Demir Çağı’na Ait Bir Kafa Kesme Ritüeli Tespit Edildi
İber Yarımadası’nın kuzeydoğusundaki iki yerleşim yerinden elde edilen Demir Çağı’na ait kafatası parçalarını inceleyen arkeologlar, bir zamanlar yalnızca Llobregat Nehri’nin kuzeyindeki kıyı topluluklarıyla ilişkilendirilen bir ritüelin bilinen kapsamını genişletti.
Yeni analizler, bu uygulamayı Cessetani ve Ilergetes olarak bilinen iç kesimlerdeki gruplarla ilişkilendiriyor. Kalıntılar, Barselona ilindeki Olèrdola ve Lleida ilindeki El Molí d’Espígol’den geliyor.
Her iki yerleşim yeri de MÖ altıncı ve ikinci yüzyıllar arasına tarihleniyor; bu dönemde birçok İber toplumu kamusal alanlarda insan başları sergiliyordu.
Araştırmacılar Olèrdola’dan beş kafatası parçası ve El Molí d’Espígol’den on parça inceledi. Olèrdola kemikleri sekiz ila on beş yaşları arasında genç bir erkeğe ait.
Molí d’Espígol’deki buluntular ise aralarında başka bir genç erkeğin de bulunduğu üç kişiye ait. İber Yarımadası genelinde ana cenaze ritüeli yakma olduğundan, korunmuş kafatasları nadir bir biyolojik veri kaynağı oluşturuyor.
Mikroskopik inceleme, ölüm anına yakın bir zamanda oluşan kesik izlerini kaydetti. Birçok yaralanma, düz kenarlı keskin aletlerle yapılan darbelere uyuyor. Olèrdola kafatasında, sol alın kemiğindeki daha derin kesikler, sağ taraftaki açılı izlerle tezat oluşturuyor ve bu izler birkaç yerde üst üste biniyor.
Bu tür bir çeşitlilik, birden fazla darbe ve muhtemelen birden fazla kişinin olaya karıştığını düşündürüyor. Kafatasının alt arka kısmı korunmadığı için, kafa kesilmesine dair net bir kanıt elde edilemiyor. Yine de, travma desenleri, kafanın çıkarıldığını ve daha sonra ele alındığını destekliyor.
Alın ve çene çevresinde ince kesikler görülmektedir. Bu kesiklerin boyutu, İber Yarımadası’ndaki diğer baş teşhirleriyle bağlantılı arkeolojik alanlardan çıkarılan iğnelere benzer ince metal aletlerle uyumludur.
Bu izler, yüzün bazı kısımları da dahil olmak üzere yumuşak dokuların çıkarıldığını göstermektedir. Benzer uygulamalar, Fransa ve Britanya’daki Demir Çağı bağlamlarında da görülmekte olup, bu durum rastgele şiddetten ziyade ritüel hazırlığı yorumunu güçlendirmektedir.
Olèrdola kemiğine yapışmış kalıntıların kimyasal testinde çam ağacından elde edilen bitki reçinelerinin yanı sıra bitkisel veya hayvansal kökenli yağlar ve mumlar tespit edildi.
Bu maddeler, koruma veya sergileme için hazırlık amacıyla kullanılabilir. Başın, görünür bir yere yerleştirilmeden önce kaplanmış olması muhtemeldir.
İzotop çalışması başka bir boyut daha ekliyor. Diş ve kemiklerden elde edilen stronsiyum değerleri, Olèrdola yakınlarındaki yerel jeolojiyle uyuşmuyor.
Sonuçlar, çocukluğun daha eski kaya oluşumlarının bulunduğu bir bölgede geçirildiğini gösteriyor. Ergenlik dönemindeki hareket veya ölümden sonra başın taşınması, verilerle örtüşüyor. Benzer hareketlilik modelleri, sergilenen kafataslarıyla bağlantılı diğer İber vakalarında da görülüyor.
Her yerleşim yerindeki bağlam, kamuya açık sergileme argümanını güçlendiriyor. Olèrdola’da, parçalar ana girişi çevreleyen bir kulenin tabanından geldi. Bir geçidin üzerine yerleştirilmiş bir başlık, ziyaretçilere ve rakiplere güçlü bir mesaj gönderecektir.
El Molí d’Espígol’da ise kalıntılar, açık bir meydanın yakınındaki büyük bir binanın içinde kümelenmiş durumda. Mimari ve konum, bölgeyi sosyal açıdan önemli kılıyor.
Daha önceki bulgular, bu geleneği esas olarak kıyı şeridindeki Yerliler ve Laietanilerle ilişkilendiriyordu. Yeni kanıtlar, güney sınırını iç kesimlere doğru genişletiyor ve katılan grupların listesini genişletiyor.
Arkeologlar ayrıca diğer bölgelerde kadın kafatasları da tespit ettiler; bu da savaşta, cezalandırmada veya ritüel seçiminde cinsiyet rolleri hakkında soruları gündeme getiriyor.
Avrupa genelinde, düşman kafalarının sergilenmesi genellikle güç ve zaferin bir göstergesiydi. İber Yarımadası’ndaki materyaller, toplulukların kafataslarını nasıl hazırladıkları, yerleştirdikleri ve daha sonra nasıl attıkları konusunda yerel farklılıklar göstermektedir. Birçoğu, ahşap destekler çürüdükten sonra zeminlere, duvarların yakınına veya doldurulmuş depolama çukurlarının içine atılmıştır.
Bu parçalar üzerindeki çalışmalar, biyolojik antropoloji, kalıntı kimyası ve izotop bilimini bir araya getiriyor. Elde edilen sonuçlar, bir zamanlar dağınık buluntulardan ve klasik tanımlamalardan bilinen bir uygulamanın daha net bir resmini oluşturuyor.
Her yeni vaka, İber Yarımadası’nın kuzeydoğusundaki Demir Çağı grupları arasında sosyal davranış, hareketlilik ve sembolik eylemlere dair ayrıntılar ekliyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Demir Çağı’na Ait Bir Kafa Kesme Ritüeli Tespit Edildi
İçinde Parçalanmış Cesetler ve Kafatası Delinmiş Bir Dev Olan Toplu Mezar Keşfedildi