Deve Kuşları Uçamaz: Peki Ataları Okyanusları Nasıl Aştı?
Bilim insanları onlarca yıldır alışılmadık bir gizem üzerinde kafa yoruyor. Deve kuşları, emular, deve kuşları, kiviler ve nandular uçamamalarına rağmen nasıl ayrı kıtalarda ortaya çıktılar? Bu kuşlar paleognat ailesine ait, ancak çoğu uçamıyor.
Afrika, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Amerika’ya yayılmaları nesillerdir araştırmacıları şaşırtmıştır. Bugünkü tek istisna, Orta ve Güney Amerika’ya özgü utangaç bir kuş olan tinamou’dur.
Kısa uçuş anları gerçekleştirebilir, özellikle yırtıcılardan kaçmak için. Yine de sınırlı yeteneği, bilim insanlarını bu kuş ailesinin dünyaya nasıl dağıldığını sorgulamaya itti. Cevabın, kadim atalarında yattığı ortaya çıktı.
Devekuşları uçabildiğinde
Araştırmacılar bir zamanlar, kuşların atalarının yaklaşık 160 milyon yıl önce Gondwana’nın parçalanmasıyla bölündüğünü ileri sürmüşlerdi. Bu parçalanma, bugün bildiğimiz güney kıtalarını oluşturdu. Ancak genetik araştırmalar farklı bir zaman çizelgesine işaret ediyordu.
Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nden Klara Widrig, “Paleognat türleri arasındaki evrimsel ayrışmalar, kıtalar ayrıldıktan çok sonra gerçekleşti” şeklinde açıklama yaptı .
Ekibi, şimdiye kadar keşfedilen en eski paleognatlar olan lithornithidler olarak bilinen bir grubun fosillerine yönelerek daha derinlemesine incelemeye karar verdi. Modern akrabalarının aksine, bu kuşların gerçek uçuş yeteneklerini koruduğu görülüyor.
Devekuşu fosili uçma yeteneğini gösteriyor
Lithornitidler, 66 ila 23 milyon yıl önce Paleojen döneminde yaşamıştır. İlk olarak Wyoming’de ortaya çıkarılan önemli bir Lithornis promiscuus fosili, yeni ipuçları sağlamıştır. Birçok kırılgan kuş fosilinin aksine, bu fosil sağlam kalmıştır.
Widrig, “Kuş kemikleri hassas olma eğiliminde oldukları için fosilleşme sürecinde sıklıkla ezilirler, ancak bu kemik kırılmadı,” dedi. “Bu çalışma açısından kritik olan, orijinal şeklini korumasıydı.”
Bu koruma, araştırmacıların uçuş kaslarının bağlandığı göğüs kemiğini taramalarına olanak sağladı. Analizleri, Lithornis promiscuus’un sürekli çırpınarak veya uzun mesafeler boyunca süzülerek uçabildiğini doğruladı.
Uçmak için güçlü bir güç
Ekibin nicel analizi daha fazlasını ortaya çıkardı. Hızlı ve anaerobik patlamalara dayanan tinamus kuşlarının aksine, Lithornis aerobik bir uçucunun iskelet özelliklerine sahipti. Göğüs kafesi şekli, uzun mesafeli dağılmayla bağlantılı olan sürekli kanat çırpma veya kanatla süzülme yeteneğine sahip kuşlarla aynıydı.
Çalışma, Lithornis’in kısa ve ani kalkışlar için özelleşmediği, bunun yerine önemli engelleri aşmış olabileceği sonucuna vardı. Bu, onu uzak diyarlara yerleşebilen kuşlar arasına yerleştiriyor ve paleognatların farklı kıtalarda uçuşlarını kaybetmeden önce nasıl yayıldıklarını açıklıyor.
Gökyüzünü terk etmek
Ataları uçabiliyorsa, torunları neden gökleri terk etti? Widrig net bir açıklama yaptı.
Widrig, “Kuşlar, iki önemli koşul sağlandığında uçamama evrimine eğilim gösterir: Tüm yiyeceklerini yerden elde edebilmeleri gerekir ve kendilerini tehdit edebilecek hiçbir yırtıcı olamaz,” dedi.
Fosil çalışmaları ayrıca, lithornithidlerin gagalarında muhtemelen kemiksi bir organ bulunduğunu ve bu sayede böcekleri yakalamada usta olduklarını ortaya koydu. Bu adaptasyon, yerde beslenme yaşam tarzına uygun olmalıydı.
Dinozorlardan sonraki yaşam
İkinci koşul olan yırtıcı hayvan eksikliği ise dinozorların 65 milyon yıl önce yok olmasından sonra ortaya çıkmış olabilir.
Widrig, “Bütün büyük yırtıcılar yok olduğunda, yerden beslenen kuşlar uçamaz hale gelebilirdi ve bu da onlara çok fazla enerji tasarrufu sağlardı” dedi.
Başlangıçta, yalnızca küçük memeliler kaldı ve çok az tehdit oluşturdular. Zamanla memeliler avcılara dönüştü, ancak o zamana kadar paleognatlar çoktan adapte olmuştu.
Bazıları deve kuşları ve nandular gibi hızlı koşucular haline geldi. Diğerleri ise güçleri ve tehlikeli tekmeleriyle bilinen deve kuşları gibi heybetli türlere dönüştü.
Deve kuşları uçmadan yayılırlar
Bulgular, hareketsizlik döngüsü olarak bilinen daha geniş bir evrim teorisini destekliyor. Bu fikir, son derece hareketli ataların geniş bir alana yayıldığını ve torunlarının daha sonra daha hareketsiz veya uçamayan formlara evrimleştiğini öne sürüyor.
Paleognatlar söz konusu olduğunda, Lithornis gibi ilk uçan akrabalar muhtemelen uzak diyarlara yerleşmiştir. Onların torunları daha sonra yerel olarak adapte olmuş, bazen uçuş yeteneklerini kaybetmiş olsalar da hız veya büyüklükleri sayesinde başarılı olmuşlardır.
Diğer kuş gruplarından elde edilen kanıtlar da bu görüşü desteklemektedir. Örneğin, bazı modern balıkçıllar ve ak balıkçıllar, okyanuslar ve kıtalar arasında hareket ederek çarpıcı dağılım kalıpları sergiler. Fosil ve iskelet benzerlikleri, lithornithidlerin de aynı derecede yetenekli olabileceğini düşündürmektedir.
Royal Society’nin Biyoloji Mektupları dergisinde yayınlanan bu çalışma , kadim bir bilmeceye yeni bir açıklık getiriyor. Devekuşunun okyanuslar boyunca yolculuğunun hikâyesi, kıtaları ikiye bölen kazaların değil, bir zamanlar uçup giden ataların hikâyesidir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Deve Kuşları Uçamaz: Peki Ataları Okyanusları Nasıl Aştı?
Dinozor Çağından Gelen Yusufçuklar, Şimdi En Zorlu Mücadeleyle Karşı Karşıyalar