Donmadan Hayatta Kalmak: Buzlu Göllerin Altındaki Balık ve Organizmaların Gizli Yaşamı

Donmadan Hayatta

Donmadan Hayatta Kalmak: Buzlu Göllerin Altındaki Balık ve Organizmaların Gizli Yaşamı

Bir gölde yaşam en iyi zamanlarda bile zor olabilir, ancak kışla birlikte başka bir engel daha gelir – buz. Göllerin yüzeyinin donmasıyla birlikte ışık ve oksijen aniden çok daha sınırlı hale gelir. Bu potansiyel bir tehdit olabilir, ancak neyse ki gölde yaşayan organizmalar hayatta kalmak için bazı harika yollar bulmuşlardır.



Metabolik değişiklikler

Görünüşe göre balıklar da kış ayları söz konusu olduğunda biraz bize benziyor; daha az aktif oluyorlar. Bunun nedeni soğukkanlı olmalarıdır (bizim gibi değil), yani gölün sıcaklığı soğuduğunda metabolizmaları yavaşlar.

Ayrıca yüzeydeki buz tabakası da bir miktar yalıtım sağlayarak onlara yardımcı olur. Buzun altındaki nispeten daha sıcak su yoğundur ve bu nedenle gölün dibine çöker, burada balıklar bir araya gelir ve kış için üşürler. Koi ve gobiler gibi bazı türler kendilerini yumuşak tortulara gömme ve uyku durumuna geçme yeteneğine sahiptir. Bu süre zarfında kalp atış hızları düşer, çok fazla gıda ve oksijene ihtiyaç duymazlar ve fazla hareket etmezler.

Su dışındaki pek çok canlı da kışı atlatmak için benzer hileler kullanır. Bu yüzden serin aylarda Florida’ya giderseniz, uykulu ve düşen iguanalara karşı yanınıza bir kask almalısınız.

Dahili antifriz

Donmuş bir gölde balıklardan çok daha fazlasını bulabilirsiniz ve tartışmasız, acı sıcaklıklarda hayatta kalmak için en havalı yöntemlere sahip olan yerleşik böceklerdir.

Bazı böceklerin hücrelerinde bir tür antifriz bulunur. Ön camınıza püskürttüğünüz güçlü kokulu konservenin doğadaki karşılığı gibi olan bu kriyoprotektif madde, vücut sıvılarının donma noktasını düşüren özel karbonhidratlardan yapılmıştır. Bu, aksi takdirde böceğin hücrelerinin patlamasına ve ölümcül hasara yol açabilecek buz kristallerinin oluşmasını engeller.

Ancak diğer böcekler donma söz konusu olduğunda sadece sineye çeker ve buz kristallerinin işlerini yapmasına izin vermeye adapte olmuşlardır. Yusufçuk larvaları ve su kayıkçıları gibi gölde yaşayan böcekler, buz çekirdekleyicileri olarak bilinen donma sürecini kontrol etmeye yardımcı olan proteinler üretir. Bu, buz kristallerinin hücrelerine zarar vermesini engelleyerek onları dondurarak kurutmaya yardımcı olur.

Göllerin donması gerekir mi?

Çok sayıda göl için donma, daha büyük ve önemli bir sürecin parçasıdır. Göl devri olarak bilinen bu süreçte, göldeki su kelimenin tam anlamıyla yukarıdan aşağıya doğru döner ve yüzey tabakası yazın en sıcak, kışın ise en soğuk olur. Bu süreç, göl suları boyunca oksijen dağılımı için önemlidir, solunumun gerçekleşmesine ve böylece organizmaların hayatta kalmasına izin verir.

Bu nedenle göllerin erimesi ve devir sürecinin devam etmesi de önemlidir. Bir kez buzla kapandığında, durum birçok klişe hayatta kalma filminde bulunan bir olay örgüsüne benzer hale gelir – aniden sınırlı miktarda oksijen vardır ve yavaş yavaş tükenir.

Göllerde fitoplankton bulunabilir (kış aylarında daha düşük seviyelerde olsa da), bu da normalde karbondioksiti alıp fotosentez yoluyla oksijen üretir, ancak bunun için ışık gerekir ve bu da oldukça azdır. Göl çok uzun süre donmuş halde kalırsa, organizmalar oksijen eksikliğinden ölmeye başlayacaktır – balıklar gibi daha azını kullanmaya adapte olmuş olsalar bile, yaşamak için hala bir miktarına ihtiyaçları vardır.

Oksijen eksikliği zaman zaman donmuş küçük göllerde “kış ölümüne” de yol açabilir. Bitki yaşamı öldükçe, geriye kalan az miktardaki oksijen ayrışmaya yol açabilir, bu süreçte oksijen daha da azalır ve sonuç olarak daha fazla organizma ölür.

İklimin ısınmasıyla birlikte bu bir sorun olmayabilir – birçok göl her zamankinden daha erken eriyor ve bazıları hiç donmuyor. Bu durum göl sakinleri için olumlu gibi görünebilir, ancak hassas bir şekilde dengelenmiş devir sürecini ve dolayısıyla hayatta kalmak için ihtiyaç duydukları oksijen ve besin maddelerini bozabilir.

Kaynak: https://www.iflscience.com

Derleyen: Figen Berber 

Kar Topuna Döndüğünü Sandığımız Dünya, Tamamen Donmamış Olabilir

Bir yanıt yazın

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Çok Okunan Yazılar