Doğrudan Zihinsel Hastalıklara Neden Olabilen Tek Bir Gen Var
Bilim insanları, çığır açan bir çalışmada, GRIN2A adlı bir gendeki bir varyantın doğrudan akıl hastalığına neden olabileceğini keşfettiler.
Bu, daha önce birkaç mutasyonun birlikte çalışmasının sonucu olduğuna inanılan bir durum. Dahası, bu rahatsızlıklar yetişkinlikte daha yaygın olarak görülmek yerine genellikle çocuklukta ortaya çıkıyor.
Leipzig Üniversitesi Tıp Merkezi İnsan Genetiği Enstitüsü liderliğindeki uluslararası bir çalışma, bilinen patojenik GRIN2A varyantlarına sahip 235 kişiden veri topladı ve örneklerin 196’sını kullanabildi. Bunlardan 121’i, akıl hastalığı teşhisi konulup konulmadığı konusunda net bilgiye sahipti.
Tam analiz, bir çocuğa teşhis konulduktan sonra test edilen ebeveynleri ve diğer akrabaları da kapsadığı için 1 ila 62 yaş arasındaki bireyler üzerinde yapılmış olsa da, psikiyatrik bulgular çoğunlukla ilk teşhis konulan bireylerden, yani genellikle çocuk ve gençlerden (kohort ortanca yaşı 12) elde edilmiştir.
Bunlar , geni tamamen bozan GRIN2A “null” varyantlarına sahip 84 ve proteini değiştiren ancak tamamen yok etmeyen “missense” mutasyonlarına sahip 37 olmak üzere ikiye ayrıldı . Null taşıyıcıları arasında, 84 kişiden 23’ü (%27,4) en az bir ruhsal hastalığa sahipti; bu, katılımcıların genç ortalama yaşı göz önüne alındığında oldukça yüksek bir sayıdır. Bunlar arasında 13 duygudurum bozukluğu , 12 anksiyete bozukluğu ve sekiz psikotik bozukluk vardı ve bazı bireylere birden fazla rahatsızlık teşhisi kondu. Buna karşılık, 37 missense taşıyıcısından yalnızca ikisinde ruhsal bozukluk vardı; bu da null varyantlarının, hafif değişmiş GRIN2A’ya sahip olanlara kıyasla yaklaşık altı kat daha fazla riskle ilişkili olduğunu gösteriyor .
Leipzig Üniversitesi Tıp Merkezi İnsan Genetiği Enstitüsü Müdürü ve çalışmanın başyazarı Profesör Johannes Lemke, “Mevcut bulgularımız, GRIN2A’nın tek başına bir akıl hastalığına neden olabilen bilinen ilk gen olduğunu gösteriyor,” dedi. “Bu, onu bugüne kadar varsayılan bu tür bozuklukların poligenik nedenlerinden ayırıyor.”
Bu risk düzeyinin ne kadar sıra dışı olduğunu anlamak için araştırmacılar, kohortlarını beş milyondan fazla kişiden oluşan ülke çapındaki Finlandiya nüfus veritabanı FinRegistry ile karşılaştırdılar. Analizlerini çocukluk ve erken ergenlik dönemiyle sınırladılar, çünkü GRIN2A -null kohortunda (genellikle yaşamın çok ileri dönemlerinde ortaya çıkan ruhsal hastalık durumları) semptomlar bu dönemde ortaya çıkıyordu.
Null varyantları olan çocukların 12 yaşına kadar psikotik bozukluk geliştirme olasılığı 87 kat, anksiyete bozukluğu geliştirme olasılığı altı kat, 11 yaşına kadar ise duygudurum bozukluğu geliştirme olasılığı yaklaşık 12 kat daha fazlaydı.
Çocukluk çağında başlayan psikozun genel popülasyonda son derece nadir olduğunu belirtmekte fayda var; bu da bu risk istatistiklerinin psikiyatrik genetikte bugüne kadar görülen en büyük istatistiklerden biri olduğu anlamına geliyor.
Lemke, “Bu genin belirli varyantlarının yalnızca şizofreniyle değil, aynı zamanda diğer akıl hastalıklarıyla da ilişkili olduğunu gösterebildik,” dedi. “Çarpıcı olan, GRIN2A değişikliği bağlamında, bu bozuklukların yetişkinlikte daha tipik bir şekilde ortaya çıkmasının aksine, çocukluk veya ergenlikte ortaya çıkmasıdır.”
GRIN2A mutasyonları uzun zamandır çocuklarda epilepsi, zihinsel engellilik veya konuşma bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir; ancak bu vakada araştırmacılar, GRIN2A -null varyantlarına sahip altı kişinin bu nörolojik rahatsızlıklara dair bir geçmişi veya kanıtı olmadığını, ancak yine de bir psikiyatrik bozukluk sergilediğini bulmuşlardır.
Genin kendisi, sinir hücrelerinin elektriksel uyarılabilirliğini düzenlemede kilit rol oynar ve bu çalışmada, bazı varyantlar beyinde sinyal iletiminde önemli bir rol oynayan NMDA reseptörünün aktivitesinde azalmaya neden olmuştur.
GRIN2A , şizofreni gibi bozukluklarda rol oynadığı bilinen NMDA reseptörünün bir kısmının oluşumuna yardımcı olduğundan , araştırmacılar bu reseptörün aktivitesini artırmanın bireylerin semptomlarına yardımcı olup olamayacağını test ettiler. GRIN2A -null mutasyonları ve psikiyatrik semptomları olan dört kişiye, beynin doğal bir NMDA reseptörü (NDMAR) aktivatörüne dönüştürdüğü bir takviye olan yüksek dozda L-serin verildi. Bunun kontrollü bir çalışma olmadığını belirtmekte fayda var, ancak tüm bireylerde iyileşmeler görüldü; halüsinasyonlar ve paranoya kaybolurken, bir bireyde nöbetler azaldı. Ancak, L-serinin uygulanabilir bir tedavi seçeneği olup olmadığını değerlendirmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.
Araştırmacılar, “L-serinin NMDAR üzerinde koagonistik etkilere aracılık ettiği bilindiğinden, GRIN2A -null ile ilişkili zihinsel bozuklukları olan ve nöropsikiyatrik fenotiplerinde iyileşmeler yaşayan dört kişiye uyguladık,” diye yazdı. ” GRIN2A -null, erken başlangıçlı ve hatta izole zihinsel bozuklukların, örneğin erken başlangıçlı şizofreni gibi, ilk monogenik nedeni gibi görünüyor.”
Elbette, psikiyatrik bozuklukların hepsi GRIN2A varyantlarının sonucu değildir ve çeşitli genler ile dış etkenler (çevresel, yaşam tarzı) arasındaki etkileşimin çeşitli ruh sağlığı sorunlarının gelişiminde rol oynadığı hâlâ ortadadır. Ancak bu yeni araştırma, tek genli bir nedene dair kanıtlar sunuyor ve riski değerlendirmek için erken çocukluk döneminde genetik test yapılması gerektiğini savunuyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Doğrudan Zihinsel Hastalıklara Neden Olabilen Tek Bir Gen Var
Tarihte DNA Onarımı ve Doku Yenilenmesi İçin İlk İlaç Ortaya Çıktı
/Doğrudan Zihinsel Hastalıklara Neden Olabilen Tek Bir Gen Var/