Deri Hücrelerinden Elde Edilen DNA Geleceğin Tüp Bebek Yumurtalarını Yapmak İçin Kullanılabilir
Bilim, doğurganlık tedavisinde devrim yaratabilecek yeni bir prosedüre doğru ilerliyor; araştırmacılar deri hücrelerinden donör yumurtaya DNA aktarımı yapılabileceğini gösterdi. Bu yöntemin klinikte kullanılmasına henüz yıllar olsa da, bu yöntem, uygun yumurtası olmayan kadınların ve aynı cinsiyetten erkeklerin genetik olarak kendileriyle akraba olan çocuklara sahip olabileceği bir gelecek anlamına gelebilir.
Hastalık, tıbbi tedavi veya yaşlanmadan kaynaklanan hasarlı veya bozulmuş yumurta hücreleri kısırlığın yaygın bir nedenidir. Bu prosedür, bir donör yumurtası alarak, çekirdeğini (tüm genetik bilginin depolandığı yer) çıkararak ve bunu ebeveynden bir cilt hücresinin çekirdeği ile değiştirerek bu sorunu aşmayı amaçlamaktadır. Böylece elinizde donörden değil, yalnızca ebeveynden gelen genetik materyali içeren işlevsel bir yumurta kalır.
Bu teknik somatik hücre nükleer transferi olarak adlandırılır ve kulağa basit gelse de gerçek bundan çok uzaktır.
Bununla birlikte, bu sürecin insanlara uygulanması konusunda ilgi uyandıran önemli bir olayla 20 yıl öncesine dayanan bir emsal var: bir memelinin ilk kez klonlanması, Koyun Dolly.
Dolly sıradan bir koyun değildi.Resim kredisi: Wikimedia Commons üzerinden Paul Hudson (CC BY 2.0)
Dolly tek bir yetişkin koyundan alınan DNA kullanılarak yaratılmıştı. Araştırmanın arkasındaki Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi (OHSU) ekibine göre yeni sürecin farklı olduğu nokta, her iki ebeveynden de DNA içeren embriyolar yaratmanın mümkün olmasıdır.
Çok açık olmak gerekirse: insan klonlamadan bahsetmiyoruz – tekrar ediyorum, bahsetmiyoruz -.
Ekip ilk olarak Ocak 2022’de deneysel prosedürlerinin işe yarayabileceğini bildirdi, ancak yeni çalışma işleri bir adım öteye taşıyarak yumurta hücresinde başlangıçta doğru sayıda kromozom elde etmenin nasıl mümkün olduğunu gösterdi.
İnsan cinsiyet hücreleri ya da gametler haploid olarak tanımlanır – bu da vücuttaki diğer hücrelerin yarısı kadar kromozom içerdikleri anlamına gelir. Haploid bir yumurta hücresi eşit derecede haploid bir sperm hücresi tarafından döllendiğinde, ortaya çıkan embriyo diploiddir ve kromozomların tam bir tamamlayıcısıdır.
OHSU’daki ekip farelerden yumurta hücreleri aldı ve çekirdeklerini çıkarıp yerine fare deri hücrelerinin çekirdeklerini yerleştirdi. “Ama durun!” diye haykırıyorsunuz. “Deri hücreleri diploid değil mi?” Gerçekten de öyledir ama ekibin dahiyane bir çözümü var. İmplante edilen çekirdeğin kromozomlarının yarısını dökmesini sağlayarak doğal bir yumurta hücresinden neredeyse ayırt edilemeyen haploid bir hücre elde edebiliyorlar.
Bu yumurtalar daha sonra dünyanın dört bir yanındaki doğurganlık kliniklerinde her gün kullanılan bir teknik olan sperm ile in vitro fertilizasyondan (IVF) geçebilir. Başarılı olduğunda, iki ebeveynden kromozom içeren bir embriyo ile sonuçlanır.
Tekniğin avantajlarından biri de yumurtaların üretilebilme hızıdır. Şu anda araştırılmakta olan diğer benzer yöntemler, önce deri hücrelerini uyarılmış pluripotent kök hücrelere dönüştürmek ve daha sonra bu hücreleri yumurta veya sperm olma yolunda dürtmek için uzun bir süreç gerektiriyor.
Çalışmanın yazarı Dr. Paula Amato yaptığı açıklamada, “Hücre yeniden programlama adımının tamamını atlıyoruz,” dedi. “Tekniğimizin avantajı, hücreyi yeniden programlamak için gereken uzun kültür süresinden kaçınmasıdır. Birkaç ay içinde çok sayıda zararlı genetik ve epigenetik değişiklik meydana gelebilir.”
Kıdemli yazar Dr. Shoukhrat Mitalipov’un ortaya koyduğu nihai vizyon, “kendi yumurtaları olmayan hastalar için yumurta üretmektir”, ancak bu hedef hala yıllar uzaktadır. İlk yazar Aleksei Mikhalchenko Guardian’a yaptığı açıklamada, tekniğin klinik kullanım için değerlendirilmesinden önce “güvenlik, etkinlik ve etik yönlerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesinin” gerekli olacağını söyledi.
Alabama Yüksek Mahkemesi’nin embriyolara çocuk muamelesi yapılması gerektiği yönündeki kararının ardından IVF yeniden medyanın ilgi odağı haline geldi ve birçok kişi bunun ABD başkanlık seçimleri öncesinde önemli bir tartışma konusu olacağını tahmin ediyor. Ancak yardımla üreme alanındaki ilerlemelerin sonuçları tek bir ülkenin sınırlarının çok ötesine uzanacaktır; dünya genelinde her 6 yetişkinden 1’inin kısırlıktan etkilendiği tahmin edilmektedir.
Donörden alınan DNA’yı içermeyen bir donör yumurtasının kullanılabilmesi, doğurganlık tedavisinin manzarasında kesinlikle radikal bir değişiklik olacaktır. Bu çalışmayla bilim, bunun bir gün nasıl gerçeğe dönüşebileceğine dair anlayışında bir adım ileri gitmiştir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Yaşlılıkta Sıra Dışı Bir Mucize: 73 Yaşındaki Kadının Vücudundaki ‘Taş Bebek’ Nasıl Oluştu