En Eski Cinsiyet Kromozomu 380 Milyon Yıl Önce Ahtapotlarda Ortaya Çıktı
Araştırmacılar hayvanlarda bilinen en eski cinsiyet kromozomunu keşfettiler. Bu, yaklaşık 380 milyon yıl önce ahtapotların antik atasında ortaya çıkan ahtapot Z kromozomudur.
Eşeyli üreme doğada her zaman genetikle bağlantılı değildir. Bazen çevre, bir dişinin mi yoksa bir erkeğin mi gelişeceğini etkiler. Ahtapotların akraba olduğu ve cinsiyet kromozomlarının en eskisi olduğu ortaya çıktı.
Evrimsel genetikçi Andrew Kern, “Muhtemelen bugüne kadar bilinen en eski hayvan cinsiyet kromozomlarına rastladık” diyor. “Mürekkep balığı ve ahtapot gibi kafadan bacaklı yumuşakçalarda cinsiyetin belirlenmesi bir gizemdi ve genlerin nasıl dahil olduğuna dair ilk kanıtı bulduk.”
Çoğu memeli ve bazı böcekler de dahil olmak üzere birçok hayvanda cinsiyet kromozomları bir bireyin ‘erkek’ mi yoksa ‘dişi’ mi olacağını belirler. İnsanlarda dişiler genellikle iki X cinsiyet kromozomuna, erkekler ise genellikle bir X ve bir Y cinsiyet kromozomuna sahiptir.
Ancak kalamar ve ahtapot gibi yumuşak vücutlu hayvanları ve nautilus gibi sert kabuklu canlıları içeren kafadanbacaklı yumuşakçalar gibi bazı hayvan grupları için araştırmacılar bir bireyin cinsiyetinin nasıl belirlendiğini bilmemektedir.
Bilim insanları genellikle bazı sürüngenler ve balıklarda olduğu gibi sıcaklık gibi çevresel faktörlerin rol oynadığına inanıyor.
Z kromozomu arayışı
2015 yılında araştırmacılar ilk kez bir kafadanbacaklı yumuşakçanın, erkek Kaliforniya ahtapotu Octopus bimaculoides’in genomunu dizilediklerini bildirdiler.
Son çalışmada, Kern ve meslektaşları dişi Kaliforniya ahtapotunun genom haritasını çıkardı. 29 çift kromozom ve kromozom 17 adı verilen tek bir kromozom buldular. Buna karşılık, erkek ahtapotun genomunda kromozom 17’nin iki kopyası vardı. Bu fark, araştırmacıların kromozom 17’nin cinsiyet kromozomu olduğu hipotezini ortaya atmalarına yol açtı.
Diğer ahtapotlardan O. bimaculoides’in DNA dizilimi bu fikri doğruladı. Erkeklerde her zaman kromozom 17’nin iki kopyası bulunurken, dişilerde bir kopya vardı. Kromozom 17, spermde bulunan bir protein de dahil olmak üzere insan üreme dokularındaki proteinleri kodlayanlara benzer birkaç gen içerir.
Kuşlar ve kelebekler de dahil olmak üzere hayvanlarda erkeklerde iki adet Z cinsiyet kromozomu bulunurken, dişilerde bir adet Z ve bir adet W cinsiyet kromozomu bulunur.
Ancak araştırmacılar dişi ahtapotlarda bir W kromozomu tespit edemedi. Bu da erkeklerin ZZ, dişilerin ise ZO cinsiyet kromozomlarına sahip olduğunu ve “O” harfinin W kromozomunun olmadığını gösterdiğini düşündürmektedir.
Ekip ayrıca diğer bazı ahtapot ve kalamar türlerinde de Z kromozomları buldu, ancak nautilus’ta bulamadı.
Kern, “Bu örüntü, Z kromozomunun modern kalamar ve ahtapotları ortaya çıkaran soyda, bu soyun sert kabuklu nautiluslardan ayrılmasından sonra ortaya çıktığını gösteriyor” diyor.
Genetikçi, bunun Z kromozomunun ilk olarak 450 ila 250 milyon yıl önce ortaya çıktığı ve günümüze kadar ulaştığı anlamına geldiğini belirtiyor. Daha önce bilinen en eski hayvan cinsiyet kromozomunun yaklaşık 180 milyon yıl önce mersin balıklarında ortaya çıktığı düşünülüyordu.
Ahtapotlar denizlerin aristokratlarıdır
Sarah Carey, “Bu makalede sunulan veriler, kafadanbacaklı yumuşakçaların hem hayvanlar hem de bitkiler arasında en eski cinsiyet kromozomlarından bazılarına sahip olduğunu kesinlikle göstermektedir” diyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: En Eski Cinsiyet Kromozomu 380 Milyon Yıl Önce Ahtapotlarda Ortaya Çıktı
Yünlü Mamutu “Diriltmeye” Çalışan Bir Şirket Kök Hücre Konusunda Çığır Açtı