Dünyanın En Eski Tapınağı Göbeklitepe Astronomik Bir Gözlemevi mi?
Benzerlerinden binlerce yıl önce inşa edilmiş olan Göbekli Tepe muazzam derecede hayranlık uyandırıcıdır. Amacı hakkındaki spekülasyonlar oldukça yaygındır ve bunların birçoğu, akla yatkın ancak kanıtlanmamış olanlardan tamamen akıl dışı olanlara kadar değişen astronomik bir amaca hizmet ettiğini öne sürmektedir.
Göbekli Tepe inşa edildiğinde dünya son Buzul Çağı’ndan yeni çıkıyordu. Daha da dikkat çekici olanı, tarım belki de henüz icat edilmemişti ve çömlekçilik kesinlikle yoktu. Yine de bir şekilde yarı göçebe insanlar, binlerce yıl sonra torunlarını hayrete düşürecek bir taş yapı inşa etmeyi başardılar ve gömülü de olsa günümüze kadar ayakta kaldılar.
Yaklaşık 12.000 yıllık bu yapıyı inşa eden insanlar hakkında neredeyse hiçbir şey bilmesek de, arkeologların dini amaçlara hizmet ettiğini düşündükleri daha yeni tapınaklarla yeterince özellik paylaşıyor. Burada uygulanan dinin doğası hakkında çok az şey biliniyor, ancak dev taşların üzerindeki çok sayıda hayvan oyması, bunların inşaatçılar için büyük önem taşıdığını gösteriyor.
Işık kirliliği ve çok kanallı akşam eğlencelerinden önceki zamanlarda, insanlar gece gökyüzüne bugün çoğumuzun olduğundan çok daha yakından bağlıydı. Stonehenge gibi daha genç neolitik dönemlere ait pek çok yer, önemli tarihlerde güneşin doğuşuyla aynı hizaya gelecek şekilde inşa edilmiştir. Sonuç olarak, binlerce yıl önce bir dağın tepesine inşa edilmiş bir tapınağın gökleri incelemek için kullanılmış ve muhtemelen bunu kolaylaştırmak için düzenlenmiş olabileceği fikrinde mantıksız bir şey yoktur.
Ancak Göbekli Tepe’nin dış hatlarında güneş veya ay ile ilgili herhangi bir anlam bulunamamıştır. Bunun yerine, insanlar hangi yıldızların merkezde olduğu konusunda anlaşmazlığa düşerken, yönelimini yıldızlarla ilişkilendirmeye çalışmışlardır. Politenico di Milano’dan Profesör Giulio Magli, Sirius ile bir hizalama önerirken, diğerleri Orion veya Cygnus’u öne sürmüştür.
Ancak bu fikri kanıtlamak ya da çürütmek mümkün değildir. Her bir yıldızın yılın belirli zamanlarında doğup battığı yerler, Dünya’nın presesyonu sayesinde yüzyıllar içinde değişiyor. Göbekli Tepe’nin ne zaman inşa edildiğine dair bilgimiz, Sirius’un ya da başka bir yıldızın o zamanki konumunu bize söyleyecek kadar kesin değil.
Daha da heyecan verici, ancak bilimsel açıdan şüpheli bir fikir ise tapınağın, dünyanın yaklaşık bin yıl boyunca dramatik bir şekilde soğuduğu Younger Dryas olayını başlatan bir kuyruklu yıldızın çarpışmasını kaydettiğidir. Younger Dryas kesinlikle gerçekti, ancak bunun bir kuyruklu yıldızdan kaynaklanmış olma ihtimali, bilimin çeşitli alanlarında en hararetli şekilde tartışılan fikirlerden biridir ve normalde yumuşak huylu olan bireyleri her iki tarafta da tutku nöbetlerine sürükleyebilmektedir.
Kuyruklu yıldız çarpması teorisini destekleyenler arasında bile, olayın Göbekli Tepe’de kaydedildiğini iddia edenler azınlıktadır. Yine de Edinburgh Üniversitesi’nden bir ekip, Akbaba Taşı olarak bilinen tapınağın bir bölümündeki oymaların ani bir kuyruklu yıldız patlamasını temsil ettiğini iddia ediyor. Daha da ileri giderek, Akbaba Taşı üzerinde tasvir edilen yıldızları, 13.000 yıl önceki halleriyle belirli takımyıldızlarla eşleştirebildiklerini iddia ediyorlar.
Eğer doğruysa, bu sadece kuyruklu yıldız-Younger Dryas teorisini doğrulamakla kalmaz, aynı zamanda olayları oldukça kesin bir şekilde tarihlendirir. Ayrıca Göbekli Tepe’yi inşa edenlerin güncel olaylara son derece uyumlu olduklarını da gösterecektir. Ancak, en başından beri bölgedeki arkeologlar kuşkularını dile getirdiler. Bu durum değişmiş gibi görünmüyor. Bazı hakemli makaleler çalışmaya atıfta bulunuyor, ancak orijinal yazarların kendileri tarafından yazılmadığı sürece, referanslar çoğunlukla kuyruklu yıldız çarpması teorisinin diğer yönleriyle ilgili makalelerde teğet geçiyor. Arkeologlar bu fikri takip edecek yeterli bulguya ulaşamadılar.
Kuyruklu yıldız felaketi Göbekli Tepe teorisi uç bir teori olabilir, ancak inşaatçılara (muhtemelen aşırı) saygılı davranıyor. Buranın daha gelişmiş bir ırkın rehberliğinde inşa edildiğini iddia edenler ise öyle değil. Bu, dünyanın en büyük antik yapılarının çoğunda ortak olan bir hikayedir. Bu tür şeylerin bu kadar sınırlı bir teknolojiyle nasıl inşa edilebildiğine dair doğal merakımıza dayanır ve buradan – kesin izler bırakmayan – daha gelişmiş figürlerin işin içinde olması gerektiği inancına atlar.
Bu fikir, özellikle de etkileyici yapılar Avrupa dışında yer aldığında, yani bu yapıları inşa edenler beyaz olmadığında popüler olmaktadır. Eski halklar tarafından inşa edilen şaşırtıcı mimari, onların modern torunlarının entelektüel açıdan daha aşağı olduğu fikrini güçlü bir şekilde çürütmektedir. Bu da söz konusu yapıları uzaylıların, Atlantislilerin ya da proto-Masonların (evet gerçekten) eseri olarak açıklama telaşına yol açmaktadır.
Önerileri inandırıcı olsun ya da olmasın, Göbekli Tepe’nin bir gözlemevi olduğunu söyleyenlerin ortak noktası “dünyanın en eskisi” olduğudur. Ancak, bu kadar eski büyük tapınaklar ya da diğer büyük yapılar bilinmese de, bu durum gözlemevleri için geçerli olmayabilir. Yerli Avustralyalılar tarafından yerleştirilen taşlar gündönümlerinde Güneş ile aynı hizaya geliyor gibi görünmektedir ve güvenilir bir şekilde tarihlendirilmemiş olsalar da oluşumları 14.000 yıl öncesine dayanıyor olabilir. Göbekli Tepe gökyüzünü izlemek için kullanılmış olsa bile, bunu aşmakta zorlanabilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber