Dünya’nın İkizi mi? Venüs’ün Gizemli Değişimi Sürprizlerle Dolu
Venüs üzerine yapılan yeni bir çalışma, bu son derece misafirperver olmayan dünyanın Dünya’ya sandığımızdan daha çok benzeyebileceğini gösteriyor.
On yıllar önce toplanan arşiv verilerinin yeni bir incelemesi, yabancı gezegenin yüzeyini deforme eden ve kabuğunu geri dönüştüren tektonik benzeri süreçlerin devam ettiğini gösteriyor. Eğer durum buysa, Venüs yüzeyindeki korona adı verilen büyük, yuvarlak özellikler, gezegenin iç süreçlerine dair anlayışımızın kilidini açan anahtar olabilir.
Maryland Üniversitesi ve NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nden gezegen bilimci Gael Cascioli, “Koronalar bugün Dünya’da bulunmuyor; ancak gezegenimiz gençken ve levha tektoniği oluşmadan önce var olmuş olabilirler” diyor.
“Yerçekimi ve topografya verilerini birleştiren bu araştırma, şu anda Venüs’ün yüzeyini şekillendiren olası yeraltı süreçlerine yeni ve önemli bir bakış açısı sağlamıştır.”
Venüs’teki koronaların Magellan görüntüleri: sol üstten saat yönünde: Artemis, Quetzalpetlatl, Bahet ve Fotla (NASA/JPL-Caltech)
Venüs, Dünya gibi tektonik plakalara sahip değildir. Dünyamızda, kabuğun bölündüğü parçalanmış plakalar canlı, aktif bir jeoloji ve yüzey özellikleri oluşturmakta, ısının kaçmasına ve kabuk malzemesinin geri dönüşümüne izin vermektedir.
Bununla birlikte, tektonik plakalar olmasa bile, Venüs yüzeyi aşağıdan yukarı iten ve deformasyonlar yaratan iç faaliyetin kanıtlarıyla doludur. Bu özelliklerden biri de koronalardır. Koronalar biraz çarpma kraterlerine benzerler, taç gibi yükseltilmiş bir halkadan oluşurlar, çökük bir ortayı çevrelerler ve dışa doğru yayılan eşmerkezli kırıklar vardır. Yüzlerce kilometre genişliğinde olabilirler.
Bilim insanları başlangıçta bu yapıların krater olduğunu düşündüler, ancak daha yakın analizler doğada volkanik olduklarını ortaya çıkardı. Gezegenin iç kısmından yükselen sıcak erimiş madde bulutlarının, yüzeyi yukarı doğru iterek bir kubbe oluşturması ve daha sonra bulut soğuduğunda içe doğru çökmesi sonucu oluştukları düşünülmektedir. Erimiş malzeme daha sonra çökmüş kubbenin kenarlarından sızarak halkayı oluşturur.
Venüs’te tektonik plakalar bulunmamasına rağmen, tektonik aktivitenin manto plüsleri ve litosfer arasındaki etkileşimler şeklinde var olduğu düşünülmektedir. Araştırmacılar bu etkileşimlerin koronaların altında gerçekleşiyor olabileceğini düşündüler.
Dumanlar yoluyla koronaların oluşumu için farklı senaryoları tanımlayan modeller geliştirdiler. Daha sonra bu modelleri, 1990’larda Venüs’ün yörüngesinde birkaç yıl geçiren ve Venüs’ü inceleyen NASA’nın Magellan sondası tarafından toplanan yerçekimi ve topografya gözlemleriyle karşılaştırdılar.
Topografya verilerini 75 koronayı tanımlamak için, yerçekimi verilerini ise koronaların altında neler olup bittiğini anlamak için kullandılar. Ekip, koronaların 52’sinin, çevreleyen malzemeden daha az yoğun olan ve muhtemelen tektonik süreçleri yönlendiren sıcak, yüzer erimiş malzeme bulutlarını kapsadığını buldu.
Dünya’da gerçekleşen iki süreç Venüs’teki koronaların altında da gerçekleşiyor olabilir. Birincisi dalma-batma. Dünya’da bu, bir tektonik levhanın kenarı, bitişik levhanın kenarının altına girdiğinde meydana gelir.
Venüs’te ise biraz daha farklı görünür. Bir plume yukarı doğru itilirken, yüzey malzemesini dışa doğru yayılmaya ve diğer yüzey malzemeleriyle çarpışmaya zorlar, bazılarını mantoya doğru iter.
Venüs’teki koronaların altında meydana gelebilecek farklı tektonik aktivite türlerinin çizimleri. (Anna Gülcher, CC BY-NC)
Diğer süreç ise litosferik damlamadır. Litosferin veya kabuğun alt tarafı alttan ısıtıldıkça, yavaş yavaş kendi kendini eritmeye başlayabilir, yine de aşağıdaki erimiş malzemeden daha soğuk ve daha yoğun olan sümüksü damlalar oluşturur, böylece sonunda kırılır ve gezegenin iç kısmına düşer.
Elbette bundan emin değiliz. Yakıcı yüzey sıcaklıkları, ezici atmosferik basıncı ve asit yağmurları arasında Venüs, keşif için epeyce engel teşkil ediyor. Bununla birlikte, bilim insanları koronaların, en azından kendi dünyamızla potansiyel paralellikleri nedeniyle, gelecekteki araştırmalar için önemli bir odak noktası olması gerektiğini söylüyorlar.
“Koronalar Venüs’te bol miktarda bulunuyor. Bunlar çok büyük özelliklerdir ve insanlar yıllar boyunca nasıl oluştuklarına dair farklı teoriler öne sürmüşlerdir” diyor İsviçre’deki Bern Üniversitesi’nden gezegen bilimci Anna Gülcher.
“Çalışmamız için en heyecan verici şey, artık büyük olasılıkla oluşumlarını yönlendiren çeşitli ve devam eden aktif süreçler olduğunu söyleyebilmemizdir. Aynı süreçlerin Dünya tarihinin erken dönemlerinde de meydana gelmiş olabileceğine inanıyoruz.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Venüs’ün Kötüleşen Dünya Gibi Olduğunu Düşünüyorduk. Ya Yanılıyorsak