Evcil Hayvan Klonlamaları ile İnsan Klonlamaya Biraz Daha Yakınlaşıyoruz
İnsanlar evcil hayvanlarını, ölmüş çocukları ile fiziksel ve ruhsal bağlantılarını korumak için klonlatıyorlar.
Pek çok insan evcil hayvanları klonlatmanın ciddi bir ticaret olduğunu ilk kez Barbra Streisand ’in köpeğini klonlatmak için 50,000 $ verdiği Variety adlı dergide ortaya çıkınca öğrendi.
Kööpek , at ve en iyi cins boğayı para verip birkaç ay içinde kopyasını elde edebilirsiniz.
Birkaç gün sonra öğrendiğim hikaye benim tüylerimi diken diken etti. Michigan’lı fotoğrafçı olan MonniMust, kızı Miya’nınBillyBean adlı Labrador köpeğini klonlattı. Miya 10 yıl önce intihar etmişti.Must için yaşlanan köpeği klonlatmanın amacı kızının anısını taze tutmak ve tuttuğu yası korumaktı.
Klonlama için yapılan işlemler sırasında, gelişmekte olan yavrunun tüm gelişimi hakkında ultrasonla yapılan inceleme ile Must haberdar edildi. Zaman çizgisi derin tesadüflerle dolu görünüyordu. Veterinerler Miya’nın doğum günü olan 11 Ekim’de klonun kalp atışını tespit ettiler.Yavru Kasım’da Miya’nın intihar ettiği ayda doğdu.
Kafamda alarm zilleri çaldı.Must sadece evcil hayvan klonlatmıyordu.Kaybettiği evladını korumaya çalışıyordu. Gerçek daha önce evladını kaybetmiş olan kalbi kırık ve yerine yeni evlat koymaya çalışan bir ebeveynin insan klonlama senaryosuna son derece yakın görünüyordu.
Michigan State Üniversitesi’nden hayvan klonlama bilim insanı olan JoseCibelli’ye bir soru yönelttim:Zamanımız insan klonlamanın zamanı mı yeniden?
Cibelli’nin gecikmeyen cevabı “Evet.”oldu.
Ürperten düşünce
Cibelli ile klonlama haberlerini takip eden bir gurup gazeteciyle beraberken 15 yıl önce karşılaştım. O günlere döndüğümde birinin her an insan kopyalamaya çalışabileceğinin mümkün göründüğü zamanlardı.Ağzı kalabalık İtalyan kadın doğum doktoru Antinori ve bir UFO kültü olan Raëlians ile birlikte Clonaid adlı insan klonlama şirketi kurmaya çalıştığını söyledi;Eve adında bir klon bebek yarattıkları açıklamaları ile medyaya caka satıyordu. Ulusal Akademi 2002 yılında durumla ilgili acil durum raporu yayımladı.
Fakat insan klonlama hiçbir zaman olmadı. Geriye dönük olarak nedeni açık.1996 yılında koyun Dolly’i klonlama temel işlemlerinde olduğu gibi ,bilim insanları bütün bir hücreyi alıp koyunun kendi DNA’sını taşıyan bir yumurtaya enjekte ettiler. Sonuçta elde edilen embriyo bir klondu.
Fakat bu süreç verimsizdi. Hayvanlarda 100 klonlanmış embriyodan sadece bir tanesi doğum sonucuna ulaşıyor.Bazı embriyolar IVF kabında geçerlilik sürelerini yitiriyor. Diğerleri de rahimde. Doğanlardan bir bölümü de anormaldirler ve çabucak ölürler.
2001 yılında New York Times “bugünün teknolojisi ile insan klonlanırsa ne olabilir?” diye sordu.
Buna rağmen inek ve köpeklerde klonlama süreci ilerledi. Bunun sebebi teknolojinin doğal verimsizlik sorunu ile başa çıkabilmeleri için şirketlere yeterli sayıda gereken yumurtayı toplayabilmelerine izin verilmesidir. Başarılı olmayan klonlar ise sadece iş yapmanın bir maliyetidir.
Problemlerin sebebi bugün daha iyi anlaşılmaktadır. Bir cilt hücresinin bir cilt hücresi olması için, tam gen bileşenlerine gerek duyulmamaktadır. Pek çoğu zaten ayrılıp tecrit ediliyor. Klonlamanın sebebi, bir yumurtanın, yeniden programlama adı verilen bir süreçte genleri tekrar devreye sokması için kayda değer bir yeteneğe sahip olmasıdır.Ancak yumurtanın işi yapmak için sadece saatleri vardır ve bazı genler direnç göstermektedirler.
Gelişmekte olan embriyoda rollerini oynamak için hali hazırda tıkanmış ve kullanılamayan bu dirençli genler “klonların başarısız olamamasından sorumlu olduğuna inanılmaktadır,”diyor Cibelli.
