Değişen Bilinç Halleri Zamanı Büküyor, Peki Neden?
Hepimiz zamanın farklı durumlarda farklı hızlarda geçtiğini biliriz. Örneğin, bilmediğimiz yerlere seyahat ettiğimizde zaman yavaş geçiyor gibi görünür. Yabancı bir ülkedeki bir hafta, evdeki bir haftadan çok daha uzun görünür.
Sıkıldığımızda ya da acı çektiğimizde de zaman yavaş geçiyor gibi görünür. Müzik ya da satranç oynadığımızda, resim yaptığımızda ya da dans ettiğimizde olduğu gibi, kendimizi kaptırdığımızda zaman hızlanıyor gibi görünür. Daha genel olarak, çoğu insan yaşlandıkça zamanın hızlandığını bildirir.
Ancak zaman algısındaki bu değişimler oldukça hafiftir. Zaman deneyimimiz çok daha radikal bir şekilde değişebilir. Yeni kitabımda “zaman genişlemesi deneyimleri” olarak adlandırdığım, saniyelerin dakikalara dönüşebildiği deneyimleri anlatıyorum.
Zamanın hızlanmasının ve yavaşlamasının nedenleri biraz gizemlidir. Ben de dahil olmak üzere bazı araştırmacılar, zaman algısındaki hafif değişimlerin bilgi işleme ile bağlantılı olduğunu düşünüyor.
Genel bir kural olarak, zihnimiz ne kadar çok bilgiyi -algılar, duyumlar, düşünceler gibi- işlerse, zaman o kadar yavaş geçer. Çocuklar için zaman yavaş geçer çünkü onlar yeniliklerle dolu bir dünyada yaşarlar.
Yeni ortamlar, yabancılıkları nedeniyle zamanı uzatır. Özümseme zamanı daraltır çünkü dikkatimiz daralır ve zihnimiz sessizleşir, çok az düşünce geçer. Bunun aksine, can sıkıntısı zamanı uzatır çünkü odaklanmamış zihinlerimiz büyük miktarda düşünce-sohbetle dolar.
Zaman genişletme deneyimleri
Zaman genişlemesi deneyimleri (veya Tees) araba kazası, düşme veya saldırı gibi bir kaza veya acil durumda meydana gelebilir. Zaman genişlemesi deneyimlerinde, zamanın birçok büyüklük sırasına göre genişlediği görülür. Araştırmalarımda, insanların yaklaşık yüzde 85’inin en az bir Tee yaşadığını tespit ettim.
Tee’lerin yaklaşık yarısı kaza ve acil durumlarda meydana geliyor. Bu gibi durumlarda insanlar düşünmek ve harekete geçmek için ne kadar zamanları olduğuna genellikle şaşırırlar. Aslında pek çok insan zamanın genişlemesinin kendilerini ciddi yaralanmalardan kurtardığına, hatta hayatlarını kurtardığına inanıyor – çünkü normalde imkansız olan önleyici tedbirleri almalarına olanak sağlıyor.
Örneğin, arabasının üzerine düşen metal bir bariyerden kaçındığı bir Tee’yi rapor eden bir kadın, “anın yavaşlamasının” kendisine “üzerimize düşen metalden nasıl kaçacağına karar vermesini” nasıl sağladığını anlattı.
Te’ler sporda da yaygındır. Örneğin, bir katılımcı buz hokeyi oynarken “yaklaşık on dakika sürecekmiş gibi görünen oyunun yaklaşık sekiz saniye içinde gerçekleştiğini” anlatmıştır. Te’ler ayrıca meditasyon sırasında veya doğal ortamlarda durgunluk ve mevcudiyet anlarında da meydana gelir.
Bazı psikedeliklerde saniyeler uzayabilir. (Jaelynn Castillo/Unsplash)
Bununla birlikte, en uç Te’lerden bazıları LSD veya ayahuasca gibi psychedelic maddelerle bağlantılıdır. Benim Tee koleksiyonumun yaklaşık yüzde 10’u saykodelik maddelerle bağlantılı. Bir adam bana LSD deneyimi sırasında telefonundaki kronometreye baktığını ve “saniyenin yüzde biri normalde saniyelerin hareket ettiği kadar yavaş hareket ediyordu. Bu gerçekten yoğun bir zaman genişlemesiydi” dedi.
