Dünya Gezegeninde Helyum Tükeniyor mu?
Helyumun dünyada çok şaşırtıcı ve çok sıra dışı nitelikleri ve uygulamaları vardır. Evrende en bol bulunan ikinci element olmasına rağmen, helyum aslında Dünya’da oldukça nadirdir ve giderek daha da nadir hale gelmektedir. Gerçekten tükeniyor mu?
Helyum, radyoaktif uranyum ve toryumun doğal bozunumu ile üretilir, ancak bu süreç milyarlarca yıl sürer. Helyum şu anda doğal gaz çıkarma işleminin bir yan ürünü olarak yeraltı doğal gaz ceplerinden toplanmaktadır.
Ancak helyum çok hafif olduğu için, kaplardan ya da sürecin kendisinden kaçan gazlar eninde sonunda atmosferimizin sınırına doğru süzülür ve burada güneş rüzgarları tarafından Dünya’dan uzaklaştırılır. Amerikan Kimya Derneği’ne göre, helyumun genellikle yenilenemeyen tek gerçek kaynak olarak tanımlanmasının nedeni budur. Elveda helyum.
Louis’deki Washington Üniversitesi’nde kimyager olan Sophia Hayes, NPR’ye verdiği demeçte, “Dünya’da bulunan helyumun oluşması için binlerce yıl geçmesi gerekiyor,” dedi. “Tüm periyodik tablo içinde Dünya’dan kaçıp uzaya giden tek elementtir.”
Helyum inanılmaz derecede soğuk kaldığı için kullanışlıdır – -268,9°C (-452°F) ile herhangi bir elementin en düşük kaynama noktasına sahiptir. Bu özelliği onu özellikle MRI makinelerinde bulunan süper iletken mıknatısları soğutmak ve hatta uzay roketlerine güç sağlamak gibi işler için iyi hale getirir. Bloomberg’e göre İsviçre’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın çalışmaya devam edebilmesi için haftada yaklaşık 120 metrik ton helyuma ihtiyacı var.
“Helyum yenilenemeyen bir kaynaktır. NASA ve SpaceX sıvı yakıtlı roketler için helyuma ihtiyaç duyuyor. MRI endüstrisinin helyuma ihtiyacı var. İlaç endüstrisi helyuma bağımlı. Savunma Bakanlığı da öyle.” Northwestern Üniversitesi’nde fizik profesörü olan Bill Halperin NBC News’e konuştu.
ABD’de 1920’lerde zeplinler için kurulan Federal Helyum Rezervi dünyadaki helyumun yaklaşık yüzde 40’ını sağlıyordu ancak bu tesisin geleceği belirsiz. Rezervin son birkaç yıldır satılık olması gerekiyordu ancak çok sayıda gecikme yaşandı. Şimdi ise, helyum tedarik zinciri üzerindeki etkisi bilinmemekle birlikte, tedarikin önümüzdeki birkaç ay içinde nihayet özel sektöre satılabileceği görülüyor.
Katar, Tanzanya ve Cezayir de dahil olmak üzere sadece küçük bir avuç ülke önemli helyum kaynaklarına sahiptir. Rusya’nın da yeni bir helyum fabrikası açması bekleniyordu ancak çıkan bir yangın ve Ukrayna’daki savaş planları belirsiz hale getirdi.
Tahminler, dünyada ne kadar helyum kaldığı ve bunun ne kadar süreceği konusunda farklılık gösteriyor. St Andrews Üniversitesi’nde emeritus kimya profesörü olan David Cole-Hamilton, 2019 yılında Independent’a verdiği demeçte, geri dönüşüm için daha fazla çaba sarf edilmediği takdirde dünyanın yaklaşık 10 yıllık helyumu kaldığını tahmin ettiğini söyledi. Diğerleri ise 100 ila 200 yıllık helyum kullanımının en iyi tahmin olabileceğini öne sürüyor.
Tahminler ne olursa olsun, helyum fiyatlarının sürekli değişken doğasından bahsetmeksizin, endüstriye zincirleme etkileri çok büyük olabilir.
Tüm “açıklayıcı” makaleler, yayınlandıkları tarihte doğruluk kontrolörleri tarafından onaylanmıştır. Metin, resim ve bağlantılar, bilgileri güncel tutmak için daha sonraki bir tarihte düzenlenebilir, kaldırılabilir veya eklenebilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Fizikçiler uzak galaksilerdeki helyumu ölçerek evrenin neden var olduğunu anlayabilirler.