacımız var.” Profesör Charlot IFLScience’a konuştu.
Zorluklardan bazıları teknik. Örneğin Güney Yarımküre, Kuzey Yarımküre kadar eşit bir şekilde kapsanmıyor ya da optik dalga boylarında çok daha fazla kaynak var, bu nedenle radyo muadillerine sahip olmak için daha derin radyo gözlemlerine ihtiyaç var. Gaia gözlemevinin devamı olarak önerilen GaiaNIR misyonu, Samanyolu düzleminde şu anda galaksimizin tozu tarafından gizlenen kuasarları ortaya çıkaracaktır.
Bilimsel hususlar da vardır. Güneş Sistemi’nin Samanyolu etrafındaki hareketi ve Samanyolu’nun kendisi hakkındaki varsayımlar, bu referans çerçevesinin ulaşmayı hedeflediği yüksek hassasiyeti etkileyen faktörler haline gelebilir.
Ayrıca, kuasarlar nokta kaynaklar olarak varsayılır ancak gerçekte öyle değildirler. Teleskoplarımız ne kadar iyi olursa, bu kaynaklar o kadar geniş görünür. Dolayısıyla radyo emisyonunun nereden geldiğini bulmak önemlidir ve bu da süper kütleli kara deliklerin fiziğinin belirsizlikleri arasındadır.
Modern dünyamızda yolumuzu bulmamıza ve kozmosun karmaşıklığını incelememize yardımcı olması yeterli değilse, göksel referans çerçevesi gezegenlerimizin iç işleyişini incelemeye de yardımcı olur. Tektonik plakaların hareketi ve gezegenimizin düzensiz hareketlerinin diğer nedenleri, milyarlarca ışık yılı uzaklıktan Güneş’ten 25 trilyon kat daha parlak olan süper kütleli kara deliklerin yaydığı ışık sayesinde gün ışığına çıkıyor.
Kaynak: https://www.iflscience.com