Bazı Şeyler Değişti
Bu aynı zamanda son zamandaki başarının nereden geldiğidir. Cibelli Boston Children’sHospital’da kök hücre biyoloğu ve araştırmacı theHowardHughesMedicalInstitute’de araştırmacı olan YiZhang’işaret etti .CibelliZhang’in bir kimyasal bulduğunu ve eğer kimyasal yumurtaya eklenirse tıkanan genlerin açılmasına yardımcı olduğunu söyledi.
Buna ilaveten Zhang’ın elindeki bu “değiştiricilerin” eklenmesi, yetişkin hücrelerde bulunan engelleri ortadan kaldırarak, klonlamada önemli gelişmeler sağladı. Zhang bunu önce farelerde denedi.
Bir fare yavru elde etmek için yaklaşık yüzde 1 klonlanmış embriyoların yerine şimdi yüzde 10 klonlanmış embriyo ile klonlama yapılmaktadır diyor.
“Verimlilikteki kazanç muazzam,” diyor Zhang , buluşun patenti için başvuru yaptığını da ekliyor.
Zhanginsan yumurtalarında da bir deney süreci başlattı. 2015 yılında ekibi yumurtalarını kullanmak için dört kadını işe aldı. Şu günlerde diğer insanlardan gerekli hücreler bu kadınlara enjekte edildi.
Gen içeren moleküller olmadan klonlanan embriyolar hiçbir zaman doğru gelişmedi. Modifiye ediciler ile birlikte bile olsa klonlanan embriyoların sadece dörtte biri olumlu sonuç verdi.
“Yetişkin hücrelerdeki engelleri yok etmeye çalıştık,” diyor. “Bir çizgi çekersek : Aksi halde başarısız olurduk .”
Açık olmak gerekirse , Zhang klon bebekler yapmayı planlamıyor.Bunun yerine, klonlama boyutunda insan embriyolarının amacı, bunların kök hücrelerini elde etmektir. “Tedavi amaçlı klonlama ,”olarak bilinen, donör yetişkininki ile aynı güçlü kök hücre embriyoları elde etmenin bir yolu, bir yerde doku bankası kaynağı , diyor.
Tedavi için klonlama yeni bir fikir değil.Cibelli kendisi bunu 15 yılönce denedi ve başarılı olamadı. Bu başarısızlıktan sonra bilim insanları laboratuvarda kök hücreleri yeniden programlayarak kök hücre üretmenin diğer yollarını yöneldiler.Birdenbire klonlama önceden olduğu gibi bir söylenti, bir vesvese olmaktan çıkmış bulunuyor.“Yüksek verimlilik ile doktorlar bunu karşılayabilecek insanlar için gerekli dokuları yapmakta kullanabilir” diyor Zhang ve kök hücre bankası için NewStem şirketini kuruyor.
“Daha önce teorik olarak mümkündü, fakat bir çok yumurta kullanmanız gerekiyordu ve gerçek değildi ,” diyor Zhang . “Şimdi yüksek verimlilik ile gerçek oldu.”
Maymun klonlama
Klonlanmış maymun embriyosu elde edebiliriz. Daha da ileri gidip bu embriyoları klon bebeğe dönüştürebilir miyiz? İpucu ,2018 Ocak ayında Çin’de bilim insanları ilk defa hayvan kuzenlerimizden maymun klonladıklarında geldi.Sevimli iki primat ZhongZhongandHuaHua’nın fotoğrafı hemen dünyanın her tarafına yayıldı.
Maymunları klonlamada hemen hemen bütün gerekli girişimler yapılmış ve başarı sağlanamamış olmasına rağmen Çinliler bu işi başardılar? Cevap , Zhang’in verimliliği artırıcı (tıkanan genlerin açılmasına yardımcı olan kimyasal ) molekülleri kullanıldı .
Problemlerin tamamı çözülmüş değil. Çinliler döllenmiş maymun fetüsünün kök hücreleriyle başlayarak hayvanları klonlamayı başardı. Yetişkin hayvan kök hücresinden yapılan diğer iki klon doğduktan kısa süre sonra hemen öldü.Bu iki başarısız klonun neden öldüğü hakkında fazla bir bilgi bulunmamakta. Fakat en emin iddia bir şekilde yetişkin hücrelerin yeniden programlanması esnasında eksik programlama yapıldığı.
Zhang ‘e göre insan klonlamak büyük bir çılgınlıktır ve yasa dışıdır. Yüksek verimliliğe rağmen , Zhang Çinli ekibin klonlama için 63 taşıyıcı anne ve 417 yumurta kullandığını not ediyor. Bunun taşıyıcı annelerle ve yumurtalarıyla insan klonlamak için yapıldığını adece hayal edip düşünün.