Ama neden? Bir teoriye göre bu deneyimler, acil durumlarda “savaş ya da kaç” mekanizmasıyla ilişkili olarak noradrenalin (hem bir hormon hem de bir nörotransmitter) salınımıyla bağlantılıdır. Ancak bu, insanların Tees’te genellikle bildirdikleri sakin refahla uyuşmuyor.
Hayatları tehlikede olsa bile, insanlar genellikle garip bir şekilde sakin ve rahat hissederler. Örneğin, attan düştüğünde Tee geçiren bir kadın bana şunları söyledi: “Tüm deneyim dakikalarca sürmüş gibiydi. Son derece sakindim, atın hala dengesini sağlayamadığını ve büyük olasılıkla üzerime düşebileceğini umursamıyordum.”
Noradrenalin teorisi, birçok Te’nin derin meditasyon veya doğayla bütünleşme gibi huzurlu durumlarda meydana geldiği gerçeğiyle de uyuşmuyor.
Düşündüğüm bir başka teori de Tees’in evrimsel bir adaptasyon olduğu. Belki de atalarımız ölümcül vahşi hayvanlarla karşılaşma ya da doğal afetler gibi acil durumlarda hayatta kalma şanslarını artırmak için zamanı yavaşlatma becerisini geliştirmişlerdir. Ancak, yukarıdaki argüman burada da geçerlidir: bu, Tees’in meydana geldiği acil olmayan durumlarla uyuşmamaktadır.
Üçüncü bir teori ise Tee’lerin gerçek deneyimler değil, hatırlama yanılsamaları olduğudur. Bu teoriye göre, acil durumlarda farkındalığımız artar, böylece normalden daha fazla algıya sahip oluruz. Bu algılar hafızamızda kodlanır, böylece acil durumu hatırladığımızda, ekstra anılar zamanın yavaş geçtiği izlenimini yaratır.
Ancak birçok Tees’te insanlar düşünmek ve harekete geçmek için fazladan zamanları olduğundan emindir. Zaman genişlemesi, zaman normal hızda geçseydi imkansız olacak bir dizi karmaşık düşünce ve eyleme izin verdi.
Yakın zamanda 280 Tee ile yaptığım (henüz yayınlanmamış) bir ankette, katılımcıların yüzde 3’ünden daha azının bu deneyimin bir illüzyon olduğuna inandığını gördüm. Yüzde 87’si bunun şimdiki zamanda gerçekleşen gerçek bir deneyim olduğuna inanırken, yüzde 10’u kararsızdı.
Değişen bilinç durumları
Benim görüşüme göre Tees’i anlamanın anahtarı değişmiş bilinç durumlarıyla ilgilidir. Bir kazanın ani şoku normal psikolojik süreçlerimizi bozarak bilinçte ani bir değişime neden olabilir. Sporda, benim “süper-emilim” olarak adlandırdığım durum nedeniyle yoğun değişen durumlar meydana gelir.
Özümseme normalde zamanın daha hızlı geçmesini sağlar – akışta olduğu gibi, bir göreve kendimizi kaptırdığımızda. Ancak özümseme özellikle yoğunlaştığında, uzun bir konsantrasyon süresi boyunca, bunun tam tersi gerçekleşir ve zaman radikal bir şekilde yavaşlar.
Değişen bilinç durumları kimlik duygumuzu ve dünya ile aramızdaki normal ayrılık duygusunu da etkileyebilir. Psikolog Marc Wittmann’ın da belirttiği gibi, zaman algımız benlik algımızla yakından bağlantılıdır.
Genellikle zihinsel alanımızın içinde yaşadığımızı ve dünyanın “dışarıda” diğer tarafta olduğunu hissederiz. Yoğun değiştirilmiş durumların temel özelliklerinden biri, ayrılık hissinin kaybolmasıdır. Artık kendimizi zihnimizin içinde kapalı hissetmeyiz, çevremize bağlı hissederiz.
Bu, dünya ile aramızdaki sınırın yumuşadığı anlamına gelir. Ve bu süreçte zaman algımız genişler. Normal bilincimizin dışına ve farklı bir zaman dünyasına kayarız.
Kaynak: https://www.sciencealert.com