Enaree’nin Gizemleri: İskitlerin Androjen Şamanları
Tarih boyunca şamanlar dünyanın en önemli uygarlıklarının çoğunda önemli bir rol oynamıştır. Eski İskitler için bu rol, tanrıça Artimpasa’ya tapan, özellikle androjen ve kadınsı bir görünüm benimsemiş erkek rahipler ve şamanlar olan Enaree tarafından üstlenilmiştir.
Enaree, İskit dini pratiğinin en önemli unsurlarından biriydi ve komşu kültürlerin benzer birçok kadınsı rahibiyle ortak yönleri vardı. Halikarnaslı Herodot ve Pseudo-Hippokrates gibi Antik Yunan tarihçileri, bu esrarengiz çift cinsiyetli şamanlara odaklanan değerli yazılar bırakmışlardır. Neye benziyorlardı? Ve savaşçı İskitler için nasıl bir rol oynuyorlardı?
Eugene Delacroix’nın İskitler arasında Ovid (1862 ) adlı eseri.
Enaree ve Karmaşık İskit İnançları
Bu şamanlar İngilizce’de Enaree olarak bilinir ve bu isim Halikarnaslı Herodot’un yazılarında kaydettiği antik Yunan isminden türetilmiştir: Enarees (Εναρεες). Bu, basitçe “erkeksi olmayan” anlamına gelen yerli İskit terimi Anarya’nın Yunanca transliterasyonuydu. İsim, “olmayan” anlamına gelen a- ve nar’dan türetilen ve “adam” anlamına gelen narya öğelerinden oluşuyordu.
Yerli ismi aynı zamanda bu şamanların benimsediği görünüm ve yaşam tarzının da açık bir göstergesidir. İskitlerin savaşçı ve erkeksi kültürüyle karşılaştırıldığında, kadınsı Enaree, dini uygulamalarda kilit bir rol oynamalarına rağmen kesinlikle erkeksi görülmüyordu.
Enaree, İskitlerin ana tanrıçası Artimpasa’nın yanı sıra İskitlerin atalarının ana tanrıçası olan Yılan Bacaklı Tanrıça’nın orgiastik kültünün bir parçasıydı. Her ikisi de İskitlerin tarihlerinin erken dönemlerinde temasa geçtikleri Yakın Doğu bereket tanrılarından güçlü bir şekilde etkilenmiştir.
En dikkate değer yabancı uyarlaması, İskitlere özgü olmayan şamanist bir roldü. Bunu, şamanların toplumun önemli bir parçası olduğu yerli Sibirya kabilelerinden benimsemişlerdi. Bunu kendi dini inançlarıyla harmanlayan İskitler, Enaree rahiplerinde tezahür eden benzersiz bir uygulama geliştirdiler.
İskitler göçebe atlılardı ve her yönden birçok farklı komşularıyla temas halindeydiler. Bunun sonucu olarak birbirine tamamen zıt birçok kültürden etkilenme ve onların uygulamalarını kendi kültürlerine adapte etme becerisine sahiptiler. Bu da kültürlerinin inanılmaz derecede çeşitli ve zengin olduğu anlamına geliyordu.
Enaree, büyük İskit tanrıçası Artimpasa’nın orgiastik kültünün bir parçasıydı. Resimde, oturan tanrıça Artimpasa, Kral Scyles’in yüzüğünün üzerinde tasvir edilmiştir.
Enaree Arasında Seks Partileri, Şamanlar ve Androjenlik
Antik dünyada, bugün tabu olarak kabul edilen pek çok şey tamamen normaldi. Ve bugünün perspektifinden bakıldığında, Enaree’nin yaptığı neredeyse her şey tabu olarak görülebilir. Bu şamanlar, bilinç durumlarını değiştirmek için esrar kullanan ilk ruhani uygulayıcılar arasındaydı; bu esrarı ya toplumsal uygulamalar ya da cenaze törenleri ve psikopompik uygulamalar için kullanıyorlardı. Akademisyenlere göre bu, “cinsiyete uymayan ruhani uygulayıcılar ile zihin değiştirici maddelerin kullanımı arasında eski bir bağlantı olduğu” anlamına gelmektedir.
Tümülüsleri yüzyıllar sonra bugün hâlâ ayakta olan İskitler için gösterişli definler önemliydi. Ve bu definlerde Enaree’ler, ölen kişinin öbür dünyaya gitmesine yardımcı olmak için şamanist uygulamalarını gerçekleştirerek çok önemli bir rol oynamışlardır.
