Dünyanın Tarihini Yeniden Yazdıran Felaket: Zincirleme Reaksiyonun Keşfi
100 milyon yıl önce meydana gelen bir dizi yoğun çevresel olay, deniz türlerinin yaygın bir şekilde yok olmasına yol açtı.
Bilim insanları, milyonlarca yıl önce okyanuslar ve kıtalar arasındaki bir “takım” etkileşiminin deniz yaşamında büyük bir yıkıma yol açarak Dünya’daki evrimin seyrini önemli ölçüde değiştirdiğini ortaya çıkardı.
Çalışmaları, 185 ila 85 milyon yıl önce meydana gelen ve okyanus anoksik olayları olarak adlandırılan bir dizi ciddi çevresel kriz için yeni bir açıklama ortaya çıkardı. Bunlar, denizlerin çözünmüş oksijenden kritik bir şekilde tükendiği zaman meydana geldi.
Çalışmaya öncülük eden Southampton Üniversitesi’nden uzmanlar, bu olayların deniz türlerinin kitlesel yok oluşları da dahil olmak üzere önemli biyolojik çalkantılara yol açtığını söyledi. Bulgular yakın zamanda Nature Geoscience dergisinde yayınlandı.
Southampton’da Dünya Bilimi Profesörü olan baş yazar Tom Gernon şunları söyledi: “Okyanus anoksik olayları, gezegenin ekosistemlerinde sıfırlama düğmesine basmak gibiydi. Zorluk, düğmeye hangi jeolojik kuvvetlerin bastığını anlamaktı.”
Çalışma, Southampton Üniversitesi tarafından, İngiltere’deki Leeds, Bristol, Avustralya’daki Adelaide, Hollanda’daki Utrecht, Kanada’daki Waterloo ve ABD’deki Yale üniversitelerinden akademisyenlerin işbirliğiyle gerçekleştirildi.
Deniz Bozulmalarının Arkasındaki Jeolojik Kuvvetler
Araştırmacılar, Jura ve Kretase Dönemleri’nde levha tektoniği kuvvetlerinin okyanus kimyası üzerindeki etkisini incelediler, topluca Mezozoik dönem olarak bilinir.
Prof. Gernon, Dünya tarihinin bu bölümünün genellikle dinozorların çağı olarak adlandırıldığını ve Birleşik Krallık’ın güney kıyısındaki Jura Sahili boyunca ve Yorkshire’daki Whitby ve Doğu Sussex’teki Eastbourne uçurumları boyunca ünlü bir şekilde ortaya çıktığını söyledi.
Gondwana süper kıtası bir zamanlar dinozorlar tarafından dolaşılıyordu. Kredi: Southampton Üniversitesi
Ekip, istatistiksel analizleri ve gelişmiş bilgisayar modellerini birleştirerek okyanustaki kimyasal döngülerin, bir zamanlar dinozorların dolaştığı büyük kara parçası olan süper kıta Gondwana’nın parçalanmasına nasıl makul bir şekilde yanıt vermiş olabileceğini araştırdı.
Prof. Gernon şunları ekledi: “Mezozoik dönem, bu kara parçasının parçalanmasına tanık oldu ve bu da dünya çapında yoğun volkanik aktiviteye yol açtı. Tektonik plakalar kaydıkça ve yeni deniz tabanları oluştukça, yaşam için gerekli bir besin olan büyük miktarda fosfor, volkanik kayaların aşınmasıyla okyanuslara salındı. En önemlisi, hem deniz tabanında hem de kıtalarda, okyanusları dönüşümlü olarak bozan birden fazla kimyasal aşınma darbesine dair kanıtlar bulduk.”
Prof. Gernon, “Bu bir jeolojik takım oyunu gibi,” dedi.
Üniversitelerden uzmanlar, bu aşınma darbelerinin zamanlamasının kaya kayıtlarındaki çoğu okyanus anoksik olayıyla uyuştuğunu buldu.
Deniz Yaşamı ve Ekosistemler Üzerindeki Etki
Aşınmayla ilişkili fosfor akışının okyanusa doğal bir gübre gibi davranarak deniz organizmalarının büyümesini artırdığını öne sürüyorlar.
Ancak araştırmacılar, bu gübreleme olaylarının deniz ekosistemleri için büyük bir maliyete yol açtığını söyledi.
Leeds Üniversitesi’nde Dünya Sistemi Evrimi Profesörü olan ortak yazar Benjamin Mills, biyolojik aktivitedeki artışın büyük miktarda organik maddenin okyanus tabanına batmasına ve burada büyük miktarda oksijen tüketmesine yol açtığını söyledi.
Şunları ekledi: “Bu süreç sonunda okyanusların büyük bölümlerinin anoksik veya oksijensiz hale gelmesine neden oldu ve çoğu deniz yaşamının yok olduğu ‘ölü bölgeler’ yarattı. Anoksik olaylar genellikle yaklaşık bir ila iki milyon yıl sürdü ve deniz ekosistemleri üzerinde derin etkilere sahipti ve bunun mirası bugün bile hissediliyor. Bu olaylar sırasında biriken organik madde açısından zengin kayalar, küresel olarak ticari petrol ve gaz rezervlerinin açık ara en büyük kaynağıdır.”
Modern Çevresel Zorluklar İçin İçgörüler
Mezozoik’teki aşırı biyolojik karmaşanın nedenini açıklamanın yanı sıra, çalışmanın bulguları besin aşırı yüklenmesinin günümüzde deniz ortamları üzerinde yaratabileceği yıkıcı etkileri vurgulamaktadır.
Araştırmacı ekibi, günümüzdeki insan faaliyetlerinin ortalama okyanus oksijen seviyelerini yaklaşık yüzde iki oranında nasıl düşürdüğünü ve bunun anoksik su kütlelerinde önemli bir genişlemeye yol açtığını açıkladı.
Prof. Gernon şunları ekledi: “Jeolojik olayları incelemek, Dünya’nın gelecekteki iklimsel ve çevresel streslere nasıl tepki verebileceğini anlamamıza yardımcı olabilecek değerli içgörüler sunar.”
Genel olarak, ekibin bulguları, özellikle tektonik ve iklimsel çalkantı dönemlerinde, Dünya’nın katı iç kısmı ile yüzey ortamı ve biyosferi arasında beklenenden daha güçlü bir bağlantı olduğunu ortaya koymaktadır.
Prof. Gernon, “Dünya içindeki bir dizi olayın yüzeyi nasıl etkileyebileceği ve bunun genellikle yıkıcı etkilere yol açabileceği dikkat çekicidir.” diye ekledi. “Kıtaları parçalamak, evrimin seyri üzerinde derin yankılara sahip olabilir.”
Kaynak: https://scitechdaily.com
Mars’ta Su İzleri: Yaşamın İhtimalleri ve Gizli Okyanusların Keşfi