Dünya Rekoru Kıran 16.000’den Fazla Dinozor İzi, Taşta Donmuş Bir Anı Ortaya Çıkarıyor
Gerçek iskelet fosillerinin nadir bulunduğu Bolivya’da inanılmaz bir dinozor otoyolunun kapsamı ortaya çıkarıldı. Her boyuttan yaratığa ait 16.000’den fazla ayak izi ve kuyruk izleri tamamen belgelendi ve teropod aktivitesinin ölçeği bile daha önce hiç görülmemiş bir boyutta
Raúl Esperante’nin de aralarında bulunduğu bir bilim insanları ekibi, Bolivya’daki Torotoro Milli Parkı’nda tek bir Kretase çamur düzlüğü üzerinde bulunan bu yeni küresel megasite olan Carreras Pampas patika yolunun belgelerini yayınladı. Bilim insanları burada, her biri yalnızca tür çeşitliliğine değil, aynı zamanda davranışlarına da büyüleyici bir bakış açısı sunan, eşi benzeri görülmemiş sayıda ve çeşitlilikte patika barındıran dokuz ayrı bölgeyi ayrıntılı olarak ele alıyor.
Daha önce yapılan araştırmalarda bu bölgenin tarihi yollar açısından önemli bir merkez olduğu belirlenmişti ancak şimdiye kadar bu alanın büyüklüğü bilinmiyordu.
Esperante, “Bu alan, bölgenin geçmişine açılan çarpıcı bir pencere,” dedi. “Sadece bu bölgeden kaç dinozorun geçtiğini değil, aynı zamanda geçerken neler yaptıklarını da görüyoruz.”
Birden fazla katmanda biriken ve farklı zaman dilimlerini detaylandıran tipik iz yollarının aksine, burası yaklaşık 7.500 m²’lik (1,85 dönüm) tek bir tortul alanıdır ve her boyuttan dinozor, muhtemelen sadece birkaç saat içinde bu alanı çaprazlama geçmiştir. Araştırmacılar, neredeyse ideal jeolojik koşullar altında korunmuş 1.321 iz yolu, 289 izole ayak izi, yüzlerce kesintisiz yüzme izi, birkaç kuyruk sürükleme izi ve dağınık kuş ayak izi saydılar.
Bölgede bu kadar çok yaya trafiği varken sonra hiç olmaması biraz abartılı gibi görünse de, ayak izleri durumun böyle olduğunu gösteriyor. Tüm bu aktivite belki de birkaç saat içinde gerçekleşmiş ve dinozorlar gittikten sonra, kurumaya başlamadan önce başka hiçbir hayvan yüzeye ulaşmamış. Bu, neden bu kadar çok üst üste binen patika varken, daha sonra ayak basıldığına dair neredeyse hiç kanıt olmadığını açıklıyor. Hikâyenin geri kalanına gelince, bu tamamen net değil.
Keşfin ortaya koyduğu şey, bölgenin bir gelgit çamur düzlüğünün parçası gibi görünmesi ve korunmuş tortudaki dalgalanma izlerinin, yaya trafiğinin çoğunun su kenarına yakın olduğunu göstermesidir. İzlerin büyük çoğunluğu, kuş boyutundan büyük, yırtıcı bireylere kadar değişen teropodlara aittir ve yaklaşık 16.600 iz korunmuştur. Bazıları sadece birkaç santim uzunluğunda olan daha küçük izler, çamurda koşan veya fırlayan minik hayvanları gösterirken, orta boy etoburlar pençe girintileriyle birlikte üç parmaklı izlerini bırakmıştır. Bu arada, daha büyük teropodlar, kısa koşu veya sürat koşularını andıran bölümler de dahil olmak üzere, uzun adımlarla geniş ve derin izler bırakmıştır.
En sıra dışı bulgulardan biri, bugüne kadar belgelenen en yüksek sayı olan yüzme izlerinin bulunduğu bölümdür. Bu izler, yüzen bir hayvanın tortuya yalnızca ara sıra dokunduğunu gösteren aralıklı ayak parmakları izleri göstermektedir. Bazılarında ise dinozorun kısa bir süre diple temas ettikten sonra tekrar yüzeye çıktığı aralıklı “tekne” izleri görülmektedir. Bunlar bir araya geldiğinde, dinozorların sığ suda nasıl hareket ettiğine dair nadir kanıtlar elde edilmektedir.