Gömüldükten sonra Enaree, Saka İskit tümülüslerinde arkeolojik olarak kanıtlanmış olan kenevir bitkisinin buharıyla ritüel olarak temizlenirdi. Bu tümülüslerde üçayaklar, mangallar ve tütsü ocakları da dahil olmak üzere kenevir kalıntıları içeren çeşitli kaplar bulunmuştur. Ünlü Pazırık İskit mezarlarından birinde, içinde meyve ve kenevir bulunan bir kap ve kenevirin yakıldığı bakır bir buhurdanlık bulunmuştur.
Enaree İskit toplumunda çok sayıda rol oynamıştır, bunlardan biri de kehanet rolüdür. Kahin olarak hareket etmişler ve ıhlamur ağacının iç kabuğunu kullanarak özel kehanet biçimleri uygulamışlardır. İstedikleri cevapları elde etmek için ıhlamurun iç kabuğunu üç parçaya böler ve sonra parmaklarının etrafına örer ve çözerlerdi. Örneğin, ne zaman bir İskit Kralı hastalansa, kralı hangi düşmanın “büyülediğini” keşfetmeleri için Enaree’ler çağrılırdı.
Oturan tanrıça Artimpasa ve İskit atlısının tasvir edildiği 241 yılı civarına ait süslü duvar halısı
İskit Kaderinin Kâhinleri ve Karar Vericileri Olarak Enaree
Sibirya şamanist uygulamalarından çok güçlü bir şekilde etkilenen Enaree’ler muhtemelen aynı tarz ritüel kıyafetleri giymiş ve aynı aletleri kullanmışlardır. Örneğin, geyik boynuzlu başlıklar giymişler ve ritüel davulları kullanmışlardır. Bu durum İskit mezarlarındaki buluntularla da doğrulanmıştır.
Ayrıca, Enaree’ler taşıdıkları ve kişisel otorite sembolleri olan özel asalarla kolayca ayırt edilebiliyorlardı. Asalar, bölgeden bölgeye değişen özel süslü heykellerle kaplı uzun sırıklardı. Bu tür asalar Moğolistan’a kadar doğuda ve Büyük Macar Ovaları’na kadar batıda keşfedilmiştir. Keşfedilen en eski asalar MÖ 8. yüzyıla aittir ve modern Rusya’daki Minusinsk Havzası’ndaki mezarlarda bulunmuştur.
Enaree asalarının tepesinde genellikle “kayalık bir tepeye” tünemiş gibi duran, oyulmuş dağ keçisi ya da geyikler bulunurdu. Yüzyıllar geçtikçe asalar da daha süslü ve gösterişli hale gelmiş, her türden tepeye sahip olmuşlardır.
Oleksandropilskiy Kurhan mezarında bulunanlar gibi bazılarında, elleri kalçalarında olan karmaşık bir şekilde oyulmuş bir tanrıça, bir diğerinde ise iki asılı çan için yeri olan bir griffin vardır. Çanlar ve çıngıraklar bu asaların üzerinde her zaman bulunur ve Enaree’nin yaklaştığını sesleriyle duyururlardı. Ayrıca, bir şaman asasını salladığında çıkan ses seyircileri ayinleri izlemeye davet ederdi.
Enaree’ler İskitler arasındaki en nüfuzlu aristokrasinin üyeleriydi. Aslında erkek olarak doğmuşlar ancak geleneksel olarak kadınlarla ilişkilendirilen kıyafetleri ve rolleri benimsemişlerdir. Kadınlar gibi konuşur ve davranırlardı ve İskitler onların eşsiz ve ilahi bir androjen doğaya sahip olduklarına inanırlardı.
Yerli İskit şaman geleneklerine göre, Enaree’ler cinsiyetlerini değiştiren ve onları en güçlü şamanlar olarak işaretleyen “dönüştürülmüş” şamanlar olarak kabul edilirdi. Bu ayrım korku uyandırır ve İskit toplumunda onlara özel bir saygı kazandırırdı. İskitler onların androjenliğini cinsel iktidarsızlıkla sonuçlanan bir “kadın hastalığına” bağlıyorlardı.
Tanrıça Artimpasa’yı sağda bir Enaree olmak üzere rahibelerle çevrili olarak tasvir eden İskit tacı.
Tarihte Androjen Rahipler
Enaree’nin androjenliği fiziksel görünümden daha da derine iniyordu. Taptıkları tanrıçalar bile çift cinsiyetli olarak görülüyordu: Artimpasa erkekleri kadına dönüştürme gücüne sahipken, Yılan Bacaklı Tanrıça genellikle sakallı olarak sunulurdu.
Bunlar, erkeklerin erkekliklerini terk ederek kehanet gücüne sahip oldukları “cinsiyet geçişli şamanizm “in en önemli yönleriydi. Bu şekilde, ruhlarla temas halinde olan güçlü dini figürler haline gelebiliyorlardı. Bu tür uygulamalar yerli Sibiryalılar arasında modern zamanlara kadar varlığını sürdürmüştür.
