Döner Aletlerin Atası Mısır’da Ortaya Çıktı: 5.300 Yıllık Metal Yaylı Matkap
Yukarı Mısır’daki Hanedanlık Öncesi döneme ait bir mezarlıktan çıkarılan küçük bir metal alet, erken Mısır teknolojisine dair görüşleri değiştiriyor.
Araştırmacılar, bu nesneyi Mısır’dan bilinen en eski metal matkap olarak tanımladı. Parça, ilk firavunların hüküm sürmesinden çok önce, MÖ dördüncü binyılın sonlarına tarihleniyor.
Arkeologlar bu aleti yaklaşık bir yüzyıl önce Badari’de buldular. 1920’lerden kalma kayıtlarda, sapına deri şerit sarılmış kısa bir bakır bızdan bahsediliyor.
Not kısaydı ve nesne on yıllarca pek dikkat çekmedi. Alet 63 milimetre uzunluğunda ve yaklaşık 1,5 gram ağırlığında. Newcastle Üniversitesi ve Viyana Güzel Sanatlar Akademisi’nden bir ekibin yakın zamanda yaptığı çalışmalar, nesneyi yeniden inceleme altına aldı.
Büyüteç altında yapılan yakından inceleme, döner kullanım izlerini açıkça ortaya koydu. Uçta ince paralel çizgiler görülüyor. Kenarlar, tekrarlanan hareketlerden dolayı yuvarlaklaşmış görünüyor.
Çalışma ucuna yakın hafif bir bükülme, sert malzemeye karşı dönmeden kaynaklanan gerilmeye karşılık geliyor. Bu izler, basit itme veya delme sonucu oluşan hasarlardan farklıdır.
Kurumuş deriden küçük bobinler hala şafta yapışık durumda. Araştırmacılar bu lifleri bir yaylı matkap sistemiyle ilişkilendiriyor. Bu tür bir cihazda, bir ip matkap şaftının etrafına sarılır.
Bir yay ileri geri hareket ederek matkabı hızla döndürür. Daha sonraki Mısır mezar resimlerinde, işçilerin boncuk ve tahtada delik açmak için benzer aletler kullandığı görülmektedir. MÖ ikinci binyıldan kalma fiziksel örnekler günümüze ulaşmıştır, ancak daha eski aletlerden çok azı kalmıştır.
Badari matkabı, yetişkin bir erkeğe ait olan 3932 numaralı mezardan çıkarılmıştır. Mezarlıktan elde edilen nesneler, boncuk, taş kap ve ahşap eşyaların ustalıkla üretildiğini göstermektedir.
Bu işlerin çoğu dikkatli delme gerektiriyordu. Döner bir alet, bu tür çalışmalarda kontrolü ve hızı artırırdı. Buluntu, Hanedanlık Öncesi topluluklarda gelişmiş teknik bilgiye işaret etmektedir.
Taşınabilir X-ışını floresans analizi, alışılmadık bir metal karışımını ortaya çıkardı. Alet, bakırın arsenik ve nikel ile birleşmiş halinin yanı sıra az miktarda gümüş ve kurşun içeriyor.
Bu karışım, saf bakırdan daha sert bir metal üretmiş olmalıydı. Gümüş ve kurşunun varlığı, Nil Vadisi’nin ötesinde, muhtemelen Doğu Çölü veya Doğu Akdeniz’deki bölgeler de dahil olmak üzere çeşitli cevher kaynaklarına veya metal takasına erişimi düşündürmektedir.
İki bin yıldan daha uzun bir süre sonrasına tarihlenen Yeni Krallık mezarlarından elde edilen sahneler, benzer yaylı matkapların kullanımını göstermektedir.
Badari örneği ile daha sonraki görüntüler arasındaki uzun süre, alet tasarımında istikrarlı bir sürekliliğe işaret etmektedir. Ağaç işçileri ve boncuk yapımcıları, birçok nesil boyunca aynı temel prensibe güvenmişlerdir.
Çalışma ayrıca müze koleksiyonlarının değerini de vurguluyor. On yıllarca saklanmış, bir zamanlar kısa bir katalog satırında özetlenen küçük bir obje, artık erken dönem döner delme, metal alaşımı seçimi ve korunmuş organik alet parçaları için doğrudan kanıt sağlıyor.
Eski buluntuların dikkatli bir şekilde yeniden analiz edilmesi, erken Mısır teknolojisi hakkındaki bilgileri yeniden şekillendirmeye devam ediyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Döner Aletlerin Atası Mısır’da Ortaya Çıktı: 5.300 Yıllık Metal Yaylı Matkap
Mumyalama Ritüellerinin Kokusu Çözüldü: Antik Balsam Tarifleri Keşfedildi