“Hiçbir toplum bunu kabul etmeyecektir,” diyor Zhang “Diğer taraftan eğer verimliliği daha fazla artırabilir miyiz diye bana soruyorsanız,cevap evet .Teknolojik bakış açısına göre sonuçta insan klonlamak mümkün olacak.”
Klonlama hevesleri
İnsan klonlamak sadece teknolojik bir sorun değil. Bunu yapmak ve uzmanların size yardımcı olmayı istemesi için bir nedeniniz olması ve birinin bunu finanse etmesi gerekir.
Bol paralı milyarderler bu işi organize etmenin en kolay yolu olabilir. Mart ayında, CBS de 60 Dakika programında birbirlerinin aynısı atlardan oluşan bir Arjantin polo takımı olan LaDolfina hakkında bir bölüm yayınladı. Bunun arkasında at klonlama girişimciliği vardı. Texas’lı iş adamı D. Alan Meeker’a CBS’ de, dünyanın en zengin insanlardan bazıları tarafından insan klonlamanın kendisinden istendiğini anlattı. Meeker reddettiğini söyledi. Çünkü hiç kimse neden klonlama yapılması gerektiği konusunda kendisine geçerli bir sebep belirtmedi.
Must ile telefonda konuştuğumuzda kızının intiharının kendisinde yaptığı tahribatı anlattı.
Must, Miya’nın mirası köpeği BillyBean yıllar sonra 14 yaşına geldiğinde klonlama fikrinin aklına geldiğini anlattı. “Herkesin Miya’yı unutacağını ve benimde Miya’yı unutacağımdan korktum.” diyor Must. “Köpeği kaybedeceğim, kelimenin tam anlamıyla parçalanacağım.” diye düşündüm. “Bir ampul yandı,aman tanrım, onu klonlatacağım,çok çaresizim.” dedim.
Sonunda Must bir veterinerin BillyBean’inderi hücrelerinden örnekler almasını sağladı ve PerPETuate adlı şirkete gönderdi. 1,300 $ ödemeden sonra PerPETuate hayvanın deri hücrelerinden alınan örnekleri bir dizi hazırlık yaparak daha sonra klonlamada kullanılmak üzere sıvı nitrojende sakladı. Bu hizmet, tam olarak, 50.000 $’lık klonlama maliyetini ödeyip ödemeyeceğinize karar verirken, bir hayvanın DNA’sını tutmanın en ucuz yoludur.
PerPETuate kurucularından RonGillespieköpek, kedi ve Meksika hayvanat bahçesinden bir aslanın bile donmuş dokularını sakladıklarını söyledi Must ölen kızına ait bir köpeği klonlatan tek kişi değil, diyor. Şirket insan dokularını kabul etmiyor. Ne cesur ebeveynlerden nede başka birisinden.
“Bir çok talep alıyoruz ,” diyor Gillespie. “Ben yapmadığımızı söylüyorum ve baskı yapıp nerede bunu yapacaklarını sorduklarında ,‘bilmiyorum diyorum’, tamamıyla reddediyorum. En büyük şikayetlerden birisi ise bu gelişmelerin insan klonlamaya kadar gidecek olması, insanlar buna karşı,başta ben olmak üzere.”
BillyBean’ın dokuları Texsas ’da klonlama servisi veren ViaGenPets şirketine gönderilmekle sonuçlandı. 2017 Eylül ayında MustBillyBean’inembriyoları taşıyıcı bir köpeğe transfer edildi. İki ay sonra Must yeni yavrusuna kavuştu. Köpek “gerçek bir ruha sahip ve her şeyiyle kızım gibiydi –eğlenceli ,sosyal , nazik ve insanları kendine çekiyordu,”diyor Must. “Ben sadece manevi bir bağlantı değil, elle dokunarak o bağlantıyı hissediyorum.”
En sonunda Must’a : “ Eğer mümkün olsaydı Miya’yı klonlatırmıydın?” diye sordum. Bunun cevabı olan bir soru olmadığını söyledi. “Ölen bir çocuğunuz olduğunda, iyi bir yerde değilsiniz. Rasyonel bir karar verebilecek bir yerde değilsiniz,” dedi.
Aslında insanlar köpeği klonlatmaya karar verdiğimde uçtuğumu düşündü diye itiraf ettiMust. “Benim tarafımda bu umutsuz bir girişimdi .Diğer kızlarım aklımı kaçırdığımı düşündüler,” diyor. Fakat yararlı oldu . “ Düşündüğümde bu ürkütücü bir anlam taşıyor.”
Çeviri:İbrahim ÖZKARACA
Source:https://www.technologyreview.com/s/610681/human-cloning-just-got-a-little-bit-closer-heres-why/