Araştırmacılar, “Yürüyüş izleri parkur alanında bol miktarda bulunuyor ve birçoğu, sağ ve sol arasında düzenli aralıklarla değişen 1-3 çizikten oluşan iz yolları oluşturuyor,” diye belirtti. “İzler mükemmel koruma koşullarında ve üç farklı morfotip tespit ettik. Bazı yüzme izleri yürüyüş yollarını kesiyor ve çoğu yüzme izi SSE’ye doğru yöneliyor. Yüzme izleri, morfolojik özelliklerine dayanarak geçici olarak Characichnos iknotaksonuna atanıyor.”
Aynı derecede çarpıcı olan, ne oldukları konusunda hiçbir tahmine yer bırakmayan birkaç kuyruk sürükleme izidir; çünkü belirgin ayak izlerinin arkasında görünürler. Fosil kayıtlarında belirgin kuyruk sürüklemeleri son derece nadirdir ve burada olduğu gibi kısmi izlerin yoruma ne kadar açık olduğu nedeniyle sıklıkla tartışılır. Dinozor trafiğinin arasında, kıyı kuşu benzeri yiyecek toplayıcıların da bulunduğunu düşündüren küçük, ince parmaklı izler de bulunmaktadır.
Araştırmacılar, “Kuyruk izleri, dinozorların yumuşak bir yüzeye batmaya tepki olarak bir tür lokomotif davranış sergilediğini ve bunun sonucunda kuyruklarının yüzeyle temas ettiğini gösteriyor,” diye belirtti. “Ancak, sığ izlerle ilişkili kuyruk izlerinin varlığı, yüzeye batmanın yanı sıra bazı mekanizmaların da belirli durumlarda kuyruk izlerinin oluşumuna katkıda bulunduğunu gösteriyor.”
İlginçtir ki, ayak izlerinin bazıları, omurgasızların kuruyan çamurda tüneller kazarak oluşturdukları küçük “rozet” yuvaları içeriyor. Bu yuvalar dinozor izlerinin içinde yer aldığından, izlerin yalnızca basınçla oluşmuş daha derin izler değil, gerçek yüzey izleri olduğunu doğruluyor.
Buna ek olarak, izlerin çoğu kabaca kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanıyor ve tortuda korunmuş dalgalanma izleri, bu dinozorların antik bir kıyı şeridi boyunca dolaştığını gösteriyor. Birçok dinozorun suya neredeyse paralel hareket etmesi, birçok tür tarafından kullanılan doğal bir seyahat koridorunu akla getiriyor. Bu izlerin yoğunluğu, zaman içinde bir anlık görüntüye işaret ediyor, ancak sürekli bir yaya trafiğine sahip.
Araştırmacılar, “Çok küçük omurgalı ayak izleri ve minyatür dinozor izlerinin bulunduğu patika alanlarının yanı sıra, Carreras Pampa patika alanı, dünya çapında bilinen en yüksek teropod izi yoğunluğuna sahip yerlerden biri olabilir,” diye yazdı. “Bol miktarda paralel ve yarı paralel patika yolu, bimodal yönelimle birlikte, bir tür grup davranışının varlığını güçlü bir şekilde gösteriyor. Patika yollarının üst üste gelmesi ve kesişmesi, teropod gruplarının her iki tercih edilen yönelimde de farklı zamanlarda yürüdüğünü gösteriyor.”
Belirttiğimiz gibi, Bolivya’da dinozor kemikleri nadirdir; ülkenin paleobiyolojisinin büyük bir kısmı iz fosillerden oluşmaktadır. Ancak Carreras Pampa keşfi sayesinde, bilim insanları artık daha fazla incelemek üzere gelişen bir aktivite merkezinin muazzam bir anlık görüntüsüne sahipler. Bu da Torotoro Milli Parkı’nı, dinozor yaşamı ve davranışlarına açılan dünyanın en önemli pencerelerinden biri haline getiriyor.
Esperante, “Bu alanda çalışmak harika, çünkü baktığınız her yer dinozor izleriyle kaplı,” diye ekledi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Dünya Rekoru Kıran 16.000’den Fazla Dinozor İzi, Taşta Donmuş Bir Anı Ortaya Çıkarıyor
Sudan Çölünde 4 Bin Yıllık, Tek Başına Gömülmüş Birinin Mezarı Keşfedildi
/Dünya Rekoru Kıran 16.000’den Fazla Dinozor İzi, Taşta Donmuş Bir Anı Ortaya Çıkarıyor/Dünya Rekoru Kıran 16.000’den Fazla Dinozor İzi, Taşta Donmuş Bir Anı Ortaya Çıkarıyor