Bununla birlikte, Enaree’nin erkekliklerini tamamen reddetmek için ritüel kastrasyon uygulayıp uygulamadıkları ya da sadece heteroseksüel ilişkiden kaçınıp kaçınmadıkları bilinmemektedir. Pseudo-Hippocrates onların bekâr olmadıklarını yazar ve erkeklerle alıcı rolü oynadıkları cinsel ilişkiye girmiş olabileceklerini öne sürer.
Dahası, “travesti dönüşümünü” ancak hayatlarının ilerleyen dönemlerinde, artık cinsel ilişkiye giremeyeceklerini keşfettiklerinde benimsedikleri öne sürülmektedir. O noktaya kadar hayatlarını erkek olarak yaşıyorlardı.
İlginçtir ki, Enaree tarihte androjen rahiplerin tek örneği değildir. Aštart’ın Kelabim’i, Kubeleya’nın Galli’si ve Efes Artemis’inin Frigyalı Megabyzoi veya Megabyxoi’si gibi farklı kültürlerde ve dinlerde birçok örnek vardı.
Tarihin daha da eski dönemlerinde, dünyanın ilk uygarlığı olan Sümerlerle birlikte ortaya çıkarlar. Sümerlerin Tanrıça İnanna’nın kendi Gala rahipleri vardı. Bu rahipler kadın rahip rollerini benimsemiş efemine erkeklerdi, özellikle de dini uygulamalarda şarkı söyleme konusunda. Ve tıpkı Enaree gibi, genellikle erkekliklerinden tamamen feragat ediyorlardı.
İskit Toplumunda Transfeminine Enaree
İskit toplumu farklı kabileler ve klanlar halinde örgütlenmişti ve Enaree bu büyük toplum içinde ayrı bir grup olarak varlığını sürdürüyordu. Ayrı bir etnik grup değil, daha geniş İskit kültürü içinde benzersiz bir sosyal ve dini kasttılar.
Ne yazık ki, Enaree’nin İskit toplumundaki rolü ve etkisi, İskit kültürü geliştikçe ve bölge ticaret ve çatışma yoluyla diğer kültürlerle temasa geçtikçe zaman içinde giderek azaldı. Herodot’un MÖ 5. yüzyıldaki yazıları sırasında etkileri azalmaya başlamıştı. MÖ 7. yüzyılda İskitler Batı Asya’ya doğru genişlediler. Bu dönemde İskitlerin dini inançları Bereketli Hilal’deki insanların inançlarından etkilenmiştir.
İskit mitolojisine göre, Anarya halkının çift cinsiyetli doğasının, tanrıça Astarte’ye adanmış Ascalon’daki tapınağın yağmalanmasından sorumlu olanlar üzerine tanrıça Artimpasa tarafından yapılan bir lanetten kaynaklandığına inanılıyordu. Astarte’nin kendisi bitki örtüsü ve doğurganlıkla ilişkili, erkekleri kadınlara ve kadınları erkeklere dönüştürme gücüne sahip androjen bir tanrı olarak görülüyordu.
İskitler Astarte’yi kendi tanrıçaları Artimpasa ile özdeşleştirmiş ve bu kalıtsal lanet tapınağa saldıranların soyundan gelenlere geçmiştir. Dolayısıyla Anarya’daki travesti androjenliği kavramı Levanten göksel ʿAštart kültüyle paylaşılan bir özellikti.
Enariler, antik kültürlerin bazen nasıl akışkan ve ikili olmayan cinsiyet rolleri kavramlarına sahip olduklarının ve belirli bireylerin veya grupların geleneksel normlara meydan okuyan benzersiz dini ve toplumsal rollere nasıl sahip olduklarının büyüleyici bir örneğidir. Bunu yaparken de bize antik İskit toplumunun karmaşıklığına dair eşsiz bir bakış açısı sunmaktadırlar. Çift cinsiyetli dini uygulamaları ve cinsiyet belirsizlikleri, geçmişte var olan çeşitliliği ve akışkanlığı vurgulayarak geleneksel cinsiyet rolleri kavramlarına meydan okumaktadır.
Enaree’lerin İskit kültüründe kâhin ve liderlere danışman olarak oynadıkları rol, zamanlarının ruhani ve siyasi alanlarındaki önemlerinin altını çizmektedir. Tarihin yıllıklarını araştırırken, Enaree’ler çeşitliliğin, maneviyatın ve anlayış arayışının her zaman insan deneyiminin bir parçası olduğu insan kültürünün zengin dokusunun bir kanıtı olarak durmaktadır.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Derleyen: Figen Berber
Koli’deki Şeytan Kilisesi’nde ‘Büyücülük’ Akustik Rezonansa mı Dayanıyordu?