Eriyen Buzulların Altında Uyanan Devler: Yanardağlar Geri Mi Dönüyor?
İklim değişikliğinin etkileri dünya çapında yüzlerce yanardağı uyandırabilir ve bu da iklim değişikliğinin etkilerini daha da kötüleştirebilir.
Patagonya buzullarının altındaki magmadaki değişiklikleri öngören son modellere göre, buzun geri çekilmesi buzul altı volkanları uykularından uyandıracak güce sahip.
Dünya yakın bir volkanik bombardıman riski altında değil, ancak bulgular günümüzde buzulların hızla erimesinin gelecekte patlama riskini artırabileceğini gösteriyor.
Bu muhtemelen binlerce yıl olmasa da yüzlerce yıl içinde gerçekleşecektir, ancak özellikle 100’den fazla gizli volkanın şu anda buzun altında sıkışıp kaldığı Antarktika gibi yerler için hazırlıklı olmak her zaman iyidir.
Çalışma, bir zamanlar Güney Amerika’nın güney ucunu kaplayan Patagonya Buz Tabakasının derin tarihine dayanıyor. 18.000 yıldan daha uzun bir süre önce, buz tabakasının en ağır olduğu dönemde, magma yüzeyin yaklaşık 10 ila 15 kilometre (6 ila 9 mil) altında birikmiş ve kristalleşmiştir.
Ancak iklim ısındıkça ve buzullar eridikçe basınç azaldı. Bilim insanları, Dünya’nın kabuğunun, üzerine baskı yapan buzun ağırlığı olmadan yukarı doğru sıçradığını ve yeraltı magmasındaki gazların genişlemesine izin verildiğini düşünüyor – volkanik patlamalar için önemli bir faktör.
Araştırmacılar, patlayıcı geçmişleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için Şili’deki altı yanardağdan alınan örnekleri analiz etti. Bunlardan biri olan Mocho-Choshuenco yanardağı şu anda uykuda, ancak son verilere göre, geçmişteki püskürme faaliyeti Patagonya’nın buzunun ilerlemesi ve geri çekilmesinden etkilendi.
Bölgedeki buzun ‘boşalmasının’ patlayıcı püskürmelere yol açması yaklaşık 3.000 ila 5.000 yıl sürmüştür, bu nedenle muhtemelen hazırlanmak için bolca zamanımız var.
Ancak modern Patagonya daha fazla buz kaybettikçe, karanın bazı kısımları beklenmedik bir hızla toparlanıyor ve bu durum bazı bilim insanlarını endişelendiriyor.
Goldschmidt Konferansı’nda araştırmayı sunan Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden volkanolog Pablo Moreno-Yaeger, “Buzullar, altlarındaki volkanlardan gelen püskürmelerin hacmini bastırma eğilimindedir” diyor.
“Ancak iklim değişikliği nedeniyle buzullar geri çekildikçe, bulgularımız bu volkanların daha sık ve daha patlayıcı bir şekilde patlamaya devam ettiğini gösteriyor.”
İzlanda’daki volkanları ve buzulları inceleyen bilim insanları da benzer bir olguyu fark etmişlerdi, ancak bu çalışma aynı güçlerin kıta ölçeğinde de iş başında olduğunu gösteren ilk çalışmalardan biri.
Moreno-Yaeger, “Çalışmamız, bu olgunun volkanikliğin arttığı İzlanda ile sınırlı olmadığını, Antarktika’da da meydana gelebileceğini gösteriyor” diyor.
“Kuzey Amerika, Yeni Zelanda ve Rusya gibi diğer kıta bölgeleri de artık bilimsel olarak daha yakından incelenmeyi hak ediyor.”
Örneğin Antarktika’da bilim insanları, çok fazla buzun erimesi halinde gelecekteki patlamaların artabileceğini gösteren simülasyonlar gerçekleştirdiler.
Magma buz tabakasını tamamen kırmasa bile, yapıyı içeriden eritebilir.
Magma odası modelinin bir şeması. (Coonin vd., Geochem. Geophys., 2024)
Moreno-Yaeger, “Zaman içinde birden fazla patlamanın kümülatif etkisi, sera gazlarının birikmesi nedeniyle uzun vadeli küresel ısınmaya katkıda bulunabilir” diye açıklıyor.
“Bu, eriyen buzulların patlamaları tetiklediği ve patlamaların da daha fazla ısınma ve erimeye katkıda bulunabileceği pozitif bir geri besleme döngüsü yaratır.”
Bu, bilim insanlarının çok uzaklardan geldiğini görmek istedikleri türden bir felaket geleceği. Aksi takdirde, bunu durdurmanın bir yolu olmayabilir.
Kaynak: https://www.sciencealert.com