Dünyanın En Büyük Şempanze Kolonisi Neden İç Savaşa Girdi?
Uganda’daki vahşi şempanzeler iki ayrı topluluğa ayrıldı ve daha sonra birbirlerine karşı ölümcül saldırılar düzenledi. Araştırmacılar, bu çatışmanın yalnızca sosyal ilişkilerin kutuplaşmayı ve şiddeti nasıl körükleyebileceğini gösterdiğine inanıyor.
Dünyanın bilinen en büyük vahşi şempanze topluluğu kalıcı olarak iki ayrı gruba ayrıldı. Teksas Üniversitesi Austin ve diğer kurumlardan araştırmacılar, vahşi şempanzeler arasında ilk kez açıkça teyit edilen kalıcı bir bölünmeyi ve ardından gelen ölümcül şiddeti belgeleyen bu nadir olayı Science dergisinde bildirdi. Çalışma, Netflix dizisi Chimp Empire’da yer alan Uganda’nın Kibale Milli Parkı’ndaki Ngogo şempanzelerinin 30 yıllık gözlemlerine dayanıyor.
Araştırmanın ilk 20 yılında şempanze topluluğu birleşik kaldı. Bireyler, daha büyük grup içinde sosyal bağlarını korurken, “kümeler” olarak bilinen esnek alt gruplar arasında düzenli olarak hareket etti. Bu bölünme-birleşme sosyal yapısı şempanzelerde yaygındır; üyeler geçici olarak ayrılır ve daha sonra tekrar birleşir.
Bu durum 2015 yılında değişmeye başladı; araştırmacılar, giderek birbirlerinden uzaklaşan Batı ve Orta gruplar arasında artan bir bölünme fark ettiler. Bu değişim, erkek egemenliği hiyerarşisindeki değişikliklerle birlikte gerçekleşti ve daha büyük topluluğun bağlantısını korumaya yardımcı olabilecek birkaç yetişkin erkeğin ölümünün ardından geldi.
Orta ve Batı gruplarından erkek şempanzeler, bölünmeden önce birlikte oturuyorlar. Fotoğraf: John Mitain.
Eski Müttefikler Arasında Ölümcül Şiddet Patlak Verdi
2018 yılına gelindiğinde, bölünme kalıcı hale gelmişti. Şempanzeler, her biri kendi bölgesini işgal eden Batı ve Orta olmak üzere iki bağımsız grup oluşturdu. Ardından, Batı grubu, Orta grubun üyelerine karşı bir dizi ölümcül saldırı başlattı. 2018’den 2024’e kadar araştırmacılar, yetişkin erkeklere yönelik yedi saldırıyı ve yavrulara yönelik 17 saldırıyı doğrudan gözlemledi veya güçlü bir şekilde tahmin etti.
UT Austin’de antropoloji doçenti ve çalışmanın baş yazarı Aaron Sandel, “Özellikle dikkat çekici olan şey, şempanzelerin eski grup üyelerini öldürmesidir” diyor. “Yeni grup kimlikleri, yıllardır var olan işbirlikçi ilişkilerin yerini alıyor.”
Kalıcı Şempanze Bölünmeleri Neden Bu Kadar Nadirdir?
Birçok primat türü, zamanla doğal olarak daha küçük gruplara ayrılır ve bu da genellikle yiyecek ve diğer kaynaklar için rekabeti azaltır. Şempanzeler arasında kalıcı bölünmeler son derece nadirdir. Genetik kanıtlar, bu tür bölünmelerin yaklaşık her 500 yılda bir meydana gelebileceğini göstermektedir. Belgelenmiş diğer tek vaka ise 1970’lerde Tanzanya’daki Gombe’de, Jane Goodall’ın uzun soluklu araştırma projesi sırasında yaşanmıştır.
2015’teki ayrılıktan önce, Orta gruptaki şempanzeler, dışarıdan gelenlerle karşı karşıya gelmeden önce Batı grubunun üyelerini kucaklıyorlardı. Fotoğraf: Aaron Sandel.
Bu önceki olay, Gombe’deki araştırmacıların şempanzelere yiyecek sağlaması nedeniyle tartışmalı kalmıştı. Ngogo’da ise yiyecek temini yapılmadığı için bilim insanları şempanze davranışlarına daha eksiksiz ve doğal bir bakış açısı elde ettiler. Araştırma ayrıca, Michigan Üniversitesi’nde emekli antropoloji profesörü John Mitani’nin yaklaşık 30 yıllık çalışmasının yanı sıra büyük bir araştırma ekibi ve Ugandalı saha personeli tarafından da desteklendi.
Sandel, “Bunu bir iç savaş olarak adlandırmaktan kaçınmanızı tavsiye ederim,” diyor. “Ancak bu şempanzelerde gözlemlediğimiz kutuplaşma ve kolektif şiddet, kendi türümüz hakkında bize fikir verebilir.”
Şempanze Çatışmasının İnsan Şiddeti Hakkında Ortaya Koydukları
Araştırmacılar, bulgularının, iç savaşlar da dahil olmak üzere insan savaşlarının esas olarak etnik köken veya din gibi kültürel kimlikler tarafından yönlendirildiği fikrine meydan okuduğunu söylüyor.
Sandel, “Eğer sadece ilişkisel dinamikler, dil, etnik köken veya ideoloji olmaksızın şempanzelerde kutuplaşmaya ve ölümcül çatışmalara yol açabiliyorsa, o zaman insanlarda bu kültürel işaretler daha temel bir şeye göre ikincil olabilir” diyor. “Eğer bu doğruysa, kişisel yaşamlarımızda toplumsal çatışmaları azaltma potansiyelimiz olabilir ve bu bana umut veriyor. Makalemizin de sonuçlandırdığı gibi, barış için fırsatları bireyler arasındaki küçük, günlük uzlaşma ve yeniden birleşme eylemlerinde bulabiliriz.”
Kaynak: https://scitechdaily.com