Darwin Yanıldı! İşlevsiz Olduğu Düşünülen Apandis Olmasa Ne Olurdu?
Genellikle balinalarda görülen arka bacak kemiklerinin kalıntıları gibi, apandis işe yaramaz bir evrim eseri olarak düşünülür. Aslında, Case Reports in Surgery dergisinde yer alan bir rapora göre, 100.000 kişiden yaklaşık 1’i apandissiz doğuyor. Hiç kimsenin apandisi olmasaydı hayat nasıl olabilirdi?
Apandis kalın bağırsağın başlangıcı olan körbağırsaktan çıkan küçük, solucan şekilli, çıkışı olmayan bir kesedir. Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne göre, 20 kişiden 1’inden biraz fazlası apandisit geçiriyor, bu potansiyel olarak apandisitin ölümcül iltihabıdır.
Charles Darwin, apandisin yaprakları yiyen atalardan kalma ve potansiyel olarak yiyecekleri sindirmelerine yardımcı olan körelmiş bir organ olduğunu öne sürdü. Bu atalar, uzak atalarımız sindirimi daha kolay olan meyve bazlı bir beslenmeye dayalı olarak evrimleştikçe, Darwin, apandisin artık bir işlev görmediğini, insan omurgasının tabanındaki küçük üçgen kuyruk sokumu kemiği gibi, gibi bir işlev görmediğini tahmin etti.
Bununla birlikte, Prof William Parker, “Darwin bilim insanlarının şu anda apandis hakkında bildiklerini bilseydi, bunun hiçbir zaman değersiz bir evrim kalıntısı olduğunu öne sürmezdi” dedi
2007’de Parker ve meslektaşları, apandisin vücudun yiyecekleri sindirmesine yardımcı olan yararlı bağırsak bakterileri için bir rezervuar görevi görebileceğini keşfettiler. Hastalıklar bağırsaktaki hem iyi hem de kötü mikropları temizlediğinde, bağırsağın sağlıklı bir duruma gelmesine yardımcı olmak için apendisin güvenli limanından iyi bakteriler ortaya çıkabilir.
Apandis, yüksek konsantrasyonda lenfoid dokuya sahiptir. Evrimsel biyolog Heather F.Smith, “Dokulari istilacı mikroplara karşı bağışıklık sistemi tepkilerinin artmasına yardımcı olan lenfositler olarak bilinen beyaz kan hücreleri oluşturuyor, bu da apandisin bu bağışıklık hücrelerini oluşturmaya, yönlendirmeye ve eğitmeye yardımcı olabileceğini öne sürüyor.” dedi.
Smith, Parker ve meslektaşları, apandisin hayvanlar aleminde ne zaman evrimleştiğini araştırdıklarında, apandisin en az 80 milyon yıldır memeli evriminde var olduğunu keşfettiler. Eğer apandis gerçekten bir kalıntı ise bu süre beklenenden çok daha uzundur. Dahası, 2013 yılında Comptes Rendus Palevol dergisinde yayınlanan bilgiye göre apandisin memeliler arasında orangutanlar, vombatlar, ornitorenkler, kunduzlar, koalalar, kirpiler ve deniz ayısı gibi çeşitli türlerde bağımsız olarak en az 32 kez evrimleştiğini keşfettiler.
Smith,”Apandisi olan türlere baktığımızda, beslenmelerinde, ne kadar sosyal olduklarında veya nerede yaşadıklarında herhangi bir benzerlik bulamadık, ancak apandisi olan türlerin orada bir bağışıklık dokusu konsantrasyonu vardı, bu yüzden bu ortak tema göz önüne alındığında, ortak bir işlevi olduğu varsayılabilir, “dedi.
Apandis olmasaydı ne olurdu?
Parker, “Apandis bir avcı-toplayıcı toplumda kaybolduysa ve bir uzay gemisinden bir bilim insanı ya da bir şey olanları izlediyse, çok daha fazla insanın bulaşıcı hastalıklardan öldüğünü görürdünüz,”dedi. “Sonra, uzun bir süre içinde, milyonlarca yıl boyunca, bu kadar yüksek sayıda insanın ölmemesi için bir apandisle aynı şekilde çalışan bir başka şeyin yavaş yavaş gelişeceğini düşünüyorum.”dedi.
Parker, insanlar yerleşim yerlerinde yaşamaya başladıktan sonra tarım yapılan bir toplumda apandis ortadan kalksa, “Daha çok insanın öleceğini düşünüyorum” dedi. “İnsanlar kalabalık bölgelerde yaşamaya başlayacak ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği ile hastalık daha fazla yayılacaktır.”
Parker, “Apansisin Sanayi Devrimi’nden sonra modern bir toplumda ortadan kalkması durumunda, insanların hayatta kalmalarına yardımcı olacak antibiyotiklere sahip olacağını söyledi. Bununla birlikte, bir apandis olmadan, insanlar, zararlı enfeksiyonlardan kurtulmalarına yardımcı olacak bakteri rezervuarına sahip olmayacaklardı. Parker, “Böyle bir durumda, insanlara dışkı nakli yapmamız gerekebilir,” dedi.
Evet, bu doğru, dışkı nakli. Gittikçe yaygınlaşan bu prosedürler, sağlıklı insanlardan alınan dışkıyı, tüp veya kapsül aracılığıyla bağırsak sorunları olan hastaların bağırsaklarına aktarır. Buradaki fikir, naklin sağlıklı bakterileri zararlı mikropların istila ettiği bağırsaklara getirilecek olmasıdır. Vücudun zararlı mikroplarla dolması, antibiyotikler aşırı kullanıldığında ve mikroplar bu ilaçlara karşı direnç geliştirdikçe daha yaygın hale gelebilir. Parker, “Dışkı nakli antibiyotik direncini teşvik etmiyor” dedi.
Apandisitlerin olmadığı bir dünyanın potansiyel bir avantajı apandisitin ortadan kalkmasıdır. Smith, küresel olarak “her yıl 10 milyondan fazla apandisit vakası oluyor ve yılda 50.000 kadar insan bu apandisitten ölüyor” dedi. Apendektomiler veya apandisin cerrahi olarak çıkarılması “en sık yapılan karın ameliyatlarından biridir. Eğer apandisit ilk etapta olmasaydı, apandisitten ölen insanlar olmazdı. “
Ancak Parker, önceki çalışmaların, apandisitin sanayileşmiş toplumla bağlantılı kültürel değişimlerden ve iyileştirilmiş sanitasyondan(hijyen için gerekli olan koşulların sağlanması ve korunmasından) kaynaklanabileceğini öne sürdüğünü söyledi.
Sonuç olarak, apandisi olmayan bir dünya, insanlığı mikroplarla daha sık mücadele etmeye bırakabilir. Apandisin, zamanı geçmiş bir organ olduğu fikri, kendi başına zamanı dolmuş bir kavram haline gelmiş olabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
/Darwin Yanıldı!/Darwin Yanıldı! İşlevsiz Olduğu Düşünülen Apandis Olmasa Ne Olurdu?